Descargez podkasto hike / Descarga el podcast aquí / Download podcast here.

IDALA PODKASTO NUMERO 45

OKTOBRO 2012

Bonveno, kara askoltanti di Idala Podkasto. Retrovenas por vi via amatora parolisto, Jose Cossio, del Urbo dil Suno, Hermosillo, Sonora, Mexikia. Me dankas omni por ca chanco brodkastar itere interesanta temi omnaspeca, e me deziras vi standez bone kun via familiani ed amiki.

La temi quin me naracos a vi esas:

-Maltrakto di ursino provokas nacionala enoyo.

-Tro multa sukro stupidigas ni.

-La poziciono ne importas.

**********************

Membri dil Departamento pri Civitana Protektado dil municipo Zaragoza, en la Mexikiana stato Coahuila, es en la okulo di uragano pro mal-trakto di ursyunino en lia laboreyo. To, depos ke en la sociala reti apareskis imaji en qui nigra ursyunino es lazagata e lu sangifas del muzelo.

En l'imaji on vidas quale adminime dek e du personi posturas kune la ursino dum ke li sustenas olua korporala membri per lazi. En altra fotografuri on observas membro di Civitana Protektado sizanta la oreli dil ursino dum ke olu restas kaptita dal cetera membri dil esquado, kelka ek li sen uniformo dil departamento.

Kompreneble, ca imaji finis en l’interreto, ube en la sociala reti, Facebook e Twitter, la personi e la defensanti dil yuri dil animali komencis reaktar pro la nehumana mal-trakto al urso.

La ursyunino, qua apartenas al speco nigra urso (Ursus Americanus), esabis kaptita kande ol eniris habitata zono dil Municipo Zaragoza. Un del expliki pri olua prizenteso en habitata loko es pro la nelegala felchado dil foresti dil stato, dum ke altri pensas ke la senpluveso quan la stato subisas igas la ursi proximeskar la urbi proxim la foresti pro hungro.

Dekomence la direktoro pri Civitana Protektado di Zaragoza negis savar pri la fotografuri dil ursino o ke il esabus en la loko kande ilua subordiniti kaptis la animalo, ma depos poka dii il agnoskis esir ibe kande omno eventis. La jurnalistaro komencis nomizar la ursyunino “Bella” en la jurnali.

Pro l’imaji dil kapto e la granda enoyo dil personi en la lando pro la mal-trakto quan la ursyunino recevis, la Prokuracerio pri Protektado dil Ambiento, PROFEPA, komencis proceso avan la Prokuracerio di Yusteso dil Republiko por inquestar e procesar la membri di Civitana Protektado di Zaragoza qui mal-traktis la ursino.

La puniso pro maltrakto o domajo a protektita speci povas esar til cent e okadekamil pesi, cirkum dekamil e kinacent euri o de un til non yari en karcero. Depos verifikar ke Bella, la ursyunino, standis bone pos lua kapto, on liberigis lu en loko ube lu esos for la danjero.

**********************

Drinkar tre multa sukroza drinkaji e miskonsumar karameli e dolcaji dum plu kam sis semani povas stupidigar ni. To interpretesas de studio dil Universitato di Kalifornia en USA qua montras ke dieto richa de sukri sabotas la lernado e la memoro, ultre efektigar ke la cerebro funcionos plu lente. Kontree, konsumar plusa quanto de Omega-3 gras-acidi povas kombatar la negativa efekto dil superdozo ek sukro, segun sugestas l'inquestisti en la lasta edituri di revuo Journal of Physiology, ide Jurnalo pri Fiziologio.

“To quon tu manjas afektas quale tu pensas”, explikas Fernando Gomez-Pinilla, profesoro pri Neurokirurgio e kunautoro dil studio. Dum longa tempo, dieto abundanta ek *fruktoso (sukro) alteras la kapableso dil cerebro por memorar informeso. Se on kompensas per Omega-3 gras-acidi (kontenita en salmono, nuco, e.c.) en la manjaji la domajon on povas diminutar, klarigas l'inquestisto. L'omega-3 gras-acidi protektas la sinapso, dicite, la kemiala interkonekti dil neuroni, qua permisas ke on konservos informeso ed on obtenos nova konocaji e habilesi.

Segun Gomez-Pinilla, sua studio parolas pri la fruktoso qua kontenas, exemple, la siropo dil maizo, dolciganta liquido sisfoye plu dolca kam la kano-sukro quan on agregas al procedata manjaji, kom la gasoza drinkaji o la paplo por bebeo. Ilu ne parolas pri naturala fruktoso dil frukti, qua ne es nociva ed ultre posedas antioxidiganti.

En ilua experimenti, Gomez-Pinilla ed ilua kolegi laboris kun du grupi de rati a qui on furnisis sukri, en la unesma grupo nur sukri ed en la duesma grupo sukri ed omega-3 gras-acidi, lor sis semani. Depos ta periodo, l'inquestisti efektigis probi qui montris ke la roderi dil unesma grupo esis plu lenta, lia cerebri funcionis plu male, ne pensis klare e havis problemi memorar la voyo quan oli lernabis sis semani antee.

Ultre la sintomi ye cerebrala nivelo, oli havis signali pri rezistado kontre l'insulino, hormono qua kontrolas la niveli dil sukro en la sango. L'eceso pri sukro en la dieto, konkluzas, blokusas la kapableso dil insulino por reguligar quale la celuli uzas la sukro, ed impedas sendar suficanta energio al cerebro por procedar la pensado e l'emoci.

**********************

La poziciono ne importas:

Segun recenta studii, agar to stande fortigas la kolumo,

sur-dorse stimulas la cirkulado dil sango,

sur-pektore es plu plezuroza.

Sole es delicoza ma egoista

Grupe povas esar amuzoza.

En la latrino povas esar digestiva

Vehante povas esar danjeroza.

Agar lo tre ofte developas l'imaginado,

Kun altru plurichigas la konocado,

genue es doloroza.

Fine, sur la tablo o la skribotablo,

ante manjar o dum la manjado,

sur la lito od en la hamako

nude o vestizite

sur la gazono o la tapiso

kun muziko o silencoze

inter litotuki od en la latrino

agar lo sempre esas ago di amoro e plurichigo.

Ne importas la evo, nek la raso, nek la sexuo, nek la kredo, nek la ekonomiala poziciono.

....lektar sempre es plezuro!

**********************

Co esis Idala Podkasto. Danko pro via atenco y til balde.

**********************


Dedikita por Elia Mondragon Almeida, 1971 – 2012.



Muziko da Indidginus.