↑Aleksandro Horváth's blog

Bona pastro - kaj bona esperantisto - lernas ĝis vivfino. Oni devas permanente riĉigi sian vortostokon, ellerni novajn esprimojn. Oni devas eluzi ĉiujn eblecojn plibonigi la efikon de la lernado. Iu asertas, ke dum leĝera starado la cerbo pli efike memorizas.

En lernejo en Berlino oni planas enkonduki la lernadon en staranta pozicio, ĉar esploristoj malkovris, ke la cerbo pli efike laboras starante. La bazo de la teorio estas, ke al funkciado de cerbo havas esencan rolon la movo, koncerne ankaŭ la procezon de lernado. La procezon de pensado direktas ia cerba motoro, kies funkcion helpas la movo, dume signifante kreskas ankaŭ la kapableco de koncentrado. Se oni staras, la homa cerbo estas pli movema. Ne estas hazardo, ke la praepoka pensuloj malkovris dum promeno siajn gravajn interrilatojn.

La instruado dum promeno estis laukutima ankaŭ en la mezepoko, sed nunepoke oni ankoraŭ ne havis kuraĝon enkonduki ĝin ĝis hodiaŭ eĉ kiel eksperimenton. En la menciita lernejo oni volas kombini la praan kaj la modernajn instrumetodojn: oni instalis la klasĉambron je specialaj "starantaj benkoj". kaj oni atendas, ke la pozicio antaŭenhelpos la lernadon.

Espereble oni baldaŭ raportos pri rezultoj.

Tisztelt Galántai Docens Úr!

Érdeklődéssel hallgattam végig a múlt vasárnapi Szondában Önnel készült beszélgetést, és az említett előadását is meg fogom hallgatni, ha hozzájutok, annak ellenére, hogy a hallottak végül is csalódást okoztak.

Először is azt hiányolom, hogy Ön meg sem említette dr. Szerdahelyi István kitűnő, átfogó könyvét a mesterséges nyelvekről (Bábeltől a világnyelvig, Gondolat, Bp., 1977).

A továbbiakban csalódást okoztak az Ön eszperantóról elhangzott szavai. Tekintsük egy nyelv Ön által említett funkcióit:

1. Az eszperantó, mint kommunikációs eszköz ugyanolyan mértékben megfelel, mint bármelyik természetes nyelv, és ezen felül számos előnnyel rendelkezik. Mi teszi nehézzé egy természetes nyelv elsajátítását? Például a hang- és írásrendszere, bonyolult nyelvtana, a kivételek sokasága, stb. Az eszperantó teljes mértékben fonetikus, minden betűnek egy bizonyos hang felel meg, minden szót úgy kell leírni, ahogy kiejtjük, és viszont. Nyelvtana egyszerű, leírásakor esetleg csak az alapnyelv teszi bonyolulttá. Nyelvtani kivétel szinte nincsen. Megtanulása elsősorban annak számára előnyös, aki nem készül tudományos karrierhez, hanem inkább az egyszerű emberi kapcsolatok megteremtésére és ápolására kívánja felhasználni. Az eszperantót kevesebb idő- és anyagi ráfordítással meg lehet tanulni, mint bármely más, nemzeti nyelvet. Ez nem jelenti azt, hogy az eszperantóul tudó szakemberek nem tudnak megalkotni vagy megérteni bármilyen magas szintű, bonyolult szakszöveget a tudomány bármely területén.

2. Mennyire fontos a nyelv kultúrát hordozó funkciója? Mennyire hasznosítja, mondjuk, egy bolgár és egy magyar szakember az orosz, vagy az angol nyelv tanulása során magába szívott nemzeti kultúrát, amikor egy műszaki probléma megoldását beszélik meg, mindkettőjük számára idegen, tanult nyelven? Mindamellett az eszperantó is rendelkezik már saját kultúrával, mely a rengeteg nemzetközi találkozó során alakult ki. Ezt a kultúrát képviseli a gazdag, eredeti és fordításos eszperantó irodalom és az eszperantó nyelvhez kapcsolódó művészet.

Azt mondani, hogy az eszperantó nem terjedt el, hogy nem vált be, egyszerűen nem lehet. Eszperantóul tudót bárhol lehet találni a világban. Kérdi tőlem, például, ma reggel a feleségem: – Kivel beszélgetsz? – Most éppen egy franciával, meg valakivel Brazíliából – mondom. Eszperantóul Például a Wikipédiában nagyjából annyi szócikk található, mint magyar nyelven. Ez lenne egy be nem vált közvetítő nemzetközi nyelv?

Letero al GALÁNTAI Zoltán

Estimata Sinjoro Docento Galántai!

Kun intereso mi finaŭskultis la interparoladon faritan kun vi en la programo Sondo pasintan dimanĉon, kaj mi ekaŭskultos ankaŭ la menciitan prelegon, se mi aliros, spite de tio, ke la aŭditaj fine kaŭzis trompiĝon.

Unue sentis mi la mankon de mencio de bonega, tutampleksa verko de d-ro Szerdahelyi pri la artefaritaj lingvoj (Bábeltől a világnyelvig, Gondolat, Bp., 1977).

Plue kaŭzis trompiĝon viaj vortoj pri Esperanto. Rigardu ni la funkciojn de lingvo menciitaj de vi:

1. La lingvo Esperanto, kiel komunika rimedo egalmezure taŭgas, kiel iu natura lingvo, kaj ankoraŭ posedas kelkajn avantaĝojn. Kio malfaciligas la alproprigon de natura lingvo? Ekzemple sia voĉo- kaj skribsistemo, sia komplika gramatiko, la multo de esceptoj, ktp. Esperanto estas tute fonetika, ĉiu litero konvenas al unu certa voĉo, oni devas skribi, kiel oni ĝin elparolas, kaj reciproke. Sia gramatiko estas simpla, sian priskribon eble komplikas nur la baza lingvo. Gramatikaj esceptoj preskaŭ mankas. Sia lernado avantaĝas unua-vice por tiu, kiu ne volas apliki por scienca kariero, sed prefere por krei kaj flegi simplajn homajn kontaktojn. La lingvon Esperanto oni povas lerni per ekuzo de plej malmulte da tempo kaj elspezo, ol iun alian, nacian lingvon. Tio ne signifas, ke fakuloj parolantaj Esperanton ne povus verki aŭ kompreni ian altnivelan, komplikan faktekston je iu tereno de scienco.

2. Kiom estas grava la funkcio portanta kulturon de lingvo? Kiel utiligas ekzemple iu bulgara kaj iu hungara fakulo la nacian kulturon ensuĉitan dum la lernado de la rusa aŭ la angla lingvo, kiam ili priparolas la solvon de teknika problemo, uzante lingvon de ambaŭ lernitan? Apud ĉio ĉi ankaŭ Esperanto posedas kulturon, kiu elformiĝis dum sennombraj, internaciaj renkontoj. Ĉi tiun kulturon reprezentas la riĉa, originala kaj tradukita Esperanto-literaturo kaj la arto, ligita al la lingvo Esperanto.

Diri, ke Esperanto ne disvastigis, ke ne validiĝis, simple ne eblas. Esperanto-parolantan oni povas trovi ĉie en la mondo. Demandas de mi , ekzemple, mia edzino hodiaŭ matene: - Kun kiu vi interparoladas? – Nun ĝuste kun franco, kaj kun iu el Brazilio – diris mi. En la Vikipedio oni povas trovi ekzemple ĉirkaŭ tiom esperant-lingvan (97 744) artikolon, kiel hungaran (92 775*).

* 2008-04-24. 19:39

Estimata Sinjoro,

laŭ mia intenco mi ne argumentis kontraŭ aŭ apud Esperanto, sed apud tiu, ke nuntempa ekzistas unusola hipercentrala lingvo (ĉi tiu estas la angla), kaj iu artefarita lingvo (eĉ Esperanto, eĉ alio) ne kapablas ĉi tiun situacion modifi (kiel tio el la ekzameno de la nuna, globala lingvosistemo povas malkovriĝi), kaj laŭ mia prijuĝo la situacio ne estos alia eĉ en la estonteco.

(la detaloj, kiuj servas al la ekirpunkto de mia argumentado troveblas:

Nicholas Oestler: Empires of the Word: A Language

History of the World (tio pritraktas la lingvojn el la vidpunkto diakrona makro-sociolingvistika), kaj en la verkoj de

Abram de Swaan: Nyelvek társadalma [Socio de lingvoj]. A globális

nyelvrendszer [La globala lingvosistemo] (tio pritraktas la lingvojn el la vidpunkto sinkrona makro-sociolingvistika),

kaj la libro de Forster, Peter G: The Esperanto Movement – (tio konigas la Esperantan movadon el lingvo-sociologia alproksimigo)

mi pensas tiel, ke mia starpunkto estas bone defendebla inter la kadroj, inter kiuj iu ajn scienca eldiro kvalifiĝas defendebla

salute Galántai Zoltán PhD

associate professsor
Budapest University of Technology and Economics, Hungary
galantai@finance.bme.hu,
Go up to the ancient ruin heaps and walk around;
look at the skulls of the lowly and the great.
Which belongs to one who did evil, and which to one who did good?
(The Dialogue of Pessimism, Akkadian)

La fakministro Hazel Blears ekkonis antaŭ la deputitoj, ke antaŭeniras malfacile la integriĝo de orient-mez-eŭropaj enmigrantoj sur la provincaj setlejoj. Ekzemple montris li la urbon Boston troviĝanta en graflando Lincolshire en Nordorient-Anglio. Jam kvarono de 70 mil loĝanta urbo alvenis el nia teritorio, kaj ili parolas 65 lingvojn. Oni povas senti la fremdmalamon kontraŭ la orient-eŭropanoj: interese ĝuste havas malsimpation kontraŭ siaj samsortanoj la enmigrantoj jam pli frue setliĝintaj de Azio kaj Kariba Maro. Nur 38 procento de bostonanoj sentas tiel, ke la loĝantoj, kiuj havas diferencan fonon, bone kunvivas. Sur agraraj teritorioj estas nemalhaveble necesaj la dungitoj por kultivi la teron kaj por enpaki la produktojn prilaboritajn en uzinoj, transportotajn en supermarktojn.

Laŭ la eldiro de influhava, loborist-partia deputito malfacila estas difini la efikon de novaj enmigrantoj al la loka komunumo, ĉar la disponeblaj datumoj ne estas precizaj. Aperis, ke oni devus freŝigi la statistikon ĉe hejmkuracistoj aŭ en aĉetadcentroj. La ministro respondeca pri komunumoj menciis ankaŭ la planitajn ŝanĝojn koncerne la instruadon de la angla lingvo. La buĝeto nune disponigas 300 milionon da pundo por instruado de angla kiel fremda lingvo, sed ĉi tiu sumo pruviĝas malmulta. Estis tuŝita, ke la registaro preparas leĝon, kiu devigus la dungantojn financi la lingvoinstruadon de novaj dungitoj. Tio povas realiĝi, nur se la firmaoj libervole plenumos sian devigon, kaj prizorgas la instruadon ĉe la laborejo, inter malrigidaj cirkonstantoj.

La oficiala okcent mila nombro estas multoblo de la originala takso de la registaro. Kiel la ombro-ministro de internaj aferoj de konservativa partio neeviteble almontris, la ministerio spiteme insistis pri teorio, ke ne pli ol 13 mil laboristoj el la Orient-mez-Eŭropo dungiĝos jare en Granda Britanio. David Davis pistis sub la nazon de sinjorino ministro, ke la tory-oj ĉiam rekomendis enkonduki transirajn restriktojn por redukti la laboristojn el la nova EU-landoj kaj al ties neceso tenos ili sin ankaŭ je la estontaj aliĝoj.

Fonto: www.nol.hu/cikk/490206 de R. HAHN Veronika, London

Tio estis eksperimento, kiel povas mezgrada esperantisto traduki tian, hodiaŭan, tamen ne tro simplan tekston. Tial ĝi ne volas esti perfekta. Mi petas, precipe la ne hungarlingvajn legantojn: skribu, ĉu vi komprenis la esencon de la teksto, kian parton vortumus vi alie. Vian kritikon mi antaŭdankas.