Péter Kovács's blog

[eo] Tiu ĉi artikolo estas de la tipo "kalendara, taglibra enskribaĵo".

[eo] Mi volas reklami mian studajhon pri la problemaro traduki lokajn specialajn nomojn, lokajhojn, regionalajhojn, ktp. Esperanten. Ghi farighis dum miajn universitataj studoj en la studfako de aplikata lingvistiko. Ghi estas hungarlingva; kiuj komprenas la hungaran, bonvolu legi kaj komenti ghin. Ghi trovighas chi tie inter miaj dokumentoj en formato Adobe (Acrobat) Reader - pdf. Mi ne povas fari ligilon al ghi chi tie.

La hungarajn popolajn muzikinstrumentojn oni povas dividi al almenaŭ du kategorioj:

1) instrumentoj anstataŭigantaj muzikinstrumentojn kaj

2) veraj muzikinstrumentoj.

Pri la unua kategorio mi ne volas longe skribi. Tiuj ĉi instrumentoj estas uzataj precipe je popolaj kutimoj aŭ je manko de veraj muzikinstrumentoj: ĉenita bastono, folifajfilo, ktp.

Sed oni povas diri, ke en la Karpatbazeno ĉiuj muzikinstrumentoj estas / estis uzataj, kiuj ankaŭ aliloke: kordinstrumentoj, inkluzive arĉinstrumentojn kaj plukinstrumentojn, blovinstrumentoj kaj perkutiloj.

La "simplaj kamparanoj" en la tradicia vilaĝa kulturo origine ne tro uzis arĉinstrumentojn, violonon, aldviolonon, kontrabason, ktp. por amuzi sin; tio estis la tasko de ciganaj muzikistoj pagitaj. Kiam ili volis amuziĝi, danci je definitaj specialaj tagoj, okazoj aŭ festoj (ekz. geedziĝa festo, ktp.) ili pagis ciganajn muzikistojn, kiuj ludis la menciitajn arĉinstrumentojn foje kompletigite kun klarneto kaj zimbalo. Se tamen etnaj hungaroj, t. e. kamparanoj muzikis arĉinstrumente en iu vilaĝo, tiam oni povis vidi, ke ciganoj ne (plu) estis en tiu vilaĝo, aŭ ĉar la granda loka ciganmuzikista dinastio formortis, transloĝiĝis, aŭ ĉar tradicie eĉ ne loĝis cigana muzikista familio en la vilaĝo.

Jen ekzemplo, kiam vilaĝa muzikgrupo de ciganoj ludas aŭtentikan hungaran popolmuzikon:

Priskribante la plukinstrumentojn, oni uzis ankaŭ tambura-jn (substantivo), tamburica-jn (substantivo), la instrumentojn (kiuj tute ne samas kun la tamburoj, kiuj estas perkutiloj), kiujn hodiaŭ plej ŝate uzas la kroatoj kaj aliaj sudslavaj popoloj. La hungaroj uzis ĝin nur en la suda teritorio de Hungarujo, apud la rivero Danubo.

Legu miajn pensojn aŭ studeton pri tio, ĉu la tamburao estas origine hungara popola muzikinstrumento, aŭ nur pruntaĵo de sudslavaj popoloj:

http://kovicsan.extra.hu/tambura.htm

La kamparanoj ĉefe sole uzis tiujn ĉi "tamburaojn" aŭ "tamburicaojn", orkestre ilin uzis la ciganaj muzikistoj - kun ĉiuj membroj de la instrumenta familio "tamburica", "tambura", ekde la "tamburica" - la plej malgranda tipo ludanta la melodion kaj estranta la orkestron - ĝis la "kontrabasa tamburao" - la modelo de konstrui kaj uzi tiujn ĉi tipojn "tamburaajn" estis la arĉinstrumenta muzikgrupo pli supre priskribita.

Jen denove ekzemplo, kiam ciganoj ludas hungarajn popolajn kaj popolecajn melodiojn "tambura-orkestre":

Sed la simplaj kamaranoj plej ofte uzis citron el inter la plukinstrumentoj. La hungara citro oferas burdan agordan muzikakompanadon, ĝuste kiel la sakfajfilo kaj la vielo havas tiatipajn konstantajn, ne ŝanĝantajn agordojn dum la melodio sonas. Bonvolu rigardi kaj aŭskulti, kiam vera hungara kamparano ludis citron:

Turniĝante al la blovinstrumentoj oni unue devas mencii la ŝalmon, kiu estis ŝatata muzikinstrumento precipe de paŝtistoj (bovistoj, vakeroj, ktp.). Ĝi havas ses truojn, kaj oni uzis ĝin individue, ne en muzikgrupo.

Sed oni uzis ankaŭ la klarneton, jam menciitan, kaj la [hu] tárogató-n, kiu ne estas tro malnova inventaĵo (devenas de la 19-a jarcento, de la muzikinstrument-fabrikejo de Schunda). Oni uzis ĝin plejparte individue, tre malofte en orkestro.

Vidu tiun ĉi ekzemplon, kiam vera hungara kamparano (aŭ ĉu paŝtisto?) ekludas melodion per [hu] tárogató:

Grava blovinstrumento de hungaroj estis la sakfajfilo. La hungara tipo havas parencaron nur en la Karpata Bazeno, do gia konstruaĵo ĉefe diferencas ekzemple de la fama skota sakfajfilo. La hungara sakfajfilo estis tipa ŝatata instrumento de paŝtistoj, samkiel la ŝalmo.

Bonvolu rigardi kaj aŭskulti, kiel hungara paŝtisto ludis sakfajfilon (ĉiuj filmekzemploj estas el la jaro 1975):

Lastatempe (ekde ĉirkaŭ la 19-a jarcento) la hungaraj vilaĝanoj ankaŭ ekuzis latunajn blovinstrumentojn, kiel trumpeto, ktp. sed ĉiam nur en orkestro, neniam individue (estas vere, ke iam la paŝtistoj havis signokornon de ligno, kiun ili uzis individue en la montoj).

Vi povas sperti, kiel la hungaraj vilaĝanoj uzas la latunajn blovinstrumentojn en la tipa latunblovinstrumenta orkestro, kiu troviĝas ankaŭ en okcidenta Eŭropo kaj ĉie en la mundo laŭ tiu ĉi ekzemplo:

Koncerne la perkutilojn, la diversaj drum- kaj tamburtipoj ne aperis laste en la hungara popolmuzika tradicio. Ili nur aperas en la latunblovinstrumentaj orkestroj, kiel tradicie ankaŭ aliloke en tiuj ĉi orkestroj. Sed la hungaroj certe uzis en la mezepoko, respektive dum kaj antaŭ la patrujokupado aŭ patrujokupadoj kaj en la antikvaj tempoj la drumon de la ŝamanoj, kiu havas unu fundon.

Inter la perkutiloj estas prezentindaj la jam menciita zimbalo, kiun uzis ĉefe kaj profesie la ciganmuzikistoj ene de siaj muzikgrupoj, sed amatore ankaŭ la hungaroj.

Kaj estas kuriozaĵo la tielnomata [hu] gardon (nominativo), kiu estas kordinstrumento, kiun oni batis per bastoneto. Per ĝi oni ne ludis melodion, sed servis la ritmon; ĝi havas la saman funkcion, kaj prezentas similan sonoron, kiel la drumoj. En la hungara kultura kaj lingva teritorio (t. e. la Karpata Bazeno) ĝi estas uzata nur en la plej orienta Transilvanio.

Oni povas vidi la fotaĵojn de tiu ĉi instrumento, kaj aŭdi ĝin ĉi tie:

Ĉiuj postaj modernaj muzikinstrumentoj (akordiono, saksofono, sintezilo t. e. elektra orgeno, elektra gitaro, ktp.) kiujn oni nun uzas en vilaĝoj en Hungarujo ne kalkuliĝas kiel popolmuzikaj instrumentoj, ĉar ili naskiĝis post kiam la tradicia kamparana socio jam ĉesis ekzisti, pluvivi.

[ia] Heri io ha visitate le club esperantista de mi urbe, proque recentemente io ha incontrate con le leader de illo e ille me promitteva telephonar pro informar me, quando il habera un incontro in le club. Va ben, io diceva e io non resisteva. Il essera pro me certo un bon experientia, revider cognoscitos que io non videva ja de annos - io pensava. Quando nos duo se incontrava, ille mentionava, que io deberea pagar quota [eo] "kotizon" proque io es membro del [eo] "fervojista fakgrupo" [ia] (gruppo professional de ferrovieros esperantista) de 1992. A saper: io non visitava le club ja de annos. Assi io iva a in le club primarimente pro pagar mi debitas e pro cessar mi membrato in le gruppo de ferrovieros esperantista (a saper: io non ha essite jammais un ferroviero, solmente mi patre e duo de su fratres, de plus mi granpatre e su patre era ferrovieros - io solmente era un esperantista). Proque a pagar pro le nihil? Io non ha jammais experientiate ulle avantage de esser membro de ille organisation esperantista-ferroviari, io non usava mi membrato e in plus io non es active in esperanto mesme ja de multe annos. Ma le leader del club - al mesme tempore un ferroviero - non vole cessar mi membrato! Assi io debera pagar anque in plus! Io deveniva irate in me (ma non lo monstrava): esque on non pote liberar se del passato?! Esque lo qui olim era un esperantista, remane esperantista anque quando ille ja non plus es active in illo, quando ille ja abandonava esperanto, quando ille ja prefere un altere lingua auxiliar...?! Usque le morte, pro le eternitate...?

Del resto le membros del club non se cambiava (ni le loco, le construction, le layout - le arrangiamento, le mobiles non ha essite cambiate durante le annos), illes aspecta justo como in le tempore quando io cessava ir a in le club (forsan solmente le leader es plus corpulente e le mustachio de un membro contine plus pilos gris, que anteriormente). E non se cambiava anque, que illes non del toto parlava in esperanto, solmente in hungaro... Un del causas pro le qual io abandonava visitar le club...

[eo] Salutojn!

Ĉu iu povas diri al mi, ĉu eblas enretigi ĉi tien (en la ujon por videoj) videodosierujojn kune kun dosierujoj de subtekstoj (.srt, etc.) tiel, ke la subtekstoj vere aperas dum la regardo de la video?

Mi provis jam [en] to embed videon jam ekzistanta alispace (en la retejo Google Videos) ĉi tien (Google Videos ofertas aperigi subtekstojn dume kun la dosierujoj de videoj), sed la rezulto sukcesis tiom mikra, ke mi ne publikigis ĝin.

[eo] Saluton al vi ĉiuj, kiuj legas ĉi tiun postaĵon! Mi eksperimente skribas ĉi tien, ĝis nun mi nenion scias pri tiu ĉi retejo, mi nur akceptis la inviton de Imre Szabó por partopreni. Ĉu oni rajtas skribi ĉi tien ankaŭ en aliaj lingvoj, aŭ nur en Esperanto?

[ia] Salute a totos qui lege iste postage! Io scribe a hic como experimento; usque ora io sape nihil de iste sito, io ha solmente acceptate le invitation de Imre Szabó pro participar. Esque on ha le derecto a scriber hic tamben in altere linguas, o solmente in esperanto?

[eo] Ĵus mi volas dividi kun vi miajn memorojn pri la antaŭhieraŭa esperanto balo en Zalaegerszeg (mia urbo), kiun mi partoprenis kiel muzikinto de la popolmuzika grupo Harangláb. Estis agrablege, mi povis renkonti, revidi homojn kaj ne lastavice hominojn, kiujn mi konis antaŭe, ankaŭ kiujn mi ekkonis en la somera junulara esperanto-renkontiĝo en Zalaegerszeg (inkluzive Imre Szabó), kaj mi povis renkonti ankaŭ Miki, t. e. Attila Strein (gvidanto de la loka muzikgrupo Mercy, kiu ankaŭ ludis dum la renkontiĝo per modernaj instrumentoj). Mi lin konas ankaŭ deantaŭe.

[ia] Justo io vole divider con vos mi memorias super le ballo esperantista de anteheri in Zalaegerszeg, in le qual io participava como musico del local gruppo folkloristic Harangláb. Il era agradabilissime; io poteva re-incontrar, revider gentes, le quales io cognosceva de antea, tamben le quales (inclusive Imre Szabó) io cognosceva in le incontro juvenil de esperanto le ultime estate in Zalaegerszeg e io poteva re-incontrar tamben Miki, i. e. Attila Strein (leader del local gruppo musical Mercy, que tamben sonava durante le incontro per instrumentos moderne). Io le cognosce tamben de antea.