Zlatko Tišljar - Pajo's blog/

PENSOJ POST PARTOPRENO EN EŬROPA FORUMO EN KRYNICA (Pollando):

1. La deciduloj en la politiko estas MALJUNULOJ (mezaĝuloj aŭ junuloj nur plenumas iliajn decidojn ). Maljunuloj ne povas ŝanĝi siajn kutimojn. Tiuj kiuj okupiĝas pri internacia politiko, lernis la anglan kaj bone komunikas en ĝi. Ili ne povas akcepti ke ili devus lerni iun novan lingvon eĉ se tre facilan, timante ke ili perdos la akiritajn privilegiojn.
2. PRIVILEGIOJ DE DENASKULOJ: En kelkaj prelegoj kaj prelegantoj kaj la publiko parolis nur angle. Kiam la publiko demandis, 60-70% el ili estis denaskaj angloparolantoj kaj la aliaj estis homoj kiuj pasigis plurajn jarojn en Usono aŭ Britio. Neniu alia partoprenis en diskutoj.
3. Vera DIALOGO ne eblas sen REKTA KOMUNIKADO (oni ne povas dialogi tra la interpretisto). Mi ekzemple elektadis forumojn en kiuj la laborlingvo estis la angla, kvankam mia angla estas malbona, por ne devi aŭskulti tradukojn el lingvoj kiujn mi tute ne konas (la pola kaj la rusa), kiuj estis fuŝaj teknike kaj traduke. DIALOGAS facile nur ELITO kiu bone konas la anglan.
4. INTERPRETADOJ: kvankam profesiaj, la interpretistoj nervozigis min per tio ke ili oftfoje haltis en la interpretado serĉante iun vorton kaj pro tio transsaltis aron da frazoj. Tial mi ne povis esti koncentrita al la interpretado. Evidentis ke oni ofte mallongigis la originaldirojn, speciale se la parolantoj parolis rapide (kio okazas ĉiam kiam parolas denaskulo). Krome la tekniko estis malbona. La laŭteco de la originalo lasata ĉe la laŭtparoliloj estis alta kaj ĝenis min tro laŭtaj aŭskultiloj de apuduloj, ofte oni havis unuorelan aŭskultilon kaj mi devis ŝtopi alian orelon kaj plurfoje estis bruoj en la aŭskultiloj.

1. La plej interesa estis temo Eŭropa identeco, kiun gvidis Edvard Busek. Tie parolis inter aliaj d-ro Gerhard Sabathil, gvidanto de Eŭropa Buroo en Germanio, kiu jene difinis eŭropajn valorojn:

a) valoro de personeco, individuo

b) akcepto de pluridenteco, loka, regiona, nacia…

c) religia plureco (oni ne punas malaniĝon el iu religio)

d) ne ekzistas alia kontinenta identeco krom eŭropa

e) Eŭropo eksportis siajn valorojn al ekskoloniaj landoj

f) eŭropa vivmaniero (ekologio…)

g) identeco ne rilatas al ekonomio

h) baziĝas je tri montetoj (atena: demokratio, kapitola – juro, golgota – moralo)

i) limoj geografiaj

j) flago, moneroj, himno, unueco en diverseco, tolero

Miakomprene mankas a) sociala dimensio de eŭropa vivkompreno, b) principo de subsidiareco (malcentrismo), c) diverseco kiel valoro (libervola integrighado de novaj popoloj) kaj d) kontraŭdiskriminacio de malegalecoj (seksa, rasa, nacia, handikapa, laŭagha…) .

Li ne menciis ke necesas lerneja edukado por komuna identeco kaj kompreneble ne parolis pri lingvo kiel identecsimbolo.

Tio starigas antaŭ esperantistojn gravajn demandojn:

- Kiel venkigi la timon de EŬROPA ELITO, kiu konsistas el maljunuloj, perdi siajn privilegiojn pro la kono de la angla kaj aliro al informoj?

- Kiel komprenigi al duaranga elito, kiu uzas interpretistojn, ke la interpretado tute ne ebligas dialogon, ke ĝi minimumigas la originalan mesaĝon kaj ofte eĉ inversigas ĝin?

- Kiel atingi la orelojn de eŭropaj deciduloj por klarigi ke lingvo estas la ĉefa simbolo de identeco kaj ke eŭropaj valoroj povas esti akceptitaj, se oni havas komunan identecan eŭropan lingvon?

Zlatko Tišljar

En komenco de la okdekaj jaroj esperantistoj en Zagrebo havis aliron al la vicprezidanto de la tiama kroatia parlamento Nikola Šegota kaj kiam ni en Internacia Kultura Servo petis lin fari ion por Esperanto, li diris: "Mi volonte helpos vin (li simpatiis al Esperanto), sed vi devas diri al mi kion mi faru, vi devas havi realisman vizion, kiun mi klopodos realigi je politika nivelo, sed vi devas kapabli sekvi en praktiko tion kion mi politike faros." Feliĉe ni havis ideon kaj ni havis aparaton (profesian entreprenon kun deko da oficistoj: Internacia Kultura Servo). Nia vizio estis ebligi ke Kroatia Loterio enmetu inter la ricevantoj de la profito ankaŭ E-organizon. Šegota unue igis ke la parlamento nomumis lin prezidanto de la kontrolkomitato de la Loterio. Tiam li entreprenis procezon de ŝanĝo de la leĝo en kiu ĝis tiam la profiton ricevadis nur humanismaj kaj sportaj organizoj. Lia celo estis aldoni al ili ankaŭ "socie gravajn porjunularajn organizojn". Paralele li agis en tiama popola fronto por krei regularon kun kriterioj laŭ kiu La popola fronto proklamos, kiu estas "socie grava porjunulara organizo" kaj ni devis liveri al li pruvojn ke agado de Kroatia E-Ligo estas tia. Do li sukcesis ŝanĝi tiusence la leĝon pri Loterio kaj aranĝi ke la popola fronto decidis pri deko da organizoj kiuj ĉefe zorgas pri junularo inter kiuj estis ankaŭ Kroatia esperanto-Ligo. Post tri-jara agado ni havis la leĝon kaj la leĝan kadron en kiu enestis la E-organizo kiel legala uzanto de la profito de kroatia Loterio. Ekde 1984 ghis 1990 KEL ricevis grandegajn sumojn de la Loterio kaj tiam estis enormaj rezultoj de la E-movado. Bedaŭrinde en 1991 ekregis alia sistemo en kiu ne plu gravis "socie gravaj" aferoj sed persona profito kaj la novaj potenculoj tuj forigis tiun eblecon ke esperantistoj ricevadu monon de la Loterio.

Sed la ekzemplo montras, ke la tuto en kiu la ĉefan rolon havis Potenca homo, ne funkcius se liajn klopodojn ne priservus daŭre profesia teamo kiu reagis je ĉiu lia iniciato kaj praktike plenumis aferojn kiujn amatoroj ne povas (ekz. por havi subtenon en la popola fronto, li devis havi publikan konstantan subtenon. Pro tio li iniciatis ke en du gazetoj (ĉefa tagĵurnalo Večernji list kaj sindikata semajnrevuo Radničke novine ni ricevu daŭran rubrikon pri Esperanto. Necesis ĉiusemajne aperigi artikolojn en Večernji list kaj aranĝi la tutan paĝon en Radničke novine. Tion ne povis fari amatoroj. Por havi subtenon enkondukante E-organizon inter la gravaj junularaj organizoj, li devis pruvi ke KEL havas milojn da junaj membroj. Efektive Internacia Kultura Servo gvidis tiam kursojn en 15 elementaj lernejoj, en la jaroj antaŭ la 100-jarigho de Esperanto ni organizis chiumonate novan ekspresan kurson kaj jare ni vere havis en tuta Kroatio 2-3000 lernantojn. Sen profesia aparato kiu subtenas tian politikan klopodon, ne estas ebla la enpraktikigo de la politikaj decidoj. Esperantistoj kutime vivas en iluzio, ke sufiĉas ke iu saĝa politikisto enkonduku leĝon kaj ĉion alian faros la ŝtato sen ni. Tio ne estas vero. Ni devas plenumi realajn laborojn kiujn postulas la leĝo, tion ne faros aliaj.