Estimata samidean(in)o,
Mi havas grandan respekton kaj admiron por bibliotekistoj – mia edzino iam estis bibliotekistino, jen jam unu kialo! Kaj mi scias ke ili, ĝenerale, estas bone informitaj kaj multlegantaj... Kaj de tie mi akiris esperon ke vi eble povos helpi min.
Pri kio? Nu, en la Zamenhofa proverbaro, en paragrafo 906, sub temoindiko "Abundo" troviĝas: Tro sata, tro bata.
Ĉar ĝi do troviĝas en la dua parto de la proverbaro, kies paralelaĵo (la Frazeologio de patro Zamenhof) perdiĝis, ni ne disponas pri la ekvivalentoj en la aliaj lingvoj: rusa, pola, franca, germana... kaj helpo el tiu flanko ne estas disponebla!
Mi pensas ke la originala teksto estis rusa, kaj ke ĝi rilatis al la revolucia tempo en Ruslando, sed absolute ne certas pri tio. Certe estas nur ke en la rusa (aŭ/kaj la aliaj lingvoj) devas ekzisti iu similsenca frazo, sed ĝuste jen la demando: kio estas la senco de la "proverbo". Mi skribas proverbo, ĉar Zamenhof tiel titolis la elementojn de sia verko... sed povas tutsimple esti iu ĝeneralsenca esprimo, karakterpriskribo aŭ io (ĉar tiel estas multaj en la proverbaro!).
Ĉu en via memoro sonoras tintilo? Mi esperas ke jes... bonvolu sciigi al mi! Mi ne estos ŝokita se elmontriĝus ke temas nur pri simpla esprima karakterpriskribo, sed eĉ tiam: kio estas la senco? La formo "bata" ekzemple estas jam tre larĝasenca! ĝi povus signifi: batanta, batata, batema ktp... almenaŭ laŭ mi. Ĉu rilatas al priskribo de tiamaj kulakoj? Ĉu la esprimo aperis ie en pamfleto? estis uzata kiel slogano? Ĉu iu tiel priskribis ilin?
Mi estus treege danka se vi sendus al mi vian opinion!

Kore,
Petro Desmet'
Ideo kiu venis al mi ĉi nokte: Ne mirigus min se la ideo de Zamenhof estis tute alia! La paragrafo troviĝas en serio pri vivmanieroj, kondutoj de homoj... En la komenco Zamenhof havis problemon por elekti taŭgan vorton por "ebria" (malsobra, originale). La tro sata povus do signifi: troa drinkado! Kaj: iu, kiu tro drinkis, ofte iĝas batema, bata, malbonkonduta.... sovaĝa... Ĉu en tiu senco estas troveblaj rusa aŭ pola esprimoj?
Mi disponas pri la trilingva frazeologio de la patro, kaj estas tute klare ke ĝi estis la bazo por la kvarlingva, kaj plie kaj precipe: ĝi estas kompleta. Mi ellitiĝis kaj esploris plie en la trilingva frazeologio de patro Zamenhof, (faris noktan laboron horan) kaj nun mi estas preskaŭ certa ke la paralelaj proverboj (esprimoj) en la aliaj lingvoj [kiuj aperas sub la kaptitolo: Сытый = sata] estas: Мышь сыта, мука горька. A ventre saoule cerises amères. Wenn die Maus satt ist, schmeckt das Mehl bitter. [ĉiuj signifas, laŭlitere: se/kiam la muso estas sata, la faruno (ĉerizoj en franca) estas amara. Franca proverbklariga verko jene klarigas: oni ne plu ŝatas aferon pri kiu oni tro satiĝis ĉar ĝi naŭzas. (= se oni tro satiĝis de iu afero...). Mi nun estas certa ke tio devus esti la signifo de "tro sata, tro bata". Sed... en kiu maniero "bata" esprimas tiun naŭzon? Mi ne havas klarigon. Ĉu eble la "bata" (kiu, cetere, jam estas stranga formo!) estas preseraro? En la 1910-proverbaro de Zamenhof estas ja relative multe da preseraroj! Vi povos kontroli:
15: Sa kone sonas... (Sako ne
258: sed mano de trafas... (mano ne)
299: vi antingos libere... (atingos)
307: sian sangn ĝi sentas... (sangon)
545: sonas pej laŭte... (plej)
572: Petolu, deboĉu, ... (diboĉu)
662: Mono amas kakulon... (kalkulon)
940: Envia moko sukceson de detruas... (ne detruas)
Laŭ mi ankaŭ: 139: Nazo supren, vento antaŭen. (ventro?)
kaj la tre konata: 1000: Malavarulo... kiu devas esti: Avarulo.

Jen do la demando: ĉu vi havas iun ajn ideon : pri klarigo por pravigi la uzon de bata? aŭ,: ĉu vi havas iun ideon pri alia vorto, rimanta je sata, kiu povos esprimi la ideon de: naŭza?
Mia propra cerbo jam rezignis serĉadon....Ĝi ne trovas iun taŭgan vorton!

Mi pardonpetas ke mi ĝenas vin per tia bagatelo... sed, eble ĝi amuzos vin, kaj donos al vi la ĝuon de genia trovo! Sincere mi pardonpetas, kaj esperas ke la demando ĉe vi ne efikis: Tro sata, tro bata. (tro sata, vomiga). Dumvoje al la biblioteko, en mia auto, venis en mia kapo ideo (cxu spirito de Zamenhof sidis apud mi) ! Cxu eble mankas vorto : Tro sata, stomako tro bata. ????

Petro.