Petőfi Sándor -

EGY ESTÉM OTTHON

MIA VESPERO HEJME

(tradukis Imre SZABO’)

 

Unua strofo:

 

Borozgatánk apámmal; (x)

ti   ta  ti   ta    ti  ta  ta

Ivott a jó öreg, (aa)

ti ta ti ta ti ta


S a kedvemért ez egyszer –   (x)
ti    ta   ti    ta    ti   ta   ta (?)

 

Az isten áldja meg!  (aa)

ti    ta ti   ta  ti  ta (?)

 

----------------------------------------------------------------------

 

Vinumis mi kun patro,  (x)

ti  ta   ti   ta (?) ta ta ti   

jes, trinkis la bonul'. (aa)

ta    ta ta   ti    ti ta

Ho, lin se benus Dio, (x)

ti    ta    ti  ta ta ta ti

almenaŭ foje nur!  (aa)

ta   ta  ta  ta ti ta

Komentoj:

Kaj cxe Petőfi, kaj cxe Imre  mi supozas (konstatas) jambecan karakteron, en Esperanto kun konsidero ankaux de akcentoj (cxiu  akcenta silabo estas konsiderata prozodie (ankaux) longaj. Por jambeca efekto suficxas, cxi tie, se dua silabo de cxiu verso (t.e. linio)  estas akcentata kaux longa,  la antauxlastaj silaboj de la senparaj versoj estas akcentataj kaux longaj, la lastaj silaboj de la paraj versoj estas akcentataj aux longaj au kompromisaj.

 

Cxi tio estas klasika aux  "klasike fundamentita" tempomezura metriko, sed la strofo funkcias sxajne ankaux  kiel konsistanta el akcentonombraj versoj, kun po du taktoj kun po unu  cxefa akcento.

La rimarangxo estas x-a-x-a, cxe Petőfi asonanco kontenriga (reg-meg), cxe Imre kun

tre forta asonanco (nul’ nur).  Do la plenumo de Imre cxi-punkte iom superas tiun de Petőfi.... Kompreneble, oni  devas konsideri la suman efekton de la tuta poemo.

Petőfi  parolas pri unufojeco de patra v i n t r i n k a d o j e  f i la  s a n o,

cxe Imre la unufojeco aperas alirilata. (Pli-malpli:  D i o b e n u  la patron almenau

u n u f o j e.

La gxenerala etoso ne multe sxangxigxas pro tio, tamen en la hungara sentigxas (cxi tie kaj poste) pi da kritikemo rilate al la patro, ol cxe Imre.

 

******************************************************

 

Soká nem   voltam otthon,  (x)
ti    ta ta (?) ta  ti     ta   ta

 

Oly rég nem láta már,  (ba)
ta     ta   ta    ta ti   ta

 

Úgy megvénült azóta – (x)
ta      ta    ta  ta  ti ta ti

 

Hja, az idő  lejár.  (ba)

ti      ti  ti ta ti ta

 

---------------------------------------------------------------------------------------

Delonge mi ne hejmis, (x)

ti   ta  ti  ta   ti   ta   ta

kaj mi    ne vidis lin, (ba)

ta  ta(?) ti    ta ta ta (?) 

li dume maljuniĝis  (x)

ti ta ti  ta  ti  ta  ta

la tempo urĝis sin!  (ba)

ti  ta  ti  ta  ta  ta (?) 

La ritmo cxe Imre estas pli unuece jamba, ol cxe Petőfi.. Petőfi uzas kontentigan asonancon.

Ankau Imre havas asonancon, sed  (nur) duon-adasisman.  La esprimo *la tempo urgxis sin*

sugestas alian sentonuancon, ol *az idő lejár*, do oni sentas iom da peno traduki, cxi tie..

 

 

 

********************

 

Beszéltünk erről, arról, (x)
ti    ta  ta     ta ta   ta ta

Amint nyelvünkre jött;  (b)
ti    ta   ta    ta    ti    ta

Még a     szinészetről is (x)
 ta   ti (?)  ti  ta  ta? ta ti  

Sok más  egyéb között. (b)

ti        ta   ti ta     ti ta

--------------------------------

 Pri ĉio ni parolis   (x)

 ti  ta ti ta ti ta ta (

bonorde laŭ alven', (b)

ti   ta ti    ta   ta ta 

eĉ pri aktora arto  (x)

ta  ti  ta  ta ti ta ti   

aperis  fine tem'  (b)

ti  ta ta ta ti ta.

 

Denove, la ritmo de la Esperanta versio sxajnas pli glata. Kaj en la Hungara versio, kaj en la Esperanta estas  bonaj asonancoj.  La konversacio lau la hungara versio estis plie  hazardeca

(temis pri cxio ajn), cxe Imre  oni havas impreson pri konversacio iom formala kaj lauxorda, la etoso iom diferencas. .  

 

*********************

Szemében „mesterségem”    (x)
ti      ta ta     ta  ta    ta ta (?)

Most is nagy szálka még;  (c)
ta       ta ta      ta  ti    ta 

Előitéletét az  (x)
ti ta ti ta ti ta ti

Évek nem szünteték. (c)

ta  ta   ta     ta  ta  ta

--------------------------------------------

Mian "metion" sentas  (x)

ta ta   ti ta ta      ta ti

li eĉ nun granda pik',  (c)

ti  ta  ta         ta ti ta

la antaŭjuĝojn tempo  (x)

ti  ta ta ta ta       ta ti

ne portis al nulig'  (c)

 

Jambeco cxi tie eble cxe ambaux  personoj mapli regas, sed estas interesaj ritmo-agordigxoj (por mi)  inter la versoj, la ritmo de la unua verso forte similas la ritmon de la tria verso.

la malfacila teksto estas lerte kaj sprite tradukita.

 

************************

„No csak hitvány egy élet   (x)
  ti    ta     ta   ta    ta    ta ta (?)

Az a komédia!” (d)
ti ti(?) ti ta ti ti

Fülemnek ily dicsérést  (x)
ti ta ti         ta ti  ta  ta

Kellett hallgatnia. (d)

ti     ta   ta   ta ti ti 

------------------------------------

"Nu, aĉa vivo estus  (x)

ti      ta ti  ta ti  ta ta

la komediumad'!"  (d)

ti   ti ti   ti ti  ta 

           orelojn

Miajn oreojn tuŝis  (x)

ta ta  ti ta ta ta ta

tia    elkora flat'  (d)

 

La ritmo cxe Imre estas pli glata ol cxe la granda poeto, mi pensas.

La enhavo estas bone reformulita en Esperanto..

.

**********************

 

 „Tudom, sokat koplaltál, (x)
   ti   ta     ti ta     ta ta ta

 Mutatja is szined. (e)
 ti    ta ti ta ti ta

Szeretném látni egyszer, (x)
 ti   ta  ta     ta ti ta ta

Mint hánysz bukfenceket.” (e)  

ta      ta           ta ta ti ti

--------------------------------------

"Certe vi multe fastis,  (x)

ta     ti  ti  ta ti   ta ti 

atestas pala vang',  (f)

ti  ta ta   ta ti   ta

vidi  vin transkapiĝi   (x)

ta ti  ta    ta     ti ta ti

plezurus mi kun dank'!" (f)

 ti    ta ta ti    ta ta  

 

Cxe Petőfi la lasta verso eble estas ritme iom subnivela, la tuta strofo estas malpli jambeca, ol la antauaj,

eble oni venas pli al  „hungara duakcenteco” de versoj..

Cxe Imre, male, la Esperantaj  akcentoj helpas konservi  (iom malfacile) jambecon. Bona traduko.

**************************

Én műértő beszédit (x)
Ta ta ta ta  ti  ta   ta (?)

Mosolygva hallgatám;  (g)

ti     ta    t  i ta    ti   ta


De ő makacs fej! föl nem  (x)
ti    ta ti ta      ta     ta  ta

Világosíthatám. (g)

ti   ta ti ta ti ta 

-------------------------------------------------------------------------------------

Lian parolon fakan (x)

ta ta  ti ta ta   ta ta

mi aŭdis kun silent',  (g)

mi  ta ta  ta    ti  ta

por tia   ŝtipkapulo (x)

ta ta ti   ta  ti  ta ti

ja vanas argument'.  (g)

ti  ta  ti    ta ti ta

 

Escepte la unuan verson, jambeco  sxajne cxe Imre pli regas, dank al  „fortigaj’” akcentoj en Esperanto.  Mi iom pripensis, cxu la hungara au la Esperanta veriso pli „malrespektetas” (kaj igas malrespekteti)  la patron. (auxskulti kun „silento” au kun „rideto”...)

Cxe Petőfi  la asonanco (hallgatám – világosíthatám) estas duonadasisma, cxe Imre – bona..

 

**********************************************************************

Továbbá elszavaltam (x)
  ti  ta ta  ta  ti ta   ta

Egy bordalom neki; (h)
ta     ta   ti   ta  ti ti

S nagyon, nagyon örültem, (x)

ti  t a ti       ti ti      ti ta ta 

Hogy megnevetteti (h)

ta         ta  ti  ta ti ti.

-------------------------------------------------------------------

Kaj miajn vinokantojn (x)

ta ta ta  ta ti ta ta

mi citis kun fervor',  (h)

ti ta ta ta ta ta

kaj li ridegis, kaj tre, (x)

ta ta (?)  ti  ta ta  ta ti

tre ĝojis mia kor'.(h)

 ti ta ta ta ti ta

La asonanco cxe Imre estas pli forta.  La traduko mem estas bona kaj lerta.

 

***********************************************************

De ő nem tartja nagyra,

ti   ta  ta    ta ti     ta ti

Hogy költő-fia van;
ta       ta  ta  ti ti ti (?)

Előtte minden ilyes

ti ta ti  ta   ti     ti ta  


Dolog haszontalan (?).

ti   ta   ti ta   ti ti  

----------------------------------------------------------------------------------

Sed li ne taksas alte,

ta ta(?) ti ta ti ta ti

ke verkas lia fil';

 ti ta ta ti ti ta

por li tiaj aferoj

ta ta(?) ta ti ti ta ti

missencas sen util'!

 

La ritmo cxe Petőfi lau mi iom elreligxas;  ekz, hungaran *de* apenau eblas cxi tie „malakcenti”, kaj tio kontrauefikas jambecon, krome iuj longaj ssilaboj malkonvenas, lau mi..  Imre  jambecon  pli  konservas .  La senco estas bone konservata.

 

*********************************************************************************

Nem is lehet csodálni! (x)
ti       ta ti ta     ti ta ti

Csak húsvágáshoz ért; (i)

ti       ta  ta    ta  ti ta


Nem sok hajszála hullt ki  (x)
ta       ta    ta ta ti   ta  ti

A tudományokért (i).

ti (?) ti ti ta ti   ta.

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Sed kial miri tion!  (x)

ta ta ti ta ti ta ta

Viandbuĉado nur,  (i)

ti ta ti ta ti ta

pri kio li komprenas! (x)

ti ta ti ta )?) ti ta ta

Sciencoj estas nul'. (i)

 ti ta ti ta ta ta  

 

La vorto *Viandbucxado” laux mi ne konvenas. Hungara  húsvágás  (eble unuavide iom stranga)

ne denotas bucxadon (de vivanta besto), sed distrancxadon viando de jam bucxita besto.

Koncerne la ritmon, Petőfi eble transiras pli kaj pli al „akcentonombrado”, li perdas jambecon.

Imre  konservas  jambemon, kiun ja subtenas cxe li fortaj akcentoj de Esperanto..

******************************************************************

 

Utóbb, midőn a bornak (x)

ti  ta    ti ta   ti (?) ta ta

Edénye kiürűlt, (j)

ri   ta   ti   ti ti ta


Én írogatni   kezdtem, (x)
ta   ta ti ta ti  ta ti (?)

Ő meg nyugonni dűlt. (j)

ta  ta    t   i ta   ti    ta  

 

Kaj kiam elĉerpiĝis  (x)

ta ta ti ta ta ta ta

botelo de la vin'  (j)

ti ta ti ti t r ta,

mi ekverkadis, kaj li (x)

ti ta ta ta ta ta ti

dormi retiris sin. (j)

 ta ti ti ta ta ta

Petőfi: asononco duonadasisma.  Imre: bona asonanco.

La formo *ekverkadi* vekas en mi iom da dubo: Esperanta

*ad* ne havas la saman malgravigan-malintensigan  sencon, kiel hungara –gat-, kaj

ek kaj –ad- iom malfacile kombinigxas.  (Mi ekverketis?  Mi ekis verketadi?)   

 

***********************************************

De ekkor száz kérdéssel  (x)

ti    ta ta    ta    ta   ta  ta

Állott  elő   anyám;  (k)

ta   ta  ti ta  ti   ta


Felelnem kelle – hát az  (x)
ti   ta ta     ta ti     ta ta (?)

Irást abban hagyám. (k)

ti ta   ta ta     ti  ta

Sed tiam cent demandojn (x)

ta ta ta ta ti ta ta

starigis la patrin'  (k)

ti ta ta ti ta ta,

mi ĉesis la verkadon  (x)

ti ta ta ti ta ta ta

por prirespondi ŝin. (k)

 ta ti ta ta ti ta

 

*Mi cxesis verki* – *Mi cxesigis (la) verkadon*: jen la normo.

La formo  *cxesi la verkadon* estas kontrauxnormeta,  En la verso *starigis la patrin*  jamboj sugestas akcenton por *la*, tio estas iom malgonsxanca. (tio okazas plurfoje, sed tio certe ne estas grava). Entute,  cxe Imre  la ritmo sxajnas  pli pure jambeca, ol cxe Petőfi, *Prirespondi* cxi tie estas iom tro *probezona* , altrudita,  (mankis silabo), pri  kutime faras rektan objekton ne el dativo.. 

-----------------------------------------------------------------------------

És vége-hossza nem lett  (x)
ta   ta ti  ta   ti   ta      ta

Kérdezgetésinek;  (l)

ta     ta ti  ta  ti ta 

De nekem e kérdések (x)
ti    ti ti      ti (?)  ta  ta  ti(?)

Olyan jól estenek,  (l)

ti ta     ta ta ti  ti

 Kaj aris la demandoj  (x)

ti ta ta ti ti ta ta

sinpuŝe al senfin', (l)

ta ta ti ta ti(?) ta  

tamen tiuj demandoj (x)

ta?  ts ta ta ti ta ta

tiom gajigis min,  (l)

ta ta ti ta ta ta

Bone!  Forta asonanco. 

 

******************************************************

 

Mert mindenik tükör volt, (x)

ta       ta  ti  ta   ti  ta   ta

 
Ahonnan láthatám: (k)

ti  ta ta   ta  ti  ta

 
Hogy a     földön nekem van (x)
ti      ti (?) ta ta      ti  ta   ta

Legszeretőbb anyám!  (k)

ta      ti  ti ta     ti ta

ĉar ili ĉiuj estis  (x)

ti ta ti ta ti ta ta

speguloj de sincer': (k)

zi ta ta ti ta ta

mi havas plej amantan (x)

ti ta ta ti ti ta ta

patrinon sur la ter'. (k)

ta ta ta ta ti ta

 

(Dunavecse, 1844. április.)

 

La ritmo cxe Imre (kvankam *speguloj de sincer’*  povas enhavi  misakcentatan *de*

se deklamata mallerte...)  estas pli klare jambeca, ol cxe  Petőfi.   *Speguloj* en la hungara spegulas amon de la patrino, en Esperanto... cxu sincerecon? Tio ne malkongruas, sed ekzistas eta diferenco.  Entute,  Imre bone rekreas la etoson de la originalo. Laux mia sento, li iom pli kompatindigas la poeton, kaj iom „malpli stultetigas” la patron, kompare al la sinteno de Petőfi, sed mi ne estas tute certa....  Cxe „sciencoj” Pefőfi emfazas la nekompetentecon de la patro, Petőfi pli liaa ignoremon, superecon. -  Entute – mi pensas, mi tion sukcesis supre sentigi, la traduko ests vere gratulinda. 

 

Jen refoje la Esperanta versio de Imre:

 

add to favorites

Mia vespero hejme<v:shape id="_x0000_