Λοιποοοοον... Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πρώτον και κύριον: Τι είναι το flax; Είναι το φυτό που βλέπετε στη φωτογραφία το οποίο φυτρώνει άφθονο σε όλη τη Νέα Ζηλανδία. Η ιστορία αυτού του φυτού ξεκινάει πολύ πριν πατήσουν το πόδι τους στο νησί οι πρώτοι Ευρωπαίοι. Για τους πρώτους Μάορι που έφτασαν εκεί -μερικές εκατοντάδες χρόνια πριν τους Ευρωπαίους- το flax αποτελούσε μία απο τις σημαντικότερες πρώτες ύλες. Το χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν ρούχα και αξεσουάρ όλων των ειδών (απο φούστες και πανοφόρια μέχρι αδιάβροχα, σανδάλια, ζώνες, τσάντες και ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε), εξοπλισμό για το κυνήγι και το ψάρεμα, εξοπλισμό για το σπίτι κλπ. Μέχρι και ολόκληρα σπίτια κατασκεύαζαν από flax γιατί ήταν πολύ γερό και ανθεκτικό υλικό! Οι Μάορι ανακάληψαν και ορισμένες θεραπευτικές ιδιότητες που είχε το flax, οπότε χρησιμοποιούσαν μέρη του φυτού για να παρασκευάσουν καταπλάσματα, καθαρτικά και αλοιφές για να κατευνάσουν ερεθισμούς του δέρματος, διαταραχές του στομαχιού και διάφορα πρηξήματα. Όταν κατά τα μέσα του 19ου αιώνα οι Ευρωπαίοι μυρίστηκαν τη δύναμη του flax, έβαλαν τα επιχειρηματικά μυαλά τους μπροστά και ξεκίνησαν μια μεγάλη βιομηχανία, η οποία προφανώς έφερε πολύ ψωμάκι στη Νέα Ζηλανδία. Άρχισαν λέει να παράγουν προιόντα απο flax σε μεγάλες ποσότητες διότι τώρα πλέον υπήρχαν μηχανές πλεξίματος και δεν χρειαζόταν να πλέκουν στο χέρι, και για περίπου έναν αιώνα κάνανε χρυσές δουλειές, κυρίως με τη βιομηχανία κατασκευής σχοινιού απο flax. Βέβαια αργότερα ανακαλύφθηκαν φθηνότερα, συνθετικά, υλικά και το flax έπαψε να προτιμάται. Παρόλο που γενικά ο παραδοσιακός τρόπος πλεξίματος του flax είχε παραμεληθεί για καιρό, σήμερα το ενδιαφέρον του κόσμου τόσο για την τεχνική του πλεξίματος flax όσο και για τα προιόντα της έχει αναζωπυρωθεί.

Εγώ που λέτε, όταν έβγαλα την παραπάνω φωτογραφία, δεν είχα ιδέα για όλα αυτά. Μου είχαν πει οτι το συγκεκριμένο φυτό λέγεται flax και είναι τυπικό της Νέας Ζηλανδίας, και ίσως να προσπάθησαν να μου πουν και άλλα πράγματα αλλά ήταν οι πρώτες μέρες μετά την άφιξή μας οπότε οι παρενέργειες του jet lag ήταν ακόμη αισθητές... Το μυαλό μου βρισκόταν τυλιγμένο μέσα σε ένα θολό πέπλο... Έφτασε η στιγμή όμως μια μέρα, που πήγαμε επίσκεψη στο σπίτι μιας θείας του Τίκιτου, γνωστής ζωγράφου της Νέας Ζηλανδίας (Robin White), και ξεφυλλίζοντας κάποια βιβλία στο σπίτι της ανακάλυψα ένα το οποίο είχε πολλές φωτογραφίες από τσάντες και ρούχα φιταγμένα απο flax. Ε, εκέι κόλλησα... Μου είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω την ομορφιά των σχεδίων και των χρωμάτων και την λεπτότητα της τεχνικής! Φοβερή δουλειά! Μου μπήκε λοιπόν το μικρόβιο: αυτό είναι τόσο όμορφο που πρέπει να μάθω να το κάνω! Δεν ξέρω γιατί, αλλά ή όλη ιδέα του να μάθω να πλέκω flax μου φαινόταν κάτι που πραγματικά έπρεπε να κάνω. Με καταγοήτευσε η ιδέα και όταν άκουσα από τη μητέρα και την αδερφή του Τίκιτου ότι αυτές ξέρουν κάποιες βασικές τεχνικές και οτι μπορούμε να μαζέψουμε flax και να πλέξουμε μαζί ήταν αδύνατον να κρύψω τον ενθουσιασμό μου! Η θεία του Τίκιτου είχε την καλοσύνη να μας ξεναγήσει στο εργαστήριό της, όπου εκείνο τον καιρό τύχαινε να ετοιμάζει μια δουλειά με flax. Οπότε είχα την τύχη να ακούσω και τις δικές της ιστορίες.

Περίπου 10 μέρες μετά την πρώτη μου επαφή με την ιστορίες περι flax, και ενώ βρισκόμασταν με την οικογένεια του Τίκιτου για τριήμερο σε ένα cottage στην περιοχή Te Hapu, έγινε το μεγάλο βήμα: η Hennie μάζεψε μερικά φύλλα flax για να μπορέσουμε να αρχίσουμε τη διαδικασία. Είχαμε μαζί μας και ένα βιβλίο το οποίο έδινε ''οδηγίες προς ναυτιλομένους'', οπότε εκεί έμαθα ακόμα περισσότερα για την ιστορία και την τεχνική του πλεξίματος του flax. Όπως για πολλά πράγματα στη ζωή, έτσι και για το πλέξιμο και το μάζεμα του flax, υπάρχουν διάφοροι μύθοι που συνοδεύουν την εμπειρία και την κάνουν να είναι πιο μυστυριώδης και συναρπαστική. Υπάρχει λοιπόν ένα πρωτόκολλο των Μάορι το οποίο καθιστά το πλέξιμο και το μάζεμα του flax μια πραγματική ιεροτελεστία. Το πρωτόκολλο αυτό λέει μέσες άκρες τα εξής.

  1. Όταν πρόκειται να κόψει κανείς τα φύλλα του flax, πρέπει να είναι πολύ προσεχτικός ώστε να διατηρείται το φυτό υγειές και να μπορεί να ξαναχρησιμοποιηθεί. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κόβει κανείς τα εξωτερικά φύλλα μόνο και να αφήνει τα 'νεογέννητα' να συνεχίσουν την ανάπτυξή τους.
  2. Πριν να αρχίσει κανείς το πλέξιμο, είναι καλό να πει μια προσευχή, ή όπως λένε οι Μάορι, karakia, η οποία θα βοηθήσει στην επιτυχή κατάληξη του πλεξίματος...
  3. Το flax δεν πρέπει να μαζεύεται κατά τη διάρκεια της νύχτας ή όταν χιονίζει ή βρέχει.
  4. Πρέπει να κόβεται μόνο όση ποσότητα είναι απαραίτητη για το φτιάξιμο του project μας.
  5. Οι γυναίκες δεν πρέπει να μαζεύουν flax κατά την έμμηνο ρύση, αλλά μπορούν να πλέκουν.
  6. Κατά τη διάρκεια του πλεξίματος δεν πρέπει να υπάρχουν κοντά φαγητά ή ποτά, και δεν πρέπει να σταματάει κανείς το πλέξιμο για να φάει. Όταν ξεκινάς κάποιο project με flax πρέπει να το τελειώνεις πριν φας. Δεν είναι πρέπον δηλαδή να διακόπτεις τη διαδικασία για φαγητό. Επίσης, τα χέρια πρέπει να πλένονται πριν και μετά την επαφή με το flax (κυρίως για πρακτικούς λόγους φαντάζομαι- το flax αφήνει μια ουσία στα χέρια η οποία είναι πικρή και μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα αν έρθει σε επαφή με το στώμα)
  7. Δεν πρέπει να πατάει κανείς πάνω στα φύλλα του flax ή να περνάει απο πάνω τους.
  8. Αν περισσέψουν φύλλα μετά το τέλος του πλεξίματος, αυτά πρέπει να τοποθετούνται γύρω απο τη ρίζα του flax έτσι ώστε να χρησιμοποιηθούν ως λίπασμα.
  9. Όταν ξεκινήσει ένα project πλεξήματος με flax πρέπει να ολοκληρώνεται.
  10. Το πρώτο project που φτιάχνει κανείς με flax πρέπει να χαρίζεται (συνήθως στο πρόσωπο που σου έμαθε να πλέκεις).

Αυτές είναι λοιπόν οι 'δέκα εντολές', και οφείλω να ομολογήσω οτι δεν τις ακολούθησα πιστά και τις 10... Ευχομαι να μου συγχωρεθεί αυτό και να μην καταλήξω στην κόλαση των Μάορι! :-)

Το πρώτο πράγμα που έφτιαξα λοιπόν με flax ακολουθόντας σχεδόν αποκλειστικά και βήμα-βήμα τις οδηγίες του βιβλίου που έιχαμε μαζί μας, είναι αυτό της διπλανής φωτογραφίας. Είναι ένα σουπλά (έτσι δε λέγονται;) το οποίο προσωπικά μου άρεσε πολύ. Κρίμα που δεν είχαμε περισσότερο flax και περισσότερο χρόνο για να φτιάξω μερικά ακόμη για το σπίτι! Και βέβαια ακολουθώντας πιστά την 10η εντολή το πρώτο μου αυτό δημιούργημα το χάρισα στην οικογένεια του Τίκιτου.

 

 

 

 

 

 

Την επόμενη μέρα η Zoe, η αδερφή του Τίκιτου, μου έμαθε πώς να φτιάχνω καλάθια. Καθήσαμε εκεί, στη μέση του πουθενά, στο πανέμορφο Te Hapu, και πλέξαμε δυο μικρά καλαθάκια - αυτά που βλέπετε σε πολύ αρχικό στάδιο στην παρακάτω φωτογραφία.

 

 

Όταν πλέκει κανείς, μένει μόνος με τις σκέψεις του για αρκετή ώρα και ταυτόχρονα προσπαθεί να είναι αυτοσυγκεντρωμένος. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους μου αρέσει το πλέξιμο. Ανάμεσα στις σκέψεις που τριγυρνούσαν στο δικό μου μυαλό καθώς έπλεκα, ήταν το αδιανόητο της αίσθησης του πού ακριβώς βρισκόμουν πάνω στην υδρόγειο σφαίρα... Πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από οτιδήποτε γνώριμο, και μάλιστα σε μια τελείως απομονωμένη περιοχή (στο Te Hapu, όπου για να δεις πολιτισμό πρέπει να οδηγήσεις σε χαλικόδρομο μιάμιση ώρα) μιας τελείως απομονωμένης περιοχής (της Νέας Ζηλανδίας)... Αυτό που δεν είχα φανταστεί ποτέ στη ζωή μου, τώρα το ζούσα. Και πράγματι, δεν είναι μόνο η αίσθηση του ''απομακρυσμένου'' που σε κάνει να βλέπεις τη Νέα Ζαλανδία ''κάπως''. Είναι όντως πολύ διαφορετική από ό,τι έχουμε συνηθήσει εμείς οι της-άλλης-άκρης-του-κόσμου. Διαφορετικοί ήχοι, διαφορετικές εικόνες και πολλές μικρές λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά.

 

Στη διπλανή φωτογραφία βλέπετε τα καλαθάκια μας ολοκληρωμένα. Το δικό μου το χάρισα στη Zoe, η οποία μου έμαθε πώς να πλέκω, και εκείνη με τη σειρά της μου χάρισε το δικό της.

 

Το επόμενο και τελευταιό μεγάλο flax project που αποφάσισα να ξεκινήσω, ήταν να φτιάξω μια μεγάλη τσάντα, την οποία να μπορώ να χρησιμοποιώ κανονικά. Να μην είναι δηλαδή μονάχα διακοσμητική. Το σχέδιό μου ήταν μάλλον πολύ φιλόδοξο, παρόλο που τελικά την έφτιαξα -με τα χίλια ζόρια- την τσάντα. Μπορώ να πω οτι όταν έφτιαχνα αυτή την τσάντα παραβίασα τις περισσότερες των 10 εντολών διότι την ξεκίνησα λίγες μέρες πριν φύγουμε από τη Νέα Ζηλανδία και έτσι αναγκαζόμουν να πλέκω λίγο λίγο κάθε μέρα διότι είμασταν συνέχεια στους δρόμους και βλέπαμε καινούριους ανθρώπους και καινούρια, απίστευτα, τοπία.

Για την τσάντα αυτή τα μισά φύλλα του flax που μαζέψαμε, τα βράσαμε για λίγα λεπτά σε ειδική κόκκινη βαφή - έτσι εξηγείται η διχρωμία. Εν μέσω ταξιδιών και συνεχών γνωριμιών καινούριων τόπων και ανθρώπων λοιπόν, προσπαθούσα να ολοκληρώσω το μεγαλεπίβολο σχέδιό μου. Εντωμεταξύ τα φύλλα ξεραίνονταν και οπότε δουλεύονταν όλο και δυσκολότερα, και έτσι το αποτέλεσμα δεν ήταν αυτό που θα ήθελα. Να μην παραπονιέμαι βέβαια, γιατί για πρώτο μου kete (έτσι λέγονται οι τσάντες αυτές στη διάλεκτο των Μάορι) είναι μια χαρά! Εδώ μπορέιτε να δείτε μερικές φωτογραφίες από το διαδικασία του πλεξίματος, σε διάφορες φάσεις του ταξιδιού μας, όπου φτάσαμε από το Golden Bay μέχρι το Christchurch και έπειτα το Wellington...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Σύντομα θα προσθέσω εδώ και φωτογραφίες με την τσάντα μου ολοκληρωμένη. Δηλαδή δεν είναι τελείως ολοκληρωμένη, πρέπει ακόμη να προσθέσω χερούλια, αλλά το πλέξιμο έχει τελειώσει εδώ και καιρό - λίγες ώρες πριν αναχωρήσουμε απο το Wellington για Amsterdam. Είμαι πολύ χαρούμενη που μυήθηκα στην τεχνική του flax waving και μάλλον γι αυτό πρέπει να είμαι ευγνόμων προς τη Hennie και τη Zoe, οι οποίες ήταν πολύ καλές δασκάλες :-) Έχουν τον τρόπο τους να σου δείχνουν πως πρέπει να δουλεύεις και έχουν πολύ υπομονή. Στα τελευταία στάδια του πλεξίματος της τσάντας είχα απογοητευτεί τελείως διότι έιχαν ξεραθέι πολύ τα φύλλα και το πλέξιμο ήταν υπερβολικά δύσκολο. Παρόλα αυτά, εκείνες ήξεραν τι να μου πουν για να μου δώσουν κουράγιο να συνεχίσω και να μην τα παρατήσω...

 

Δείτε και μια πραγματική Μάορι με το χαρακτηριστικό τατουάζ προσώπου εν ώρα εργασίας. Αυτοί το έχουν στο άιμα τους...

 

 

Λίγo πριν φύγουμε από το Golden Bay, η Hennie μου χάρησε ένα βιβλίο που λέγεται: 'he kete he korero - every kete has a story'. Στην εισαγωγή του λέει τα εξής:

''The kete has its own stories. It has its own tapu [sacredness]. Firstly, it is the flax that grows forth from Papatuanuku [Earth Mother] - there is the link between flax and Papatuanuku. Rituals are observed. Secondly, there is the link between the kete and the person who plaited it - the person who caressed the blates of flax to give the kete shape and design. Thirdly, the kete may be given to another person thereby creating a link between people. Fourthly, when a kete is given to another it is because of a special occasion. These are the stories that surround the kete. When the kete is used and taken from one occasion to another the stories are being told, and history is preserved.''

Με βάση αυτή τη λογική, δύο γυναίκες στη Νέα Ζηλανδία έφτιαξαν το βιβλίο αυτό που αποτελείται από ιστορίες διαφόρων kete και των κατόχων τους. Έχει πολύ όμορφες εικόνες και ενδιαφέρουσες ιστορίες μέσα. Από εκεί πήρα την ιδέα να διηγηθώ κι εγώ την ιστορία του δικού μου kete. Εύχομαι να αντέξατε μέχρι το τέλος :-)