Kial tegmentleporo kiel tuŝoŝtono?
Nu, ĉar kato ne nur estas kato! Almenaŭ NE en multaj, multegaj lingvoj. En la Nederlanda la vorto "kat" havas cirkaŭ kvindek tute malsamajn signifojn, el kiuj mi traktis dekkvinon en mia vortaro. Jes, iuj estas deduktitaj, verŝajne, de nomo de firmao "Caterpillar", ĉar sur iliaj aparatoj (levveturiloj, neĝoforŝoviloj ktp...) aperas grandlitere "CAT" kaj tio instigis la uzantojn paroli pri sia kato. Kvankam mi devas atenti, ĉar etimologio estas danĝera scienco, oni tiel facile lasas sin trompi! Foje amuzu vin kaj serĉu en fremdlingvaj vortaroj, francaj, germanaj, anglaj, rusaj ktp. kaj vi konstatos! Nu, ankaŭ en la japana la vorto "neko" (japana por kato) havas plurajn signifojn. Mia granda Japana-Angla mencias kvar! Tio mirigis min, mi ne atendas tion, ĉar mi nun, kompreneble, interesiĝas nur pri la "neko" kies ideografiaĵo estas 猫kaj ne pri iu ajn alia "neko" kaj mi ne vidas al kiu alia kreitaĵo oni povus glui ĝin. (Honesta mi estu! Ŝajnas, kaj tio estas tre escepta, esti nur du "neko"j kaj la dua rilatas al dormi!). Tamen vi vidos!

Katbatalo.
Post la dua mondmilito oni (fakte sub prema instigo de Usono) limigis la nombron de kanĝioj (japanaj ĉindevenaj ideografiaĵoj) al iom malpli ol 2000. Inter la elektitaj restantaj kanĝioj estis la kanĝio por "hundo", sed ... ne la kanĝio por "kato". Vi povas imagi ke la katamant(in)oj ne estis kontentaj. Ili jam ne estis tre entuziasmaj ke la "radiko" de la kata ideografiaĵo estas... "hundo"! (La maldekstra parto de la kanĝio estas aliformita 犬 (hundo). Se oni serĉas klarigon en kanĝia vortaro... oni devas ĉiam pasi la hundon! Do ekde la fino de la milito oni ne multe uzis la kanĝion, sed anstataŭis ĝin per kanao, kaj por bestoj kaj plantoj oni normale uzas la "strekajn kanaojn". Oni skribis do: ネコ.
Tiu signo ankaŭ aperas en la japana vortaro de Miyamoto Masao, almenaŭ en la unua eldono, ĉar ĝi aperis nur iom post... la dua reformo de skribado. En tiu reformo oni, pro la protesto de la katamant(in)oj, en 1982, jes ja enprenis la kanĝion por nia kato!

Fremdaj katoj.
Kiam mi preparis la vortaron mi havis iom da problemoj kiam mi alvenis ĉe la Esperanta vorto "kavaliero" kaj mi bezonis multe da tempo por trovi ke la ĝusta Nederlanda traduko estas.... "kat". Tiam mi malkovris la dekojn da signifoj de nia "kat". Tiu ĉi kat respondas al la franca cavalière, en la sesa signifo de Larousse: ouvrage surélevé, à l'intérieur des bastions, accroissant la puissance de feu. (Vidu PIV por Esperanta teksto!). En la germana ĝi ankaŭ estas: Katze! sed oni bezonas dikan germanan vortaron por trovi ĝin! Por deko da aliaj signifoj, en la Nederlanda, vi konsultu mian vortaron!

Japana kato.
Krom kato, nia neko indikas: gejŝo (kio ne mirigos miajn virajn legantojn, kaj... ankaŭ la nevirajn!) plie iun klean piedvarmigilon (kvankam ankaŭ ni povas havi malvarmajn piedojn... la klea piedvarmigilo estas tamen vere tipe japana), kaj kvare iun triopon, kiun mi kopios angle, ĉar mi ne certas pri la ĝustaj signifoj; do jen la triopo: a pussy, a catkin kaj a cattail. Mi ne riskas imagi tradukojn nederlandajn por la triopo: petu denaskan anglon! Sed kio nun pli interesas min estas la rolo kiun la kato ludas en la japana lingvo. Tial mi sinsekve analizos la menciojn en tiu japana vortaro. ... Fakto estas ke ĝi ne mencias la tri suplementajn signifojn de neko, sed mi pensas ke vere ne necesis mencii ilin.

Katludo.
Mi rigardos ĉiujn vortojn, derivitajn kaj enesprimajn, de la artikolo "neko" sed ne tiujn kiuj aparte aperas en la vortaro. Mi traktis tiujn en alia artikoleto, kiun mi eble poste, se iu deziras, kaj se mia laborĉefo permesos, ankaŭ enblokigos. Mi ne bone scias kion fari, ĉu enmeti la japanan tekston japane aŭ nur transskribi ĝin. Aperigi japane estas, laŭ mi, iom pedante; sed nur transskribe estas iom ĝena por la kelkaj vizitantoj kiuj iom aŭ iomege konas la lingvon. Tamen mi nur transskribu. Aperas: neko: kato en streka kanao, almenaŭ en la eldono kiun mi uzas. Eble en la postaj eldonoj denove aperas la kanĝio, mi ne scias. Sekvas: koneko: katido; koneko: kateto ... jen jam problemeto, ĉar transskribe estas dufoje same, japane ne! tie temas pri aliaj kanĝioj (ido kaj eta). Poste: nekoka: felisedo; neko ga naku: miaŭi... interese estas ke la japana "naku" tre proksimas nian "bleki", ĉar ĝi estas tre ĝenerala bestokrio, specifita de la bestonomo. Neko o kaburu: hipokriti, sed laŭvorte: meti ĉapon de kato, do agi kiel, ŝajnigi sin kato (kaburu: kapvesti), kaj tre simile estas derivita adjektivo (almenaŭ adjektivo ĝi povas ŝajni al ni): nekokaburi no: hipokrita kaj interkrampe estas aldonita: se oni ŝajnigas sin nescia pri seksaferoj: pruda. Neko ni koban: ĵeti perlojn antaŭ la porkojn, tradukas la aŭtoro trafe, kaj Zamenhofe, sed laŭlitere estas: al la kato(j) koban (= malnova tre valora ora monero), tre koncize, sed tio daŭre ĝenas nin en japanaj tekstoj, la koncizeco: ili esprimas nur la absolute neceson. Jen do: jam tuta historia promeno! Feliĉe mia vortaro klarigis koban.

Pli da kulturo en unu frazeto.
Unu frazo kaŭzis al mi multan serĉadon, ĉar enestis vorto (aŭ vortoj, ĉar en japana skribo ĉio sin sekvas, ne estas vortodivido) kiun mi ne sukcesis kompreni. Mi nepre devis peti helpon de Kjoko. Tiu enigma vorto estis: katsuo-bushi. Kaj fakte mi estus devinta scii, ĉar iam ni ricevis donace ĝin, ne la vorton sed la aferon. Katsuo-bushi aspektas kiel tre nigra malmola ŝtono, sed ĝi estas sekigita bonito (bonito estas marfiŝo, parenca al tinuso; la kanĝio, neŭzita en mia teksto ĉar nebaza, konsistas el du partoj: fiŝo + malmola). Oni uzas ĝin inter alie por prepari bonan supon, en kiu oni boligas skrapaĵojn de la sekbonito. Ĝi estas tre valora, kaj tial ofte uzata kiel valora donaco al gravuloj aŭ geamikoj. Kaj la citita frazeto: neko ni katsuo-bushi o ozukeru signifas: konfidi sekbonito al kato, sed Mijamoto tradukas, prave: al lupo konfidi gardi ŝafinon. Tiom da kulturo en nura paragrafo, sed fakte mi ne jam finis la paragrafon "neko" sed mi pensas ke mi jam sufiĉe eluzis la tempon de vi, kara leganto. Ĉu ankaŭ katoj havas kulturon? Mi supozas ke jes, ĉar klare do, la japanaj katoj treege ŝatas ĝin... sed kiam ni oferis restaĵon (ĉar ĝi estis jam multjara kaj multpasinta la daton de freŝeco) al nia kato ĝi tute ne interesiĝis.

petro - junio 2016.