La afero kondukas nin al, laŭ mi tre interesa, problemo. Kiel traduki esprimojn de la formo “zo vals als een kat” [falsa (?) kiel kato] en esperanton? El la ekzemplo jam klare montriĝas, ke laŭlitera traduko ne ĉiam eblas aŭ ne ĉiam estas dezirinda. Ĝi povas konduki al kulturŝoko. Nederlanda-Rusa vortaro mencias kiel tradukon en la Rusan: “злой как собака” (zloj kak sobaka) kaj Bokarev tradukas ‘zloj’ kiel: malbona, malbonkora, kolerega, venĝema, malica... sed laŭ mi neniu el tiuj kvin adjektivoj taŭgas por iela kiel hundo.

Naciaj katoj.
Ni unue foje esploru la falsan katon en diversaj lingvoj. Sufiĉas konsulti bonajn vortarojn el la nederlanda alilingven kaj kontroli kiel oni tradukas la "zo vals als een kat" [falsa (?) kiel kato]. Montriĝas ke Francoj disponas pri vasta kolekto da esprimoj: falsa kiel ĵetono; malbona kiel tineo (aŭ kapdoloro, aŭ favo); malica kiel diablo, skabio. Fakte jam ne estas tiel facile decidi kiel kio... ĉar se Franco diras: mauvais comme une teigne, kiun signifon li aljuĝas al "teigne" se, entute, li ja aljuĝas iun signifon al ĝi! Je mia granda miro mia nederlanda-angla vortaro instruas al mi ke oni traduku anglen: mean as a dog. (mean = malsupera, humila, malnobla, avara, malbonhumora, mishumora, malica, malafabla, lerta ... laŭ angla-esperanta de Peter Benson). Vortoj ankoraŭ malpli taŭgaj ol la Bokarevaj ŝajnas al mi! Se oni serĉas ekvivalentojn por falsa kiel kato (ĉiam ekde la nederlanda) oni, vole-nevole, rapide kolektas sufiĉe da bestoj por plenigi malgrandan zoologian ĝardenon.....

Ĉu katoj estas falsaj?
Cetere, la vals en la nederlanda esprimo, fakte estas falsa amiko, ĉar ĝi ne signifas falsa sed nefidinda, neantaŭvidebla (kun neantaŭvidebla reago) hipokrita (en la senco de neantaŭvidebla, nefidinda), ŝajn-io-a. Ĉar, kio signifas falsa? Laŭ PIV falsa havas du signifojn: unua: prezentante mensoge kaj perfide la eksteran aspekton de la vero; dua: prezentanta artefaritan imitaĵon, kiu iel donas la iluzion de la vero. Fakte... neniu el ambaŭ estas cent elcente taŭga por esprimi la ideon de "falsa kato". Sed tio ja ilustras la malforton de vortaroj! Ĉiukaze Benson, Bokarev kaj franca vortaristo ŝajnas sugesti malica, kaj... mi mem, antaŭ 12 jaroj, en mia nederlanda-esperanta vortaro ankaŭ menciis kiel duan signifon por vals: malica. Ofte falsa amikeco puŝas nin al emo vastigi sencon de la simila vorto. Tamen, ĉar inter la 56 ekzemplaj esprimoj kun falsa el PIV neniu tiasenca = kun plivastigita signifo: hipokrita) estas mi nun akceptas malica. Se nepre necesas emfazi la hipokritecon... tiam eble ŝajnamika, ŝajnĉarma?

Listigo.
Estas klare ke oni prefere ne simple traduku nacilingvajn esprimojn, sed ke oni foje ekzamenu kiajn esprimojn en Esperanto estas kutimaj. Bedaŭrinde PIV plej ofte metas ekzemplon ĉe la objekto de la komparo kaj ne ĉe la adjektivo. Tial mi elfosis ĉiujn komparojn el mia PIV, kaj ordigis ilin laŭ la adjektivo (ankaŭ en miaj vortaroj). Tiel ĉiu povas facile esplori ĉu pri iu kvalito ekzistas jam taŭga komparesprimo, kiu povos servi por traduki iun nacilingvan. Ofte okazas, en naciaj lingvoj, ke la komparo estas absolute sensenca, kaj vere nur rolas kiel plifortigo. La komparobjekto ekzemple povas esti elektita nur pro rimo aŭ ritmo. Tiel, en la nederlanda, oni estas malseka kiel katokiel rato kiam oni estas treege malseka, nur ĉar kato (kat) kaj rato (rat) estas rimvortoj por la nederlanda malseka (nat). En nia nederlanda norma vortaro cetere estas indikita ĉe kato, ke kiel kato en tiu esprimo nur signifas tre. Oni evitu tiajn laŭvortojn tradukojn en Esperanto. En Esperanto oni, kompreneble, povas esti malseka kiel droninta kato! aŭ kiel naĝanta akvorato? Tiam almenaŭ la senco ne estas perfortita.

Bestoprocesio.
Abundas en la komparoj, kaj ne nur en tiu ĉi teksto, la bestoj kaj bestetoj. Sed, kiel ni jam priparolis, oni ne aljuĝas la samajn kvalitojn al la bestoj en la diversaj landoj. Kiam mi en vortaroj nacilingvaj serĉas ekvivalentojn por timema kiel mustelo (laŭ la nederlanda: bang als een wezel) ... tamen ne rima .... mi konstatas ke minimume en germana, franca kaj angla oni estas timema kiel leporo, kaj ankaŭ en Esperanto la esprimo estas kutima. Cetere ankaŭ en la nederlanda oni foje renkontas la komparon kun la leporo (haas) sed malofte. En la nederlanda vortaro estas nur unu esprimo por bela kiel, nome: bela kiel pupo. En Esperanto estas pluraj, sed unu el ili estas amuza. PIV, ĉe fazano, notas la komparon bela kiel fazanino. Mi estas sufiĉe vira por ke mi ĉe la ideo bela pensu pri ino, sed tamen mi trovas la fazanon pli bela ol la fazaninon, eĉ se eble ne pli ol la fazanino (atentu! serĉo nur por progresintoj!). Mi lasis la komparon en mia listo, pro emo al aŭtentikeco sed estu averto por uzanto: ne legu kaj uzu la liston kun (blindiga) tuko antaŭ la okuloj!

Beleco laŭgrade.
Por emfazi belecon PIV liveras al ni tri esprimojn: bela kiel fazanino (kiun vi, kompreneble, rajtas ŝanĝi al bela kiel fazano!) bela kiel anĝelo kaj bela kiel luma elfo. Sed neniu miskomprenos vin se vi ie skribis: bela kiel rozo, ĉar ŝajnas ke estas neniu nacio (eĉ ne plej dekstra!) kiu neas belecon de rozoj. Ĉar oni povus diri ke temas tie pri pleonasma komparo. Laŭ difino ja rozo estas bela. Mi intencas baldaŭ priparoli pli detale diversajn kategoriojn de komparoj, sed provizore silentos nun.
septembro 2016.