La sorto de la eŭropa konstitucio momente estas malcerta. Laŭ mi analizi la kaŭzojn de la franca, nederlanda kaj irlanda neoj ne estas vana, ĉar se oni volas trovi la taŭgan vojon por akceptigi eŭropan konstitucion, pristudo de la malsukceso eble povos ekvidigi novajn solvojn.

Oni devas demandi sin kial la civitanoj el la diversaj ŝtatoj nuntempe sekvas naciajn refleksojn kaj interesojn. Eble utilus pristudi historiajn faktojn rilate estiĝon de iamaj konstituciaj traktatoj, ĉar fakte la nuna situacio forte similas al historiaj eventoj. Edmond Privat jam en la jaro 1958 priskribis la estiĝon de du federacioj, kiuj post militoj kaj malfacilaj traktadoj sukcesis. La sekva konkludo (p. 42) eble instigos vin legi la ĉiam haveblan malmultekostan libreton de historia studo pri federalaj spertoj (1) :

« Tiel malgraŭ multaj malperfektaĵoj kaj eĉ malfruiĝo en sociaj kampoj, Svislando vivigis, kiel Usono, federalan civilizon, kies sperto povas utili ne nur al ĝi mem. Al Eŭropo ĝi havigas eksperimentan materialon kun interesaj rezultatoj.

« Ĝi pruvas, ke federala sistemo ebligas konservi apartajn liberecojn kulturajn, politikajn aŭ religiajn, kaj akceli samtempe komunan ekonomian progreson kaj pacan kunlaboradon. Kiom la svisaj respublikoj perdis je suvereneco, tiom ili gajnis je sendependeco, trankvileco kaj profitigaj interŝanĝoj. »

(1) En UEA-katalogo : Federala sperto. Edmond Privat. Universala Ligo. Hago. 1958. 78 paĝoj. Prezo: 1.80 €. Klarigo: Studo pri du sukcesoj kaj unu malsukceso. Komparo inter Usono, Svislando kaj Ligo de Nacioj.