Dorota's blog

94-a Universala Kongreso - 2009

Kongreso, kongreso kaj jam estas post la okazintaĵo. Bedaŭrinde. Mi tre ĝuis tiun kongreson, la kongreson, kiu okazis en mia lando, en naskiĝurbo de Ludoviko Zamenhof, Bjalistoko, do eble mia priskribo, mia opinio, ne estos objektiva.

Mi komencos per priskribo de la loko; kongresejo estis lokita en ĉarma loko. La tuto troviĝis kvazaŭ en triangulo, kiun formis konstruaĵoj de politekniko unuflanke, alian flankon formis kvin studentaj domoj kaj la trian ... strato. Interne de tiu triangulo estis vasta verda spaco. Sur tiu spaco estis starigita granda tendo (per beleco ĝi ne pekis ...), en kiu okazis pli gravaj kaj pli grandaj solenaĵoj kiel solena malfermo, nacia kaj internacia vesperoj, balo, solena malfermo. La tendo povis ampleksi tri mil da homoj. En politeknikaj konstruaĵoj ne estis tiom granda ejo, en kiu povus kolektiĝi ĉirkaŭ 2000 mil da personoj. En la proksimeco de la tendo troviĝis alia tendo, multe pli malgranda, gastronomia tendo. Tie oni povis ion manĝi, trinki, babili, aĉeti etajn memoraĵojn. En politeknikaj konstruaĵoj troviĝis diversaj ejoj, salonoj en kiuj okazadis la programeroj. La libroservo havis eĉ apartan pavilonon. En malantaŭo de tiu pavilono estis ejo, kie povis renkontiĝi junularo, kion ĝi faris volonte vespere. Eble la konstruaĵoj estis tro vastaj kaj povas esti, ke iuj ĉeestantoj havis problemon trovi ĝustatempe konvenan salonon, kvankam mi opinias, ke ili estis bone markitaj. Krom tio en la Kongresa Libro estis tre bona bildo de la tuto.

La programo: abunda, varia kaj tre bona. Kompreneble ne eblas partopreni ĉiujn programerojn. Oni devis fari liston de prioritatoj kaj kredu min, tio estis malfacilega tasko. Des pli, ke mi iom volontulis dum la kongreso, do ne ĉiam mi estis libera. La unua kongresa tago, la sabato – 25-an de julio estis plej laborplena por organizantoj kaj volontuloj. La alventago de la plej multaj kongresanoj. Mi pasigis en akceptejo sep horojn kaj tiamaniere mi povis ĉeesti nur vesperan koncerton de Irena Urbańska – “Kantoj de juda ŝtetlo”; belega koncerto pri la mondo, kiu ne plu ekzistas, pri judaj urbetoj, en kiuj vivo alportadis jen ĝojojn, jen zorgojn kaj malfeliĉojn. Ŝi prezentis dudek kantojn.

Dimanĉe okazis solena malfermo de la kongreso, tio signifas, ke estis multaj paroladoj kaj post la solena inaŭguro estis farita komuna foto, sed tion mi ne vidis, ne ĉeestis, ĉar mi jam devis ekskursi kun la grupo al Tykocin, la malgranda urbo, kie naskiĝis kaj loĝis dum iom da tempo la patro de Ludoviko Zamenhof – Marko Zamenhof. Mi interpretis rakonton kaj klarigojn de la faka gvidanto. En la urbeto troviĝas sinagogo, en kiu nun estas muzeo de juda kulturo kaj kredo. Krom tio estas bela baroka preĝejo kaj renovigata kastelo. En la urbeto ni manĝis bongustajn lokajn frandaĵojn nome “pierogi”- maldike platigita pasto, el kiu oni eltranĉas rondajn pecojn, meze de ĉiu peco oni metas farĉon, duonfermas kaj gluigas la randojn. Farĉo povas esti vianda, legoma, kunmetaĵo de legomoj kaj kazeo, terpoma. Depende de la farĉo la “pierogi” havas diversajn nomojn. Vespere mi jam povis ĉeesti la nacian vesperon, kiu miaopinie estis tre interesa kaj varia. Ĝi komenciĝis per renesancaj muziko kaj dancoj, prezentitaj de Bekfluta Ensemblo Cantio Polonica, poste sekvis prezentado de popolaj dancoj de diversaj regionoj de Pollando fare de la ensemblo Kurpie Zielone. La dancgrupo Pląs, konsistanta el18 knabinoj, aĝantaj de 6 ĝis 16 jaroj. Ĝi prezentis jam modernan dancarton. Ankaŭ du aliaj grupoj prezentis tre modernan arton; do la programo estis tre varia, montris diversajn muzikon kaj dancprezentojn. Kompreneble ne ĉio plaĉis al ĉiu, kio estis videbla – homoj iom post iom foriris el la granda tendo. Eble ne nur pro malplaĉa programo, sed ankaŭ pro malfrua vespero, pro laco ktp. Mi opinias tiun variecon kiel avantaĝon.

La sekvaj tagoj alportadis ĉiam la saman dilemon: kion elekti inter tre riĉa programo. Matene plimulto da kongresanoj venadis en la ĉefan ejon, kie estis diversaj servoj, informejo, kie oni povis trovi Kongresan Kurieron, kiu aperadis ĉirkaŭ la deka horo, anonctabulo, sendi bildkarton, renkonti konatojn ktp.

Kleriga lundo ĉiam estas ekscite interesa (almenaŭ por mi). La detala informo devus esti en la kongresaj materialoj, tamen ... ĝi mankis. Bonŝance Kongresa Kuriero aperadis ĉiutage kaj ĝustatempe. En ĝi oni povis trovi detalan informon, kaj aliajn utilajn informojn pri ŝanĝojn en la programo. Mi elektis nur du programeroj: “Kiel mastrumi sian tempon” (kies manon mi ĉiam sentas!), kiun gvidis Dalia Pileckiene kaj “Ĉu vi iĝus oficiala tradukisto pri Esperanto? Testu vian tradukkapablon!” Tiun programon gvidis tre interese Istvan Ertl kaj Brian Moon. La partoprenantoj dividitaj je lingvaj grupoj tradukis la saman tekston el siaj naciaj lingvoj en esperanton. Poste ni komparis unuopajn frazojn. Kaj okazis vigla diskutado – unu sama vorto en unu lingvo povas respondi al aro da vortoj en la cellingvo. Ekzemple – ĉu oni “pritaksas”? “interpretas”? “prognozas”?

Estos eble enuige priskribi tagon post tago; mi priskibos nur mallonge la programerojn, kiujn mi ĉeestis.

Teatraĵon Domo sur la limo de Sławomir Mrożek”; la teatraĵo evidentiĝis bonega, ĝi groteske prezentas problemojn de landlimoj. Historio tute absurda, kiu tamen pensiigas nin pri la senco de la ekzisto de landlimoj. Do ridante dum la spektaklo, ni fine opinias ĝin tute serioza.

Prelego de Amri Wandel kadre de IKU:”Teleskopoj – de Galileo ĝis la spac-teleskopo”. Tre serioza programero.

Koncerto de Ĵomart kaj Nataŝa. Mi tre ŝatas tiun kantantan duopon; de tempo al tempo eĉ triopon, ĉar ilia filino Karina ankaŭ kantas jen sola jen kun gepatroj

Apartan atenton vekis balo. Ĝin komencis pola solena danco – polonezo. Kaj poste jam estis malpli serioze – okazis “dancoj, diboĉoj, frivolecoj ... “ Ĝi okazis en granda tendo, do estis multe da loko por dancantoj kaj ankaŭ por rigardantoj.

Sur la urboplaco okazis koncerto de Podlaĥia Opero kaj Filharmonio – belega koncerto, kiun finis “Odo de ĝojo” esperante. Ĝi okazis post la balo; fakte tuj post la balo, kiu finiĝis je la 21.00 kaj en la sama horo komenciĝis koncerto , sed sur la urboplaco, do iom distance de la kongresejo. Tamen, kiu deziris, tiu sukcesis ĉeesti ambaŭ.

Monodrama spektaklo “Ludoviko-Lazaro”, kies aŭtoro kaj aktoro estis Georgo Handzlik. La spektaklo ravis min kaj probable la tutan publikon, kiu tre atente sekvis rememorojn de maljuna kuracisto kaj longe aplaŭdis la aktoron. La spektaklo okazis en arta kafejo Fama.

Ŝutado de mandalo fare de la budhaj monaĥoj. Mandalo estas simbolo de la homa naturo, ĝi komunikas, ke ĉio pasas, nenio estas certa kaj daŭrema. Ĝia formo harmonie kunligas radon kaj kvadraton. La rado simbolas la ĉielon, eksterecon kaj la kvadrato simbolas intrnecon, tion, kio estas ligita kun la homo, kun la tero. Ambaŭ figuroj ligas centra punkto, kiu simbolas samtempe la komencon kaj la finon de tiu harmonia kunligo. Kompreneble estas multaj mandaloj, ĉi tie ne eblas priskribi ĉiujn. La okazaĵo estis interesa kaj por mi tute ekzotika. Dum kelkaj monaĥoj atente kaj precize ŝutis mandalon per multkolora sablo intence de la monda paco, la aliaj monaĥoj muzikis per iuj blovinstumentoj aŭ kantis (pli precize estus diri:murmuris) ritajn kantojn. La spektantaro povis rigardi, povis sidi kaj mediti al kio instigis ĝuste tiu muziko iom monotona kaj certe pro tio influanta senstreĉige.

Teatraĵo “Trzciny” (Kanoj). Etoso de la teatraĵo estas iel ligita al japana kulturetoso kaj bildigas diversajn formojn de la vivo kaj morton. Tre bone aranĝita spektaklo, tamen malgaja kiel filmoj de Kurosava.

Muzikgrupo “Chanajki Klezmer Band”, en kies repertuaro troviĝis instrumentaj muzikverkoj kaj jidlingvaj kantoj. En la prezentaĵoj aŭdiĝis ankaŭ rusaj kaj balkanaj motivoj. Ĉar mi tre ŝatas judajn muzikon kaj kantojn kaj ĝenerale judan kulturon, mi tre ĝuis aŭskulti tiun koncerton. “Chanajki” en la nomo de la muzikgrupo devenas de iama juda kvartalo de Bjalistoko – Chanajki, kies kelkaj malnovaj lignaj domoj ankoraŭ oni povas vidi proksime de kongres-loko.

Vespere, kiam jam estis mallume –je la 21.30 – okazis ekster la tendo la fajro-teatro, kiun volonte rigardis ankaŭ kuloj kaj profitante okazon dolore pikis la spektantojn. Samtempe, kiam okazis prezento de “Chanajki Klezmer Band” kaj fajro-teatro sur la urbo placo daŭris Internacia Muzika, Arta kaj Folklora Festivalo, organizita de la Vojevodia centro pri Kulturanimado en Bjalistoko, kadre de Podlaĥia Oktavo de Kulturoj. Do estis multaj aldonaj artaĵoj spektindaj dum la daŭro de la kongreso. Mi bedaŭras, ke mi ne povis spekti ĉion; mi aŭdis opiniojn, ke estis bonega spektaklo, tiu sur la urboplaco kaj ĝi daŭris ĝis la noktomezo. Kiel vi vidas la elekto estis treege malfacila.

Venis merkredo – ekskursa tago. Ne ĉiuj ekskursis, ankaŭ ne mi kaj mi decidis dediĉi la tagon por viziti la urbon kune kun amikoj. Kvankam logis programo, kiu okazis en la urba biblioteko “Migre kaj vage tra la parkoj de la esperanta literaturo” tamen ĝi daŭris de la 09.00 ĝis la 14.00 horo kaj mi sopiris iom da ripozo en freŝa aero de bela parko. Unue ni vizitis Naturmuzeon – tre modesta, sed interesa, apartenanta al universitata biologia fako kaj poste ni migris tra la urbo – parko, vizito de la strato Zamenhof kaj fotado ĉe bela pentraĵo sur la muro; pentraĵo montranta Ludovikon Zamenhof sur balkono, sube du bialistokaj esperantistoj sidantaj en fenestro kaj supre infanoj, rigardantaj la urbon de la balkono. Ni vizitis ankaŭ Zamenhof-Centron malfermita kelkajn tagojn antaŭ la kongreso. En la Centro estis belega ekspozicio: “Bjalistoko de juna Ludoviko” – kun multaj fotoj de malnova Bjalistoko kaj moviĝantaj bildoj sur du muroj. En la supra etaĝo estis ekspozicio:

Trankviliĝu – postaĵoj ne estis ekspoziciitaj, estis nur simpla eraro, kiun tuj korektis ĉambrozorgantino. Antaŭ la konstruaĝo estas trilingva tabulo – pole, esperante, angle – titolita: Laŭ itinero de esperanto kaj multaj kulturoj.

Post la vizitado ni kompreneble malsatis kaj vizitis malgrandan “krespejon”, kiu tamen servis diversajn pladojn, ne nur krespojn; tie ni bonguste manĝis kaj trinkis kaj ripozis kaj promesis al ni mem reveni al la manĝejo pro ĝiaj bongustaĵoj. Kaj ni revenis iun tagon, tamen en la urbo estis pli multaj bonegaj gastejoj; ne ĉiuj mi vizitis ...

Nian vagadon ni finis vizitante barokan palacon meze de la urbo, kiu tamen estis parte restaŭrata kaj pro tio ne la tuta vizitebla. Vizitebla estis ĝia ĝardeno barokstile aranĝita. Mi tamen preferas alian ĝardenaranĝon, sed tio estas nur mia prefero. Mi opinias, ke ĝi devis esti tiel aranĝita por kongrui kun la palaco mem.

Mi revenu al la programeroj: Libroservo, mia plej ŝatata kongresa loko kaj malfacila decido kion aĉeti; mia maldecidemo kaŭzis, ke kelkaj libroj estis foraĉetitaj antaŭ ol mi decidis ilin aĉeti. Tion mi kompreneble tre bedaŭras.

Spektaklo Cz’am-koncerto. Ĝi estas rita danco de mitologiaj budhaj personoj. Ĝin akompanas muziko de sanktaj instrumentoj, devenantaj el himalajaj monaĥejoj tiaj kiel tamburoj, trumpetoj, gongoj, kornoj. Tute alia mondo, kiu ŝajnas ne plu ekzisti, tamen ekzistas. Savas kaj protektas ĝin monaĥoj, vivantaj en montara parto de Himalajoj, malproksime de bruo kaj ekscito de nuntempa mondo, kian ni, eŭropanoj, kaj t.n. civilizita homo konas.

Filmo Sinjoro Tadeo kun esperantaj subskriboj. Mi vidis la filmon jam dufoje pli frue, kelkfoje legis la libron, krom tio ĝi rilatas al polaj eventoj, do mi bonege komprenis ĝin. Sed ĉu same bone komprenis la intrigon eksterlandanoj? Malgraŭ prelego de Roman Dobrzyński, kiu provis vortpentri la cirkonstancojn de la filmaj okazintaĵoj? La filma scenaro estas rapida, do ankaŭ subskriboj rapide ŝanĝiĝadis. Mi devas konfesi, ke mi ne ĉiam sukcesis ilin tralegi, sed ja mi konas la filmon, la libron, do por mi ĉio estis klara. Sed por la unufojaj spektantoj? Mi dubas.

La Pupteatro regalis nin per teatraĵo Fasado – malfacile priskibebla spektaklo en kiu ludas vivigaj pupoj kaj aktoroj. Tiu miksaĵo estis majstre farita kaj la spektantaro longe aplaŭdis la aktorojn.

Programeroj de E@I estis tre allogaj; bedaŭrinde mi ĉeestis nur kelkajn:

Vikipedio – kiel uzi ĝin;

Nova traduk-sistemo de E@I;

Efika laboro kun komputilo;

Ĉu mi multe saĝiĝis? Mi ne supozas, la prelegantoj estis por mi tro spertaj, tro rapide parolis, sed mi ne povas diri, ke neinterese. Mi eĉ provis ion noti, nun mi devas provi sur mia komputilo, ĉu la notaĵoj estas utilaj.

Mi ne sukcesis partopreni aŭtoraj duonhoroj; kiam mi trovis liberan duonhoron por ĉeesti la duonhoron kun Tomasz Chmielik, tiu pro iu kaŭzo ne venis al Librosero, kie okazadis tiujn duonhoroj. Mi ne sukcesis rigardi filmojn de Roman Dobrzyński, ĉeesti pli da prelegojn de IKU, ĉeesti kunsidojn de Mondcivitanoj kaj EDE, ankaŭ mi pretelasis kelkajn programerojn de Kleriga Lundo pro tio, ke multaj okazas samtempe. Mi ne sukcesis dediĉi pli multe da tempo al renkontitaj amikoj, iujn mi entute ne renkontis, malgraŭ funkcianta anonctabulo.

Estis iom da novaĵoj en ĉijara Universala Kongreso; dum la ekskursa tago funkciis komputila centro en ĉefa konstruaĵo, tiu kie estis akceptejo, informejo kaj malgranda manĝejo. La ejo estis malfermita dum la tuta tago. Alia novaĵo estis ligita kun internacia vespero; oficiala nacia vespero okazis en granda tendo kaj ĝin konsistigis: recitalo “Eŭropa diverskultureco kaj multlingveco” fare de la kantistino Joanna Albrzykowska Clifford – lirika soprano. Ŝi kantis en dek naciaj lingvoj, aldone la kanton en esperanto; prezento de belorusaj kantoj kaj dancoj fare de Amatora Belorusa Kanta Ensemblo, fine ni povis vidi kaj aŭdi Jo-Mo. Mi supozas, ke tiun artiston oni ne devas prezenti al multaj esperitistoj, preskaŭ ĉiuj konas lin.

Do ne prezentis sin diverslandaj amatoraj artistoj. Sed ili havis eblecon prezenti sin. La esperantistoj, kiuj deziris prezenti sian arton havis du eblojn (dum du tagoj) fari tion en la arta kafejo Fama je la 21.30 marde kaj ĵaŭde. En la kafejo mastrumis du bardoj – Georgo Handzlik kaj Mikaelo Bronstejn. En tiu kafejo ĉiuvespere okazis iujn interesajn programerojn Mi spektis nur tiun oficialan nacian vesperon, la du aliaj mi ne havis tempon ĉeesti, kion mi bedaŭras. La internacian vesperon gvidis lerte, en duonŝerca etoso Joanna Choroszucha kaj Georgo Handzlik, plu ludanta rolon de Ludoviko Zamenhof, kiu tute ne komprenas la nuntempan mondon, ne scias kio estas KD kaj similaj novaĵoj. Mi sentas ankaŭ nesufiĉecon pro manko de tempo vidi, aŭskulti prezentadoj sur la urboplaco okaze de Podlaĥia Oktavo de Kulturoj. Ili iel vole nevole riĉigis la programon de UK-o kaj oni devus havi multan forton kaj suferi sendormecon por spekti pli da.

Sed okazis ankaŭ malbonaĵoj, direktitaj al kiu? Ĉu kontraŭ la fremdlandanojn ĝenerale? Ĉu kontraŭ esperantistojn? Ĉu kontraŭ juddevenan Zamenhof? Mi ne scipovas respondi tiun demandon. Mi nur povas priskribi la okazintaĵojn. Antaŭ ol venis la unuaj kongresanoj iu provis bruligi la grandan tendon. Dum la kongreso iu priverŝis la monumenton de Zamenhof per iu farbo. Zamenhof-Cento – iu provis damaĝi ĝin, ĵetante sur la tegmenton botelon kun eksplodmaterialo. Bonŝance tiu iu maltrafis kaj la botelo falis sur straton kaj tie eksplodis. Tio okazis vespere kaj feliĉe la strato estis malplena. Iu damaĝis (trapikis) kelkajn pneŭmojn en la busoj, kiuj servis por ekskursanoj. Iu ĵetis ŝtonon en la ejon, kie kolektiĝadis junularo por kanti kaj amuziĝi. Damaĝoj estis rapide riparitaj kaj bonŝance ili ne tuŝis homojn. Tamen ili lasis amaran guston. Al mi. Al miaj samlandanoj. Iu provis konfuzi etoson de nia esperanta festo. Sed mi persone estis atestanto pri kontraŭaj agoj – helpemo fare de simplaj loĝantoj de la urbo. Vespere iu handikapulo perdiĝis en la urbo kaj du viroj provis helpi al li, sed ili ne povis interkompreniĝi. Mi helpis al ili lingve kaj ili bonvole helpis al la esperantisto trovi lian loĝlokon. Mi spertis ankaŭ tre fervoran interesiĝon pri la lingvo. Kelkfoje homoj alparoladis min pri la lingvo, admiris la kongreson (ili povis veni kaj vidi la etoson, partopreni iujn programerojn, precipe artajn), admiris facilecon interkompreniĝi inter japano kaj eŭropano k.s. Mi vidis, ke aliaj poloj ankaŭ estas alparolataj de bjalistokanoj. Tio estis agrabla.

Tutcerte oni povus skribi pli multe kaj tutcerte ĉiu kongresano havas proprajn impresojn. Mi ŝatus scii opiniojn de aliaj.

Franek la Rufa

Francisko la Rufa loĝas kun Maria,

Li havas hararon beletan kaj strian.

Ĉiumatene, tuj post la manĝado,

Li verve cerbumas pri friponado.

Maria krias: kien vi grimapaĉas!?

Kaj li responde dentojn montraĉas.

Maria diras: lakto jam pretas.

Li ŝtuparejon haste surtretas.

Se li renkontas tie najbaron

Volonte vizitas ties ĉambraraon.

Se sur kanapo sidigas sin gasto

Franek tuj venas, grati lin hastas.

Se por friponi mankas koncepto

Maria sentas far li malrespekton:

Gratvundon de l’piedo, sur floron salton,

Se nur Maria deturnos l’ rigardon.

Tamen ŝi amas tiun friponon,

Kiu senpaŭze detruas la domon.

Ĉu vi divenis la priskribaton?

Li estas belega, rufhara kato.

Esti kato

Nur ŝajnas, ke estas facile.

Sed se vi estas, do vi estas.

Kio alia por vi restas

ol esti kato …

Probable estas tiaj landoj,

kie la katoj eĉ sukcesas,

kie valoras esti kato,

kie al katoj oni vivi permesas,

kie la katoj ne sentas timon,

kaj ne forkuras vidante homon,

kie katidoj malsaton ne spertas,

kaj varmaj domoj la pordojn apertas.

Estas tiaj landoj,

Kie homoj al katoj amike gestas.

Ĉu estas ...?

Ĉu nur la kat-imago tion sugestas?

Autoro:Franciszek Klimek; tradukis: Dorota Burchardt

Miaj postkongresaj impresoj.

Mia vojaĝo kun vojaĝoficejo Esperantotur komenciĝis la 18-an de julio. El la urbo Bydgoszcz ni forvojaĝis matene kaj je la 15.00 ni atingis Berlinon. Tie ni pasigis naŭ horojn vizitante urbocentron kaj niaj ŝoforoj kaj la buso ripozis en tiu tempo. La 19-an ni atingis Roterdamon. En la kongresejo mi ricevis kongresajn dokumentojn, mi renkontis mian finnan amikon kaj jam kune ni iris al la hotelo, en kiu ni loĝis dum la tuta kongresa semajno. Mi estis tro laca por partopreni iun ajn programeron dum tiu alventago. Fakte estis nur interkona vespero/movada foiro, do mi rezignis. Mi revis nur pri duŝo post la tagnokta vojaĝo. Tion mi trovis en la hotelo, kiu troviĝis ĉirkaŭ dudek minuta perpieda promeno de la kongresejo. Kongresejo troviĝis en la centro de Roterdamo, en konstruaĵo de borso kaj la unuan tagon (ankaŭ la duan) ankoraŭ ne ĉio estis preta. Mankis indikoj sur unuopaj salonoj, malbone funkciis informejo, libroservo estas malfermita nur la duan tagon, ofte okazadis iujn teknikajn difektojn, kio laŭvice kaŭzis malfruigon de programeroj. Ĉio ĉi kaŭzis konfuzon dum la unuaj du tagoj, poste ni, ĉeestantoj, malkovris topografion de la kongresejo kaj povis trafi ĝustatempe al la celita programero. Tamen pro tiu malordo mi preterpasis du aŭ tri programerojn, kiuj mi volis ĉeesti.

            Sed mi revenu al la kongreso; dimanĉe estis solena malfermo de la kongreso. Malgraŭ ke tiu borsa centro estas grandega probable mankas en ĝi sufiĉe granda salonego, por ke ĉiuj kongresanoj povu kune partopreni la solenaĵojn kiel malfermo, fermo, nacian vesperon, internacian vesperon kaj diversajn koncertojn. Do estis Zamenhofa salonego konsistanta … el du salonoj: la salono Hodler, kie oni povis vidi prezentaŝojn kaj la salono Uitterdijk, kie estis nur monitoroj. Dividis ili halo, kie troviĝis gicetoj, bufedo, kelkaj tabloj ktp.

Kiu ne sukcesis trovi sidlokon en la salono Hodler, tiu povis spekti okazaĵojn nur sur la monitoroj en la salono Uitterdijk. En la salono Hodler estis malpermesite stari, povis tie esti nur tiom da personoj, kiom da sidlokoj estis. (Mi ne scias kiom da sidlokoj estis) Oni klarigis, ke tiaj estas postuloj de fajrobrigado. Tio tre malfaciligis laboron por konstanta kongresa sekretario. Al liaj taskoj apartenis kontroli, ĉu fakte ne estas pli da homoj ol la sidlokoj kaj se estis starantoj li devis persvadi al ili forlasi la salonon. Tio kondutis al kolero, al miskomprenoj, malkontentigoj. Mi vere kompatis tiun povran sekretarion.

            Post la solena malfermo mi renkontis konatinon el Ukrainio kaj alian virinon el Madagaskaro, konatinon de mia korespondamiko. Mi ŝatus kun ŝi pli longe paroli, sed poste, dum sekvaj tagoj ne plu mi renkontis ŝin. Poste estis diversaj programeroj el kiuj mi ĉeestis koncerton de kroata virino kiu ludis marimbon, instrumenton apartenantan al perkutinstrumentoj (?). Instrumeno iomete similas cimbaloj (?). La koncerto estis tre interesa. La nacia vespero estis tre bela, sed tre serioza – estis prezentitaj nederlandaj kantoj de mezepoko ĝis la nuntempo, deklamado, piankoncerto de muziko de nederlandaj komponistoj, prezentado de loka humuro estis unusola distra ero de tiu vespero. Je la 12.00 horo komencis funkcii libroservo kaj tie mi pasigis sufiĉe multa da tempo.

            Lunde pluvis jam de la mateno. Ni iris grupe viziti CO de UEA. Samtempe povis veni en la CO-on 35 personoj. Tie informis nin kaj gvidis sekretariino de UEA. Nun mi scias kie laboras nia gvidorgano.  La tuta ejo ne estas tro granda. Nun ĝi havas konvenan bibliotekon (en ĝi estas konvena temperaturo kaj humideco), sufiĉe grandan jkaj bone aranĝitan.

Poste mi ĉeestis kelkajn programerojn: tre interesan prelegon de J.Wells – „La mirinda mondo de la parolsonoj” el kadro de Internacia Kongresa Universitato. Mi spektis ankaŭ interesan teatraĵon-monodramon „D-ro Zamenhof”. La tetraĵon verkis kaj prezentis la aŭtoro mem, juna itala aktoro, kiu verkis teatraĵon pri la naskiĝo de Esperanto kaj multfoje prezentis ĝin itallingve. Iufoje lin renkontis esperantistoj kaj proponis traduki lian verkon, ke li povu prezenti ĝin en la Internacia Lingvo. Li akceptis tion entuziasme kaj dum la kongreso prezentis la unuan parton de la teatraĵo, kiun tradukis al Esperanto Michela Lipari. Estas projekto eldoni venontan novembron DVD-on, kiu enhavos la teatraĵon en Esperanto scenaranĝitan, kun dublado en pluraj lingvoj, laŭeble en ĉiuj lingvoj de EŬ. Alia programero, kiun mi partoprenis estis „Interkulturo” – pri interkultura dialogo kaj kontraŭrasismo. Sed tiu diskuto gvidata de etnologino, Elizabeth Schwarzer, estis tro „scienca”. Mi dubas ĉu pri tia dialogo estas bezonata scienca disertacio.

            Marde la mateno venis bela kaj suna, nekredebla afero post la lunda pluvo. Do ni rapidis al la kongresejo. Tie atendis nin novajn programerojn kiel E-D-E – Eŭropo Demokratio Esperanto. La diskuto estis vigla kaj interesa. Poste mi partoprenis koncerton de judaj kantoj, kiujn prezentis la italo Piero Nissim, kaj kunsidon de „Rondo Kato”, kies temo estis: „Kion faras via kato dum vi ferias”. Proponoj estis diversaj, same kiel diversaj estas spertoj de katposedantoj. Kaj poste ni decidis iom viziti la urbon profitante belan veteron. Proksime de kongresejo troviĝas t.n. kubaj domoj. Fakte la domoj havas formon de kubo kaj unu el la domoj estas vizitebla kiel muzeo. Ĝi estas aranĝita kiel normala loĝejo. La interno ne estas tro granda, eble taŭga por unu, du personoj, ne pli. De ekstere bele aspektas tiu ĉi vico de domoj. Proksime de tiuj domoj troviĝas tre moderna urba biblioteko. Interne en teretaĝo troviĝas bele aranĝita stando pri Esperanto. La konstruaĵo estas sesetaĝa kaj de la supra etaĝo estas bona vido al la urbo. Kroma ne planita vizito estis sur granda surstrata bazaro, kiu okazas dufoje semajne kaj ĝuste tiujn mardon ĝi okazis. Tie oni vendas plej diversajn varojn – la loko estas plena de homoj, kiuj kunpuŝiĝas tien kaj reen, do mi rapide forlasis ĝin.

            Vespere atendis nin arta festeno – prezentado de Ĵomart kaj Nataŝa kaj ilia 12-jara filino Carina. Pro iu teknika malglataĵo la koncerto okazis duonhoro malfruiĝinta. Mi tre ŝatas tiun paron, do mi vere ĝuis ilian koncerton, kvankam iliaj kantoj pli bele sonas en malgrandaj salonoj ol en tiu granda Hodler-salono, kie ili devis uzi laŭtigilojn. Ilia koncerto pli bone efikas en malgranda salono (en amika rondo), kie ili ne devas uzi mikrofonoj.  Krome, ili preparis duhoran koncerton, sed ricevis la salonon nur por unu horo.

            Merkredo. Dum tiu tago la kongresejo malpleniĝas, ĉiuj ekskursas laŭ plaĉo kaj laŭ ebleco. Mi kun mia finna amiko vizitis muzeon en Roterdamo kaj poste veturis al Amsterdamo. Vetero estis bela, taŭga por vagado. Amsterdamo surprizis min per nekredeble densa trafiko en la centro kaj belega stacidomo. Bedaŭrinde ĉirkaŭ la stacidomo daŭras konstrulaboroj, estas konstruata metroo. Pro tiuj konstrulaboroj trafiko estas tre malfaciligita kaj iasence ankaŭ densigita sur stratoj, ĉar parto de stratoj estas fermitaj pro la terfosaĵoj. Homoj svarmas kiel formikoj. Ni admiris belajn malnovajn konstruaĵojn, belegan stacidomon. Ravis belegaj XIX-jarcentaj brikdomoj, sed malravis (almenau min) kunpuŝado sur stratoj. Ni vagadis tie dum kelkaj horoj, serĉis malpli homplenaj urbopartoj, sidadis apud kanaloj, en surstrataj kafejetoj kaj vespere ni hejmen revenis. Min aldone ravis multnombro de biciklantoj kaj biciklaj padoj. Multaj bicikloj parkantaj apud kanaloj kaj ne nur. Estis multaj veraj bicikloparkejoj.

            Kaj jam estis ĵaŭdo. Je la deka horo okazis tre bela, preskaŭ duhora aranĝo omaĝe al forpasinta ĉijare Claude Piron. Mireille Grosjean kaj Claude Nourmont reĝisoris kaj kungvidis tiun aranĝon pri lia vivo enplektante en la rakonton diversajn erojn de liaj verkoj – tradukoj, psikologiaj eseoj, poezjaĵoj, kanzonoj – ĉar li estis multfaceta homo. Liaj kanzonoj kantis Ĵak Le Puil, La Bonan Lingvon flegis Renato Corsetti kaj mi ne memoras kiu recitis mallongan poemeton kreitan de la titoloj de liaj verkoj. Mi konas nur pseŭdonomon de la verkinto – Jeo.

Jen la poemeto:

                        Claude Piron malaperis: Gerda ploras! (1)

                          Klaŭdjo mortis? Vere aŭ fantazie? (2)

                             Ĉu li nun vojaĝas trakosme? (3)

                                Sendube, kiel la meteoro. (4)

                    Tamen, vojaĝante, li ĉiam rakontas novelojn. (5)

                                Sed, lasu min paroli plu: (6)

     Por tiu lasta vojaĝo, li certe surŝultrigis la dorsosakon de Panjo Rut’. (7)

                                   Kien? Tien. (8)

                        Kio mortigis lin? Eble kisa malsano. (9)

                                   Tiaj ni estas. (10)

           Dank’al la belaj verkoj de Claude, por ni vivi estas miri! (11)

                             Dankon! Dankon, amiko! (12)

Tiu aranĝo estis tre kortuŝa.

Meze de la tago mi pasigis multan tempon en libroservo; tie ĉiutage okazadis programeroj: „duonhoro kun …” kaj mi pasigis duonhoron kun Spomenka Ŝtimec, kiu belege rakontis pri sia nova libro „Hodler en Mostar”. Mi tre ŝatas ŝiajn verkojn. Baldur Ragnarsson bedaŭrinde ne venis por sia duonhoro, sed lastmomente estis anoncita duonhoro kun Ĵomart kaj Nataŝa. Ili repondis kelkajn demandojn kaj inter alie ili diris pri la preparado de malnovaj kaj novaj kantoj sur tri diskoj (CD) kaj probable jam venontjare dum la kongreso en Bjalistoko ili estos aĉeteblaj.

            Vespere kiel kutime estis arta programo. Piankoncerton donis la rusa pianistino-kantistino Elena Puhova kaj kabaredan teatraĵon prezentis serba profesia aktoro Saŝa Pilipoviĉ.

            Vendredo, antaŭlasta kongresa tago. Mi ĝin komencis per ĉeesto je belega flutkoncerto de la litovino, Lidija Gomolickaite Post la koncerto mi denove vizitis la urbon kun mia amiko; ni vizitis novan ponton, havenon, Eŭromaston – altan turon de kiu bonege oni vidas la tutan urbon. La vetero estis bela, suna, do videbleco estis tre bona. En tiu parto de la urbo troviĝas granda bela parko, sed ni ne havis tempon profiti ĝian ĉarmon, ĉar ni volis partopreni aliajn programerojn. Ni partoprenis inter alie programeron pri venonta UK, kiu okazos en Pollando, en Bjalistoko. Ĝin gvidis Claude Nourmont, vicprezidantino de UEA, kaj la LKK-anoj el Bjalistoko raportis pri preparoj de la urbo por akcepto de kongresanoj. Ĉeestis multaj interesitoj, kiujn demandis ĉefe pri loĝlokoj kaj distancoj de kongresejo, ebleco tendumi. Estis prezentitaj antaŭ- kaj postkongresaj ekskursoj.

Kaj vespere okazis internacia vespero kun bunta internacia programo: kantoj de soluloj kaj de ĥoroj, dancoj de soluloj kaj dancgrupoj, fajfita melodio, alia muzikero – buŝharmonika, flut-muzikero, piana muzikprezento, deklamado.

            Sabato – la solena fermo de la kongreso kun multaj paroloj, dankoj, sumigoj. Transdono de la esperanta standarto al la urbestro de Bjalistoko, la gastiganto de la venontjara U K. Adiaŭo kun amikoj kaj disiĝo … ĝis la venonta kongreso.

            Mi priskribis nur tion, kion mi sukcesis partopreni, estis tamen neeble partopreni ĉion interesan,ĉar unuopaj programeroj okazadis samtempe kaj ofte tiuj, kiuj min interesis estis ĝuste samtempe. Por mi tute aparta ĝuo estis libroservo – ĝin mi vizitis ĉiutage. Librooferto estis tre riĉa, sed ne por mia malriĉa poŝo. Mi decidis vivi ŝpareme kaj venontjare aĉeti pli multajn deziratajn librojn, eble CD kun muziko, en Bjalistoko. Por mi ĉiu kongreso (mia sesa) estas tro mallonga kaj lasas senton de nesufiĉeco, simile kiel somero. Ankaŭ ĝi ĉiam ŝajnas al mi mallonga kaj pasanta palpebrume.

            Se temas pri la kongresa urbo, Roterdamo – mi, loĝanto de provinco, ne povus vivi en tiu dense alkonstruita urbo kun multaj nubskrapuloj centre kaj ĉehavene. Tutcerte ĉarmas malnovaj brikdomoj, la tutaj kvartaloj de tiaj domoj, vekas admiron moderneco de Erasmus-ponto kaj proksimaj konstruaĵoj, tamen min lacigas urba trafiko kaj kunpuŝiĝanta senĉese homamaso sur stratoj. En la centro, kie troviĝis nia kongresejo estis precipe dense amasigitaj vendejoj, kafejoj, restoracioj. Tie troviĝas la unua en Eŭropo (establita en 1957?) sentrafika komerca strato.  Postmilita rekonstruo de la urbo laŭ t.n. Baza Plano komenciĝis en 1953. Laŭ la fakuloj tiu Baza Plano fariĝis la modelo por la tuta Eŭropo, modelo por planita rekonstruo aŭ konstruo de urboj. Nur en 1980  Eŭropo lasis ĝin. Nun sur ĉiun liberan spacon de tiama rekonstruita urbocentro oni enpuŝas nubskrapulojn el vitro kaj metalo. Mi komprenas, ke Nederlando ne havas multe da loko, tamen devas esti iu libera spaco, eĉ en urboj. Ĉu eble nur mi, provinculo, tiel opinias?

Mi vidis …

Mi vidis raran papilion

de inter floraro falanta,

burdon fluganta tilion,

leporon al ĉielarko preĝanta.

Pulsis pasie formikejoj,

kardeloj kantis al cikonioj,

malantaŭ grandega herbejo,

nekonataj, gajaj melodioj.

Kaj ĉio ĉi estis grandioze

teksita el naturŝtofeto,

irize flagranta tagmeze

omaĝe al la fraŭlineto.

*Fraŭlineto – en popola idiomo tiel oni nomas kokcinelon.

*Mi ne scias aŭtoron de tiu belega poemeto

                        ARKO

En arko de Noa estis simio

elefanto kaj ĝirafo

malgaja korvo kaj kolombo blanka

anseroj kiuj kvakis

mamuto – elefanto en felo vestita

ĝi timis malvarmon por morgaŭo antaŭvidata

kornikoj ĉiuflanke nigre aspektantaj

monedoj unu la alian ĉiam ofendantaj

rigardas onklo onklinon

kiel la propran pasereton

cerbumas kiel ŝin enigi

almenaŭ por unu jaro

en tiun de Noa arketon.

Traduko: Dorota