Aleksandro Horváth's blog/

Tizenhatodik lecke

115. Al és en

Ahelyett, hogy en la lernejoN, en la fabrikoN, en la urboN gyakran azt is lehet mondani, hogy al la lernejo, al la fabriko, al la urbo, bár elméletileg ezek a formák nem azonos értelműek.

Az al la lernejo kifejezés csak az iskola irányába történő mozgást jelzi, és nem mondja meg, hogy elért-e oda, és be is ment-e, míg az en la lernejon kifejezi, hogy a mozgás csak bent az iskolában ért véget. De a gyakorlatban ez a különbség nem játszik szerepet, mert a nyelv nem matematika, és általában nem kell kifejezni magunkat matematikai pontossággal.

Különösen a városok és az országok neve mellett használják szívesen az al elöljárót: Mi veturos al Ceĥoslovakio, al Germanujo, al Finnlando, al Berlin(o), al Parizo, al Vieno (Wien), al Oslo.

116. Ĝis

A különbség az al és a ĝis elöljárók között az, hogy az al csak irányt jelöl, míg a ĝis meghatározza a határt is: Li iris al la pordo (az ajtó irányába ment). Li iris ĝis la pordo (az ajtó volt az a határ, ameddig ment). De tiu turo oni povas vidi ĝis la najbara urbo. La kurso daŭros ĝis kristnasko. Ĝis tiu tempo ni lernos la tutan Esperantan gramatikon. La lecionoj estas de la sepa ĝis la naŭa. Ĝis revido!

A ĝis határozóként is használatos, azaz főnév nélkül: Hieraŭ mi legis ĝis (vagy ĝis kiam) mi endormiĝis. Nia diligenta kolegaro en laboro paca ne laciĝos, ĝis ( vagy ĝis kiam) la bela sonĝo de l' homaro por eterna ben' efektiviĝos.

117. Post és antaŭ

A post és az antaŭ helyre és időre is használható. Hely: Antaŭ mi sidis fraŭlino kaj post (= malantaŭ) mi sidis dika maljunulo. Ili kaŝis sin post (malantaŭ) la ŝtono.Idő: Antaŭtagmeze la infanoj lernas kaj posttagmeze ili ludas. Antaŭ nelonge mi legis «Gösta Berling» de Selma Lagerlöf. La prezentado komenciĝos post nelonge. Antaŭhieraŭ. Postmorgaŭ. Li foriris antaŭ du horoj. Post la tagmanĝo mi legis.

De a malantaŭ csak helyre alkalmazható, időre nem. Szükséges megkülönböztetni a post és malantaŭ, jelentését. A post csak időre használható: Li venis post mi (= később, mint én). Li venis malantaŭ mi (= a hátam mögött).

A post is használható határozóként, de csak a kiam –mal együtt: Post kiam la letero estos skribita, mi iros promeni. Post kiam ŝi edziniĝis (= edziniĝinte), ŝi finis la laboradon en la kontoro. Post kiam helyett egyedül kiam is alkalmazható: Kiam la letero estos skribita (vagy Skribinte la leteron), mi iros promeni.

A post kiam analógiájára némelyek az antaŭ kiam kifejezést használják a szokásos antaŭ ol helyett: Mi ne ripozos antaŭ kiam mi plene ellernis Esperanton.

118. Ĉe és apud

Az apud jelentése: „flanke de, ĉe la flanko = oldalt, valami oldalán”: Antaŭ mi en la kino sidis bela fraŭlino, apud mi sidis mia edzino kaj malantaŭ mi sidis dika sinjoro. Antaŭ nia domo estas ĝardeno kaj apud nia domo estas lernejo.

A ĉe közelséget, együvé tartozást jelez: Ĉe Brno estas la mondfamaj grotoj Macoĥa. Restu ĉe mi. Li oficas ĉe Müller & K-io (hasonlítsd össze: apud Müller & K-io = a szomszéd házban). Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn ĉe ili (= ugyanabban a lakásban velük). Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn apud ili (= egy másik, szomszéd lakásban). La tuta familio sidis ĉe la tablo.

119. Kun, per, sen

A kun társaságot, együttlétet jelöl: Petro parolas kun sia amiko (= Petro parolas kaj lia amiko parolas – Péter és a barátja is beszél). Kun kiu vi promenis hieraŭ? Ĉu vi korespondas kun eksterlandanoj? La koko kantas kun fermitaj okuloj (= havante la okulojn fermitaj – miközben be van csukva a szeme). Li staris kun klinita kapo.

A per eszközt jelöl: La surdmutuloj parolas per (= per helpo de) la manoj (a keze segítségével). Oni skribas per plumo kaj krajono. Mi manĝis per kulero, forko kaj tranĉilo. Li parolis per telefono kun sia amikino. Sendu la pakaĵon per poŝto!

A sen mindkettő – a kun és a per – hiányát jelzi: Sen vi mi iros nenien! Sen plumo aŭ krajono oni ne povas skribi. La infanoj preferas manĝi sen forko kaj tranĉilo.