Okazas nun akra debato fare de kelkaj esperantistoj pri usono kaj ties politiko kaj kulturo.

Certe, usono ne estas senriproĉa, sed la interŝanĝitaj argumentoj aperas al mi kiel antaŭjuĝoj kiuj fontas :

1- el esperantista rankoro pro la ŝajna malsukceso de nia « kara lingvo »

2- el idealigo de la eŭropaj kulturoj, forgesante ties malbelajn aspektojn ĉe la kruda lumo de senpasia historio


Mi tuj precizigu ke kritiko pri la sintenoj de iu aŭ alia nacio supozas ĉe esperantista komunumo kaj ankoraŭ pli ĉe SAT anoj ke oni tuj forĵetu la ideon ke tiu kritiko povus rilati individuojn, ankoraŭ pli se tiuj individuoj apartenas al la esperanto komunumo. Esperantio estas ja naskiĝanta tutmonda kulturo, kaj se mi estas franco, alia kroato, alia usonano, ni estas ĉi tie en la Iper spaco esperantistoj..gefratoj en sama kultura medio.


Ĉu usono kulpas pri la « malsukceso » de Esperanto ?


Inter la du mond militoj okazis debatoj pri la lingvo internacia, karakterizita de akra rivaleco de pluraj projektoj kaj de la dubo pri utileco mem de internacia lingvo. En etoso ne ankoraŭ favora al tutmondaj kontaktoj, la lingvo de Zamenhof ne estis favore akceptita.

Dum la milito, naciismaj reĝimoj malamikis al ĉiu ideo de internacia lingvo kaj persekutis esperantistojn

Post la dua mond milito la rapida kresko de ĉiuspecaj interŝanĝoj kreis la bezonon de « ponto-lingvoj » Tiam Esperanto, malplifortigita ne povis preni sian lokon kaj dank'al komerca potenco de usono, venkinto de la milito, triumfis la angla..

La uzurpado fare de la angla venis ĉefe de praktikaj kialoj.. Ekzistas ja kelkaj teoriistoj kiuj volas pravigi la novan tutmondan rolon de la angla.. Fakte ili pravigas evoluon kiu okazintus sen iliaj argumentoj.. La unua potenco en la mondo kontraŭ lingvo nur parolata de limigitaj rondoj.. jen kia estis kaj ankoraŭ estas la situacio..

Montriĝas tamen ke Esperanto povas ludi rolon en la nunaj interkomunikadaj retoj. Esperanto ekzistas kaj sia uzado ja kreskas iom post iom je propra ritmo.. Historio juĝos kaj intertempe ni profitu la ŝancon uzi tiun lingvon, mirinda ilo por komuniki plene egalece.


Kio pri la politiko de usono ?


Kritikinda certe.. sed temas kiel ĉie alie pri la politiko de la reganta klaso religiema, financistema, militista.. Oni povas dubi pri la rezultoj de tro ofte perforta agemo..Oni rajtas esprimi malkvietecon pri tiu sepjara milito en Afganio kiu pro eraroj en la celaro kondukas la kvardek nacioj de NATO en senelirejon nun konfesatan de tiom multaj fakaj analizistoj . Oni rajtas dubi pri la intervenismo de usono « ĝendarmo de la planedo »


Sed ĉu oni ne tro rapide forgesas la malsukcesoj eĉ la krimoj de nia Eŭropo : Hitler, Stalin, la koloniismo.. Tiuj eraroj kaj ties katastrofaj konsekvencoj ne estas usonaj, sed ja eŭropaj.. Kaj tiuj eŭropanoj kiuj sin sentas tiom bele virgaj..Ili forgesas ke liaj gepatroj estis tre kontentaj ke dank' al helpo de usono ili eskapis al tro longa erao da totalismo.


Vi ja diris kulturo ?


La plej peza miskompreno inter la malnova kontinento kaj la nova. Mi devus diri la novaj ĉar la distanciĝo okazas ankaŭ kun landoj kiel Brazilo, Aŭstralio kiuj devenas el eŭropa migrado

Naskiĝis novaj mondoj, novaj kulturoj kiuj sintezigas la eŭropan heredaĵon kaj lokaj elementoj.. Tiuj kulturoj meritas ke oni pli bone ekkonatiĝu kun ili en ilia diverseco..usono ekzemple estas unueca nur viditaj el malproksime

Por preni konkretan ekzemplon oni devus, ni eŭropanoj [mi ja parolas el tiu kultura kontinento] kompreni la individueca, religiema malavareco de kelkaj riĉaj usonanoj.. tre malproksima de niaj eŭropaj sintenoj kiuj ofte tro kalkulas kun nur la agado de ŝtatoj.. Tio evidente ne signifante ke oni devus [kiel volis kredigi parto de nia reganta klaso, antaŭ la krizo !!] blinde pensi kiel se ni estus usonanoj


Konklude


Kaj se ni anstataŭigus niajn kritikojn per atenta studado kaj komparo ? Pli bona kompreno de aliaj civilizoj estas ĉiam fruktodona.. helpas nin en nia mem konstruo..

Reciproke per Esperanto ?? Jes tiu lingvo estis kreita tiucele