'La Proverboj' de Breŭgelo restas aktualaj.


Bruselo – Multaj esprimoj kiujn Breŭgelo seniora bildigis antaŭ 450 jaroj en sia fama pentraĵo 'La Proverboj' ankoraŭ estas konataj aŭ eĉ regule uziĝas. Tio evidentiĝas el esploro de la Universitato de Zuriĥo.

En unu el siaj plej konataj verkoj, La proverboj – originale La blua kapuĉo aŭ la trompo de la mondo – Petro Breŭgelo seniora (1525-1569) bildigis ĉiajn proverbojn kaj sukajn dirmanierojn. Per tiu amasigo de etaj kaj plej ofte absurdaj rakontetoj, la majstro, antaŭ ĉio deziris montri kun kia kapablo la homoj klopodas trompi unu la alian. La pentraĵo estas unu de la grandaj allogaĵoj por vizitantoj de la Muzeo de Pentraĵoj en Berlino.

"Krom la farmistojn Breŭgelo ankaŭ bildigis ilian lingvon per kunigo de multaj, en la deksesa jarcento konataj proverboj kaj esprimoj en unu sola pentraĵo" klarigas Brita Juska-Baĥer de la Universitato de Zuriĥo. "Per tiu ĉi esploro ni klopodos konstati en kiu grado la Breŭgelaj proverboj estas ankoraŭ aktualaj".

La esploristoj starigis liston de 157 proverboj kaj esprimoj kiuj estis konataj en la tempo de Breŭgelo. Al interesatoj en Flandrujo kaj Nederlando oni petis sciigi kiujn esprimojn ili ankoraŭ konas kaj kiujn ili ankoraŭ mem uzas. Pli ol kvincent Flandroj kaj Nederlandanoj el ĉiuj provincoj respondis al la demandaro.

Kvankam la pentraĵo aĝas proksimume 450 jarojn, tamen eĉ ne unu el la 157 esprimoj estas nekonata de ĉiuj demanditoj. Meznombre la Flandroj konas ankoraŭ 34 elcento kaj la Nederlandanoj 30 elcento de la esprimoj. Juska-Baĥer trovis ke tio estas tre alta kvanto, ĉar de multaj proverboj kaj esprimoj ni tute ne plu konas la originon. Ŝi donas kiel ekzemplon la esprimon "havi blankan piedon ĉe iu", kiu referas al la tempo kiam la blankpiedaj ĉevaloj estis liberigitaj de taksado. Aŭ "razi la frenezulon" (nuna "frenezulrazi" ... laŭvorte! ... signifo: grimaci, ŝerci, petolŝerci, moki) kiu rilatas al la mezepoka kutimo vere razi la frenezulojn.

La universitato de Zuriĥo faris listojn de la "pintoj" kaj "valoj". La kvin pintesprimoj, kun esprimoj konataj kaj regule uzataj de pli ol 96 elcento de la pridemanditoj havas ĉekape "vidi ion tra la fingroj", sekvata de "bati du muŝojn per unu bato", "teni okulon en la velo", "fali tra la korbo", "fiŝi malantaŭ la reto". Kontraŭas tion la esprimoj, kiuj estas konataj de malpli ol unu elcento, kiaj: "estas blanka kaj nigra hundo" (malbone finiĝos) aŭ "kaki sur la pendigilon" (zorgi pri nenio).

El la esploro ankaŭ montriĝas ke ne ekzistas rilato inter kono de la esprimoj kaj edukado aŭ sekso, sed jes inter kono kaj la aĝo aŭ regiono de la respondinto. Ju pli aĝa iu estas, des pli da esprimoj li konas, kaj Flandroj konas pli da ili ol Nederlandanoj.

"Multaj esprimoj troviĝas en la Biblio kaj en la malnova literaturo, kaj tie verŝajne kuŝas la klarigo kial ili estas malpli konataj de la gejunuloj", diras Juska-Baĥer. "Plie, pli aĝaj homoj havas pli da matureco, kiun ili disdonas pere de proverboj kaj esprimoj."

La esploro ne limiĝas al Flandrujo kaj Nederlando, sed estas ankaŭ farita en Germanujo, Aŭstrujo, Svedujo kaj Britujo. "Mi deziras ekscii ĉu tiuj dirmanieroj apartenas al la Eŭropa kultura heredaĵo", diras Juska-Baĥer. La rezultatoj ankoraŭ estas prilaborataj.

Estis malfacile trovi interesatoj en la aliaj lingvoregionoj, rakontas la esploristino. "Ne estas tiom strange, tial ke Breŭgelo venas el la Nederlanda lingvoteritorio. Sed tio ne estas la sola kialo pro kiu Flandroj kaj Nederlandanoj uzas pli da proverboj. Ili ankaŭ pli interesiĝas pri sia propra lingvo, ĉar temas pri malvasta lingvejo. Estas ja tiom da homoj kiuj parolas la anglan, ke ne plu estas interese por Britoj okupiĝi pri sia lingvo."

Verkis: Leo Bonte.
Tradukis: Petro Desmet' (10.06.2008)


De Spreekwoorden.
De blauwe huik of het bedrog van de wereld.

een wit voetje bij iemand hebben
de gek scheren; gekscheren

iets door de vingers zien
twee vliegen in een klap slaan
een oogje in het zeil houden
door de mand vallen
achter het net vissen

het is een witten en een zwarte hond
de galg beschijten.

Pieter Breugel de Oude
Britta Juska-Bacher
Universiteit van Zürich.
Gemäldegalerie, Berlin.

Traduko de artikolo el "De Standaard" de merkredo, 10a de aŭgusto 2005a.