Harri Laine's blog/

Komenco de majo, jam plene verda sezono en pli sudaj partoj de Eŭropo, signifas rapidan marŝon de printempa verdiĝo tra la tuta Finnlando. Ekde la sudo, kie betuloj jam antaŭ unu semajno montris siajn hele verdajn “mus-orelojn”, la verda ondego trakuras la tutan landon, nur iom post iom atingante la nordon, kie ankoraŭ nun la neĝmapo de la Vetera Instituto montras kelkdekcentimetran neĝtavolon.

Amiko Paul Peeraerts skribis en sia blogo pri amuza, maŝintradukita spamo, verŝajne rikolto el lia certe plenŝtopita spamujo. Nur malofte mi mem povas ĝui similajn trudpoŝtaĵojn en mia propra lingvo, la finna. Tamen, retpaĝoj estas iam tradukitaj, sed temas pri plej kruda nivelo de laŭvortlista maŝinaĵo, kiu ekz. la anglan vorton “are” tradukas per vorto kiu signifas la mezurunuon “aro”,

Sed la blogo de Paul memorigis min pri nova triumfo por la finna: Tute silente kaj kvazaŭ kaŝe, Guglo aldonis al siaj tradukiloj la finnan (nur por kelkaj lingvoparoj, funkcias almenaŭ finna-angla kaj finna-sveda). Tio donis multajn gajajn momentojn al finnaj eksperimentemuloj. Mi donas kelkajn ekzemplojn.

Enskribu la jenan finnan frazaron en la Guglan tradukilon. Do, kvarfoje la saman frazon, sed kun iom varia interpunkcio kaj majuskleco.

"Käännä tämä suomeksi."
"Käännä tämä suomeksi"
"käännä tämä suomeksi."
"Käännä tämä suomeksi.."

Vi ricevos jenan anglaĵon por tio:

"Translate this psychiatry."
"Turn this in English,"
"translate this in English."
"Translate this Finnish .."

(Ĉiuj frazoj originalaj signifas "Traduku ĉi tion en la finnan.")

Kaj eĉ pli interese. Guglo havas kaŝitajn sciojn pri geografio. La frazon

"Kävin seuraavissa Suomen kaupungeissa: Rovaniemi, Tornio ja Imatra."

Guglo angligas jene:

"I went to Finland the following cities: Prachuap Khiri Khan, Sanghar and Bogor.."

(La originala frazo signifas: "Mi vizitis la ĉi-sekvajn urbojn en Finnlando: Rovaniemi, Tornio kaj Imatra.")

Ŝajnas, ke Guglo fidas je (certe senpaga) helpo de bonkoruloj, ĉar la tradukilo proponas ankaŭ butonon por sugesti pli bonan tradukon. Se Guglo trovos helpemulojn, eble la ĉi-supraj ekzemploj ne longe validos (mi provis ilin la 14-an de majo 2008, je horo 18:15 universala tempo).

Por iom indulgi Guglon, mi provis ankaŭ iom alispecan taskon. Mi donis al ĝi finnan, prozan tradukon de konata versaĵo. Mi eĉ iom helpis al ĝi, ŝanĝante du–tri vortojn, kiujn ĝi sajne tute ne rekonis, en pli konatajn. Jen la rezulto angla:

Eble ne ĝustaritma, sed eventuale rekonebla.

Kaj, ĉu mi aldonu, ke fakte troviĝas programoj, kiuj kapablas (ja maŝinece kaj polurende, sed grandparte kompreneble) traduki certajn tipojn de proza teksto el la finna kaj en la finnan. Eĉ rete troviĝas provejoj por tre mallongaj frazoj, ekz. ĉi tie (ĝi permesas maksimume 60 signojn).

Kolego Tonyo del Barrio afiŝis en sia blogo la interesan Leĝon de Tonjo, kiu priskribas la konduton de partoprenantoj en Esperanta reta diskuto. Li formulis ĝin en eleganta matematika formo:

“Ju pli reta diskuto en Esperanto longas, la probableco ke ĝi deflankiĝos al diskuto pri gramatikaĵoj aŭ pri la uzata vortigo des pli (asimptote) proksimiĝas al 1.”

Mi iam atentigis lin pri eventuala precizigo, per aldona subleĝo, kiu pli detale difinu la finan diskutotemaron. Li afable demandis, ĉu tiun subleĝon li povus nomi laŭ mi. Mi, modestulo, ne havas opinion pri tio, kaj rapidas aldoni, ke la subleĝon certe jam antaŭ mi pluraj retanoj observis kaj eble ankaŭ klare formulis.

Por dokumenti la aferon, mi jen pli precize formulas mian subleĝon de la Leĝo de Tonjo:

Ju pli reta diskuto en Esperanto longas, des pli probablas ke "la gramatikaĵoj", en la senco de la Leĝo de Tonjo, inkluzivas supersignojn kaj surogatajn skribojn.

Mi ankoraŭ atendas finan pruvon pri tio, ĉu la asimptota probablo estas ekzakte 1. Tamen, iom alie formulite, mi aŭdacas jam skribi:

La probableco, ke reta diskuto en Esperanto finiĝas en malkonkordo pri uzo de supersignoj kaj surogataj skriboj, laŭtempe asimptote proksimiĝas al 1.

Se tio ŝajnas tro matematikeca, mi proponas ankaŭ sociologian interpreton, kiu resumas kaj la Leĝon de Tonjo kaj la subleĝon:

Interpreto atentanta la esencon de esperantismo.

Estante veraj universalistoj, la esperantistoj, en ĉiu reta diskuto, iom post iom, flankenpuŝas la banalajn temojn kaj koncentriĝas al La Universala Temo, t.e. gramatiko, vortelekto kaj supersignoj.

Kiel vi vidas, ankaŭ mia blogo, jam ekde ĉi tiu (nur la tria) enskribo, estas vivanta pruvo pri la nomita leĝo, kvankam mi, ruze, ne diskutas la supersignojn sed ja la diskutojn pri supersignoj. Tamen la leĝoj pli koncernas la klasikajn diskutforumojn (dissendolistojn kaj uzoreton) ol la blogosferon, t.e. la mondon de la retaj taglibroj, ĉar tiu lasta estas pli individua pensokovejo kaj ne simile spronas al arda diskutado – sed ni plu observu ankaŭ la blogan rondon familian por trovi ĝiajn fakajn leĝojn.

Babilante kun amiko pri praktikaj problemoj de vojaĝo en fremda lando, mi memoris, kio foje okazis al mi en Sankt-Peterburga hotelo. Fakte nenian problemon mi spertis, sed ankoraŭ cerbumigas min la eventuale vastaj numerologiaj aspektoj de la afero.

Temis pri labora vojaĝo al Rusujo, ni restis kelkajn tagojn en sama hotelo. Unu matenon mi trovis sur la planko, ĉe la pordo, koverton. Tute klare, ĝi estis ŝovita en la ĉambron tra la mallarĝa fendo inter la planko kaj la pordo. Mi malfermis la koverton. Ĝi enhavis slipon kun teksto en la rusa lingvo. Mi bedaŭrinde ne regas la lingvon, tamen povas iele-tiele legi tekston ĉar mi bone konas la literojn kaj iam sukcesas deĉifri kelkajn vortojn. Estis multobligita teksto kun du mane aldonitaj numeroj: 14135 kaj 15135.

Hieraŭ mi butikumis en superbazaro. Mi jam havis kafon kaj panon kaj legomojn kaj ion alian en la ĉareto kaj iom distrite rigardis la fiŝojn kaj fiŝtranĉaĵojn travitre videblajn ĉe la vendotablo. Vendisto vidis mian vagantan rigardon kaj tuj alparolis: “Kaj kion bonan vi volas havi?”

En angulo de la vitroŝranko, kvazaŭ kaŝitan malantaŭ imponaj rozaj salmofileoj, mi vidis negrandan vazon plenan de fiŝetoj. Kial la fiŝetoj estas tie, apenaŭ videblaj? Ĉu oni ne volas vendi ilin? El mia memoro neklare sed iel decideme sin trudis plaĉa odoreto kaj mi jam surlange sentis guston de brunaj, frititaj fiŝoj, kaj mi do firme respondis al la vendisto: ”Unu kilogramon da haringetoj”.