Iom pli da finna

La hungara estas parenca lingvo de la finna. Sekve mi ne devas lerni ĝin, ĉar mi komprenas ĝin. Almenaǔ tiel pensis miaj francaj geamikoj petantaj min Esperantigi la alparolon de finna deputito. Kaj ili tre miris, kiam mi diris, ke hungaroj absolute nenion komprenas, ĉar kvankam niaj lingvoj estas parencaj, tamen tiu parenceco estas pli malproksima ol tiu inter la rusa kaj la franca, ni diru.

Mi promesis prezenti tiun proksimecon, do mi devas plenumi la promeson. Jen frazo finne:
Elävä kala uiskentelee veden alla.
Eleven hal úszkál a v\z alatt. -- tiel sonas hungare.
Lingvistoj longe cerbumadis ĝis ili sukcesis kolekti la bezonatan kvanton de la vortoj necesaj por konstrui unusolan frazon kun la sekva tre praktika komunikaĵo:
Vivanta fiŝo naĝadas sub la akvo.

Ekzistas ankaǔ alia ĉarmaĵo:
juna vinoa estas hungare:
jön a vonat. La praktikeco de tiu atentigo nekontesteble estas senduba, ĉar ĝi signifas
Venas la trajno!
Estas malgranda problemeto, ke juna signifas finne trajno, kaj jön a signifas hungare venas la, dum vinoa estas finne venas, kaj vonat estas hungare trajno.

Se estos homoj post tio kun harditaj nervoj, al ili mi rakontos sekvafoje pri la finnugra--turka milito, kiun partoprenis ankaǔ niaj esperantistaj praǔloj, kaj en la rango de generalo.
Nu tamen, neniu miskomprenu min, mi parolis pri malproksimeco de tiuj du lingvoj, kaj ne pri malparenceco.

"Elävä kala uiskentelee veden alla" estas tute korekta finnlingva esprimo, (ĉu ä korekte aperas en viaj komputiloj) la sama frazo troviĝas ankaŭ en unu finna libro (Antero Vipunen), do certe estas la sola iom simila en la du lingvoj. La estona kaj la finna estas multe pli proksimaj, tamen mi ne kapablas kompreni la estonan, kaj la estonoj ne la mian, se ili ne lernis mian lingvon.

Koran dankon pro la alĝustigo. Kaj mi volas mencii nur unusolan aferon. Vian famegan Kalevalan László Vikár hungarigis per la helpo de Esperanto. Bedaǔrinde nek Kalevalan nek Kalevipoegon mi kapablas legi en la originala.

Pietari, ĉu Kalevala estas en klara finna lingvo, laŭ vi, aŭ en dialektaĵo vidpunkte de la moderna lingvo? Ĝi ja estas "finn-karela", kaj min do ĉiam interesis: ĉu ĝi estas lingve pli karela aŭ pli finna. La lingvoj ja diversas, kvankam parencas.

Imre, dankon pro la tre spritaj ekzemploj de parenceco inter la hungara kaj la finna!

Kalevala estas en tute komprenebla lingvo por la finnoj, Elias Lönnrot ja kolektis ĝin kaj eldonis la unuan fojon en 1849, li ankaŭ mem aŭtoris kelkajn partojn, kiuj gluas la rakontojn unu en la aliajn. Certe troviĝas vortoj, kiuj ne nuntempe estas uzataj, sed ne tre multaj. Temas ĝuste pri tio, kiel la mondo ŝanĝiĝas. La traduko de Leppäkoski en esperanton estas bonegega, mi almenaŭ trifoje tralegis ĝin.