Mi trovis du-paĝan recenzon pri "Science and Sanity" de konatulo mia, farita antaŭ kelkaj jaroj, kiun mi tradukis kaj kiun mi alŝutas en mian blogon ĉar ĉi tiu libro estis menciita de Lluis en la komentoj al mia artikolo "Ne pensu pri elefanto" kaj en la diskuto Kial ni elektas labori por la justeco ... de la Grupo "Demandu ateiston"

Mi ne scias ĉu la recenzo rilatas al la tuta libro aŭ nur parte. Ĉar Lluis legis la libron mi ŝatus liajn komentojn.

--------------------------------------------

"La mapo ne estas la teritorio"
diras Alfred Korzybski.

En lia verko skribita en 1933a "Science and Sanity" li parolas jam pri la koncepto "neuro-lingvistika lernado", "neuro-lingvistikaj reakcioj" aŭ "neuro-lingvistikaj efikoj". La kompleta citaĵo, ĉerpita de la antaŭparolo de la reeldono de 1941, tekstas jene: "Mapo ne estas la teritorio kiun ĝi reprezentas, sed, kaze esti ĝusta, ĝi strukture similas la teritorion, jen la kaŭzo kial ĝi rezultas utila. Se la mapo povus esti ideale ĝusta, ĝi inkludus (laŭskale reduktita) la mapon de la mapo. Se ni pripensas niajn lingvojn, ni trovas ke, en la plej bona okazo, ili devas esti konsideritaj tiel nur kiel mapoj. Vorto ne estas la objekto kiun reprezentas; la lingvoj ankaŭ elmontras ĉi tiun karakterizan kapablon mem reflektiĝi: ni povas analizi lingvojn per lingvoj. La "lingvaĵo de la mapo" nepre malaktualiĝinta, devas alporti nin al semantikaj katastrofoj, ĉar trudas kaj reflektas ĝian kontraŭnaturan strukturon...

Estante la vortoj kaj la objektoj kiujn ili reprezentas du malsamajn aĵojn, la strukturo, kaj nur la strukturo, konvertiĝas en la sola interligo inter la parolaj procezoj kaj la empiriaj datumoj. La vortoj ne estas la aĵoj pri kiuj parolas... Se la vortoj ne estas aĵoj, kaj la mapoj ne estas la teritorio mem, tiam, evidente, la sola ligo ebla inter la objektiva mondo kaj la lingva mondo devas troviĝi en la strukturo, kaj nur en la strukturo. La sola utileco de mapo aŭ lingvo dependas de la simileco inter la empiriaj mondoj kaj la mapoj-lingvoj. La fakto laŭ kiu ĉiu lingvo havas iun strukturon... alportas nin al tio ke senkonscie ni legas en la mondon la strukturon de la lingvo kiun ni uzas..."

Tra 900 paĝoj, Korzybski parolas pri la neuro-lingvistika naturo de la homo kaj kiel ni procezas la informon. Li diras ke la homoj havas semantikan vivostilon, ni estas semantikaj kreaĵoj tra la nervoza sistemo, ni faras abstraktaĵojn ekde la teritorio de la mondo en kiu ni evoluas. Li asertas ke ni vivas pli per simboloj (vortoj, bildoj, sonoj, sensacoj, ekpensoj...), ol tra nia kontakto kun la realaĵo. Estas pli facile vivi per simboloj ol klopodi distingi inter simboloj kaj la realaĵo, inter la mapo kaj la teritorio. Ni reciproke konfuzas la mapon kaj la teritorion.

Ĉar ni estas semantikaj estaĵoj, ni nepre kreas simbolojn. Kaj ni nepre respondas al nia mondo laŭ mapoj, ne laŭ la realaĵo. Kiam okazas tio, Korzybski diras ke ni konfuzas reciproke kaj la mapon (niajn lingvajn simbolojn) kaj la teritorion. Ni identigas du aĵojn kiuj ekzistas je malsamaj logikaj niveloj. ... Ne estas pri la mondo pri kio ni traktas, sed pri niaj mapoj de la mondo, pri nia modelo de la mondo. Ni povas fari tion, fakte, kiam ni priskribas kion ni vidas (kion ni perceptas), sed ni ne vidas la teritorion pri kiu temas. Ni preferas vidi la konceptojn (mapojn) supermetitajn sur la teritorio (ekzemple, kiel okazas en la strukturo de la halucinoj aŭ de la hipnoto). Sed, kompreneble, kiam ni faras tion, ni ŝovas nin en danĝero, pro tio ke ni faras nesufiĉan ĝustigon de la mondo se ni konscias pri la mondo kiel io filtrita per la mapo, kaj ne pri la mondo kiel ĝi estas. Kaj tio, kiel diras Korzybski, konvertas nin en frenezajn personojn kaj, se ni ne ĝin korektas, en personojn demencajn.

La laboro de Korzybski pri la lingvaj aŭ semantikaj reakcioj supozas la komencon de postaj laboroj pri kiel funkcias la metamodelo kaj la signifoŝanĝo. Tiel, Korzybski diras ke ĉiam kiam homo havas fortan emocian respondon kiu ne temas pri io rilata al nuna stato, tio signifas ke ŝi/li havas semantikan respondon, kondiĉita pro ĝia signifo. Tiu homo havas semantikan respondon en sia korpo, pro tio ke estas la vortoj kiuj startigas ŝian/lian nervozan sistemon, ne la aktualaj eksteraj stimuloj. La nervoza perturbo estas konsekvenco de la signifoj kiujn ŝi/li atribuis al sia penso.

Korzybski klarigas kiel semantiko koncernas rekte nian nervozan sistemon. Ni pensas pri vortoj kaj pri lingvo-formoj en la interno de nia cerbo. Ĉi tiu sensa sistemo por procezi informadon kaj krei internajn reprezentadojn komprenas ankaŭ la komponado de nia nervoza sistemo (kun nia vid-kortekso, aŭd-kortekso, ktp). Tio sekve koncernas nian korpon kaj la reston de nia fiziologio (la rilato menso-korpo). Ĉi tiu nova semantika faktoro en nia nervoza sistemo estas iu homa karakterizo kiu ne ekzistas en la bestoj.

La homoj estas semantike kondiĉitaj. Ekde ni ne uzas vortojn kiel signaloj (kiel faras la bestojn), sed kiel kompletaj simboloj, niaj simboloj permesas al ni procezi informadon tra meta-nivelojn (ni ĉiam povas generi vortojn por priskribi ajnan aĵon kiu okazas al ni, sed ni ankaŭ povas generi vortojn pri tiuj vortoj). Ni havas senliman kapablon por funkcii en multoblaj komunikaj niveloj.

Tio signifas ke ni povas vivi en malsamaj abstraktaj niveloj, sed se ni ne atentas ni povas konfuziĝi en ĉi tiuj niveloj de abstrakteco. Niaj simboloj nin koncernas laŭmezure ke ili kreas unu el la plej signifajn aspektojn de nia medio, ili al ni povas indukti iujn psiko-fiziologiajn statojn rilatantaj al niaj internaj reprezentadoj, ne al la eksteraj. Kondiĉe ke niaj semantikaj reakcioj estu simple tio, reakcioj, ili estas aŭtomataj, tujaj kaj senkonsciaj. Estas nia homa programado kiu nin manipulas kaj kiu nin lasas, ŝajne, sen opcioj. Kiam ni konscias pri abstrakteco, ni eldiras semantikajn respondojn. Tio estas, ni konscie povas ŝanĝi la signifojn (ekzemple nian semantikon) kaj tiel generi novajn respondojn.

Ĉio antaŭa eksplikas nian necesecon ellerni kaj programi (aŭ reprogrami) neŭrolingvistike. Ĉiam kiam iu operacias ene de sia lingva medio sen kono de siaj propraj lingvaj kutimoj (interna dialogo, internaj reprezentadoj) kaj sia struktura influo pri si mem, estos facile al li elvolvi ĉian tipon de malekvilibroj.

Por ni, la homoj, la lingvo reprezentas nian pli altan neŭrologian funkcion. Korzybski diras ke por ni la lingvo estas fundamenta psikofiziologia funkcio. Ĉar la tuta lingvo havas strukturon, la tuta lingvo implicas semantikajn reakciojn interkonektitaj aŭtomate. Preskaŭ ĉiuj homaj atingoj ripozas en nia simbolouzo, tio estas, en nia kapableco klare kaj ĝuste komuniki. Ni havas simplan semantikan kaj simbolan vivomanieron el kiu ni ne povas eskapi. Reciproke, la bestoj ne havas doktrinojn, kredojn, laŭ la signifo kiun ni donas al ĉi tiuj vortoj. La doktrinoj ne apartenas al ilia medio. Sed ja ili apartenas al la nia kaj ĉar la semantikaj kondiĉoj apartenas al nia medio pli fundamenta, se ili estas trompaj ili povas nin pertorbi kaj faligi nin en plenajn procezojn de malstabileco. Nia nervoza sistemo realigas abstraktaĵojn, resumojn, integras laŭ niveloj kaj laŭ diferencaj ordonoj kaj laŭ la rezulto de stimulo, sekve, ĝi ne estas la stimulo mem.

Resume, Alfred Korzybski proponas en sia verko ke kiel semantikaj estaĵoj kiuj ni estas, ĉiuj ni konstruas nian mondon pere de la signifo de la vortoj kaj frazoj kiujn ni uzas, povante rekoni kaj konsciiĝi ke ajna aĵo kiun ni diras ne estas tiu aĵo, sed ke kiam ni estas en la parola nivelo ni povas ankaŭ savi nin pri la semantikaj reakcioj kiuj kondukas nin identigi la mapon kun la teritorio. Tiel, la mondo kiun ni mem kreas por vivi povas esti tiu kiu al ni malfermas eblecojn de funkciado kaj de spertoj anstataŭ tiu kiu nin plenigas de limigoj. Ĉio estas en la parola nivelo.