Seppik-30

114. Por és pro

A por és a pro elöljárók között az a különbség, hogy a por célra, a pro pedig okra utal: La homoj aĉetas multe da objektoj por kristnasko. Pro kristnasko la bankoj estas fermitaj. Tiun pupon li aĉetis por sia filino. Pro sia malsana filino li havas multe da zorgoj. Kelkaj akraj vortoj estis sufiĉaj por malpaciĝo de la geedzoj. Pro la malpaciĝo la edzino ekploris. Por vi mi povas fari ĉion! Pro vi mi malfruis al la vagonaro.

A por elég közel áll az al elöljáróhoz (amely irányt fejez ki): Mi mendis kafon por vi. Mi mendis kafon al vi. A különbség nagyon kicsi, és por helyett csaknem ugyanúgy lehet al-t mondani és fordítva. De nem mindig! Például az alábbi két mondat egyáltalán nem azonos: Mi skribis por vi. Mi skribis al vi. Ugyancsak ne keverjük össze a por és al elöljárókat ebben a mondatban: La homoj aĉetas al si multe da objektoj por kristnasko.

Íme néhány finomság a por elöljáróval kapcsolatban:

Első: Ár, amelyért vásárolunk (előfizetünk, megrendelünk, stb.) valamit, mennyiség, amiért fizetünk (adunk, stb.) valamit, és idő, mialatt történik valami: Mi aĉetis florojn por du kronoj al (vagy por) mia edzino. La knabino petis ĉokoladon por kvindek centimoj. Mi pagis por la floroj (nem pro, mert a virág nem oka, hanem célja a vásárlásnak) du kronojn. La patro donis al sia filino kvindek centimojn por ĉokolado. La senlaborulo konsentis labori por manĝo kaj loĝo. Pro la bankroto de la entrepreno la laboristoj ne ricevis salajron por du semajnoj (vagy salajron de du semajnoj). Oni dankis la prezidanton por (vagy pro) lia energia laboro. Dankon por (vagy pro) via interesa letero! Nia instruisto forveturis por kelkaj tagoj (= li forveturis kun la celo foresti kelkajn tagojn). Nia klubo abonis «Heroldon de Esperanto» por unu jaro (dum unu jaro teljesen más értelmű).

Második: A kontraŭ ellentéte: Dudek kvin membroj voĉdonis por kaj nur dek voĉdonis kontraŭ la propono. Ĉiuj ĉeestantoj estis por fondo de la klubo.

Harmadik: Néhány ige után (voli, deziri, povi, scipovi, devi, rajti, ordoni, promesi, permesi, komenci, fini, ĉesi, daŭri, intenci, projekti, lasi, igi, ŝajni, emi, domaĝi, stb.) közvetlenül főnévi igenév következik: Mi volas manĝi. La infanoj komencis ludi. Ĉu mi rajtas eniri? Ĉesu jam petoli! Mi ne emas labori hodiaŭ.
De sok igét por elöljáróval kell hozzákötni a főnévi igenévhez: Ĉu vi venis tien ĉi por dormi? La homo naskiĝis por labori, suferi kaj morti. Ili havas nenion por manĝi. Li pafis nur por defendi sin.

1. megjegyzés: Az iri és veni igékkel a főnévi igenév akár por elöljáróval, akár anélkül használatos lehet: Mi venis por iom babili kun vi. Venu manĝi! Antaŭ nelonge ili iris (por) promeni.

2. megjegyzés: A pro elöljáróval nem használatos főnévi igenév. Főnévesíteni kell az igét: Pro kurado (nem «pro kuri») li laciĝis (aŭ: Pro tio, ke li kuris, li laciĝis). Mi malfruis pro la tagmanĝo.

3. megjegyzés: A por ke összetett elöljáróval mindig felszólító mód használatos: Li ŝlosis la biciklon, por ke oni ne ŝtelu. Skribu al ŝi, por ke ŝi sciu, kie vi estas.

4. megjegyzés: A por kio és pro kio helyett, melyek ugyan egymás között egyáltalán nem azonos értelműek, mondjuk egyszerűen kial: Por kio (= kial) vi venis tien ĉi? Pro kio (= kial) vi ploras, knabeto? Pro tio, ke helyett mondhatjuk ĉar: Mi ne venis pro tio, ke (= ĉar) mi ne havas tempon.

*