Kiam oni legas, en PIV, la difinon de la vorto “kavaliero: teraltaĵo, starigita malantaŭ remparoj de fortikaĵo, por doni pli grandan vidkapablon kaj pafeblon al artilerio” oni tuj klare komprenas pri kio temas. Sed… se oni ne nur devas/volas kompreni sed ankaŭ traduki la vorton en la nederlandan, tiam estas tute alia afero. Mi supozas ke pere de la difino eĉ ne unu el mil nederlandlingvanoj povos liveri la ĝustan respondan nederlandan vorton. Kaj oni povas konjekti ke vere iu nederlanda responda vorto ekzistas. Sed kiel trovi? Nu, la esperanta-germana vortaro de Krause instruis al mi ke la germana vorto estas Katze. Tamen, eĉ plej bona vortaro germana-nederlanda ne havas tradukon de tiu Katze. Do, mi esploris ĉu, hazarde, ankaŭ en la nederlanda, la vorto “kat” havus tiun signifon, ĉar, finfine, la germana estas nur disdialektiĝo de la nederlanda, ĉu? Kaj vere, la deka signifo en van Dale de “kat” estas: (vestingsbouw) verhoogd werk op de bolwerken of op de courtines van een vesting (ook als belegeringwerk). Sed, kiel oni devus retrovi tion sen Krause?

Nia kara PIV estas iel enciklopedieca; ĝi enhavas do multajn vortojn kiujn oni ne renkontas en normalaj vortaroj. Ekzemple “ŝoto”: en duondezertaj landoj, interna malaltnivela regiono, kie riveroj perdiĝas. Kiel fari por trovi la nederlandan vorton? Nu, oni tutsimple eliru de la supozo ke la nacilingva vorto similas la esperantan. Kaj, oni unue esploru la francan lingvon, do la “Petit Larousse Illustré”. Kompreneble oni devas adapti la ortografion, kaj oni do pensu pri chotte, chôte ktp… kaj vere, la vorto chott (jes, sen fina e!) ekzistas en la franca, kun proksimume la signifo de PIV. Oni tie lernas plie ke la vorto venas de la araba chatt. Do en la nederlanda oni serĉu, en kiom eble plej da enciklopedioj, vortojn kiel chotte, shotte, chot, shot, sjoot kaj se sub tiuj vortoj nenio troviĝas oni daŭrigu al similaj vortoj kun vokalo a, kaj eventuale e, kaj finfine al sy…. En tiu ĉi kazo certe kun a, pro la etimologio. Precipe por vokaloj oni ankaŭ devas konsideri la parencajn sonojn, ĉar foje oni transkribas laŭ la sono, foje laŭ la ortografio. Kaj, jes, la granda Winkler Prins konas sjott kun la difino: nomo de salebeno en Norda Afriko, kiu formiĝis ĉirkaŭ periode sekiĝanta sallago (sebcha), kaj ĝi citas kelkajn ekzemplojn. La vorto ne estas en van Dale, kaj en iu alia enciklopedio mi trovis la formon sjot. Kaj vere, mi konkludis ke por helpi la karajn samideanojn vortaro “esperanta-nederlanda” estas bezonata. Mi konfesas! Mi supozas ke mia ĉina amiko, por produkti sian ĉinan piv-on, devos alvoki helpon de vortaro "araba-ĉina", kaj mi do jam helpis lin survoje per la araba etimo! (Mi estu laŭdata!).

Ĉe “pordo” troviĝas “pordeto”, kun la difino: malgranda pordo, ofte aranĝita en pli granda. Nu, la malgranda pordo ja estas “deurtje”… sed ĉu ne estas speciala nomo por tia afero kiam ĝi estas aranĝita en pli granda? Jes, nepre estas, sed kiu, krom puzlemaj krucvortenigmofanatikuloj konas la vorton? Honeste mi konfesos al vi ke mi tute hazarde, dum serĉado de alia vorto, renkontis en van Dale la vorton “klinket” kun la signifo: malgranda pordo, aranĝita en granda (ekz. urba pordego; fojnega pordego) por ke piedirantoj povu en- kaj eliri sen ke oni por tio malfermu la pordegon. Do, jen nia pordeto! Krom la traduko “deurtje” la “pordeto” do nepre ankaŭ menciu la tradukon “klinket”.

Interkluzejo estas la parto de kanalo inter du kluzoj, sed kiel vi nomas ĝin en la nederlanda? Jen pli facila enigmo, ĉar oni povas supozi ke ĝi estos kunmetita vorto kiu komenciĝas per kanaal. Do, se vi trankvile esploras ĉiujn vortojn en van Dale kiuj komenciĝas per kanaal vi vere atingos kaj trovos: kanaalpand, kun la klara priskribo: sekcio, parto de kanalo inter du kluzoj. Se vi, poste, pro scivolemo daŭrigus la serĉadon vi alvenos ĉe kanaalvak, kiu estas sinonimo de kanaalpand. Tamen jen la du solaj ĝustaj vortoj por traduki la esperantan vorton “interkluzejo”.

En PIV, ĉe lerni, troviĝas la vorto “ĉeflernanto”: lernanto, aparte progresinta, elektita de la instruanto por helpi al siaj kamaradoj. Kio do? Ĉu “hoofdleerling”? Mi sentis, mi sciis, ke iu vorto ekzistas en la nederlanda. En tiu ĉi kazo estis la esperanta-franca de Waringhien kiu helpis min, kiu montris al mi la vojon. La nederlanda vorto estas “monitor”, eĉ se la komputilistoj nun protestos. Fakte van Dale precizigas ke temas pri pli aĝa lernanto/lerninto, kion francaj vortaroj ne faras por “moniteur”. La francaj vortaroj aldonas plie ke la ĉeflernanto povas esti, kaj ĝenerale estas, pagata por tiu servo. Francoj estas ja – estas konata fakto – pragmataj.

Tiaj spertoj igis min konkludi ke por traduki iujn tekstojn, iujn vortojn, ne sufiĉas kompreni pri kio temas, sed oni nepre devas disponi pri la ĝusta vorto. Kaj mia vortaro volas esti tradukvortaro, helpilo por tradukantoj kaj tradukistoj.

Por trovi la nederlandajn vortojn kelkfoje povas helpi la specialaj vortaroj por puzlemuloj, almenaŭ kiel unua ŝtupo, ĉar ili kutime nur listigas vortojn, en difinita semantika kampo, sed ne donas difinojn. Tamen ili nur estas utilaj por vortoj kiuj apartenas al tia kampo, ekzemple bestoblekoj. Se oni disponus pri serĉprogramo kiu ebligas la inversan serĉadon, do trovi ĉiujn kapvortojn kie en la priskribo aperas iu difinita vorto, tiam oni povus pli facile retrovi la serĉitaĵojn en van Dale. Bedaŭrinde tia programo ne ekzistas. Oni povas retrovi vortojn kiuj aperas en esprimoj kaj proverboj aŭ en difino, sed ne tiujn kiuj aperas simple en iu teksto. En nia elektronika versio de la nova vortaro tiu ebleco ekzistas. Mi esperas ke la uzantoj jam malkovris, esploris kaj ĝuis la mirindan elektronikan programaron kiun Eriko D’Hondt majstre komponis kaj disponigis al vi ĉiuj.

Jen mi donis al niaj karaj legantoj indikojn kiel verki tradukvortaron. Do, ek al la laboro!

p.d.s.

Post la apero de la vortaro vendiĝis nova versio de la nederlanda van Dale, kaj ĉi-foje enestas, almenaŭ parte, la ebleco serĉi inverse! Ĉar nun mi havas multajn alilingvajn legantojn mi ankaŭ aldonu la tradukon de la nederlanda vorto "kat", en tiu ĉi speciala kazo, ĉar, kiel vi sciis aŭ supozis, "kat" respondas al la esperanta "kato". Do, la "kat" responda al la esperanta kavaliero difiniĝas: (fortikaĵkonstruo) altaĵo, konstruita sur la bastionoj aŭ kurtinoj de fortikaĵo (ankaŭ kiel atakilo).