Ĉu ŝtonoj vivas kaj mortas? (popularscienco)

Moviĝanta ŝtono en dezerto (1)

Ĉu ŝtonoj tamen vivas?

de GESEKO V. LÜPKE

Unuarigarde estas sensenca demando: ŝtonoj ne moviĝas, ne spiras, ne posedas metabolon kaj ne generas idojn - kiel ili tiukaze do vivu? Tamen dua rigardo indas la penon: indiĝenoj de Usono, la lakota-siuoj honoras ŝtonojn kiel vivestaĵojn. Kiel "parencojn" ili salutas ĉiun ŝtonon, kiu ruĝe ardanta estas portata en iliajn ŝvitkabanojn. En Mongolio la nomadoj kredas, ke ŝtonoj havas animon kaj, ke ili bezonas sep jarojn por rekutimiĝo, se oni translokigas ilin kiel frajton. Kaj en kelkaj dezertoj de la mondo oni eĉ observis, ke la ŝtonoj dum monato migras ĝis okcent metrojn tra la sablo!

Ĉu ŝtonoj do tamen vivas? Ilia granda aĝo postulas tempkoncizigon, se ni volas kompreni ilian vivciklon. Se oni observas ilian historion tra miliono de jaroj, jen ili estas parto de giganta metabolo, foje fluanta lafo, kaj foje firma granito. Se oni observas ilin tra miilardoj de jaroj, oni ekkonas, ke ili devenas de la kosmo: Ilia materialo estis elkovita de sunoj, kiuj poste eksplodis. La unua tera ŝtono ekestis antaŭ kvar milardoj da jaroj - kune kun la Tero.

Tiel rigardate ŝtonoj ŝanĝiĝas kaj transformiĝas. Sed ĉu ili ankaŭ vivas? La sciencistoj pensas, ke formiĝis el la mineralaj eroj de la unuaj ŝtonoj kun la helpo de la fulmenergioj la unuaj aminacidoj. Tio signifas: sen ŝtonoj ne ekzistus organika vivo!

Ŝtono povas esti tio aŭ tio ĉi - parto de la vivo kaj parto de la "morta" materio. La kriterioj el la homomondo ne suficas por ŝtonoj. Rigardo al la Alpoj montr

Moviĝanta ŝtono en dezerto (2)

tradukis Donjo & Cezar

el la popularscienca gazeto
PM 12/08