MUMIO EN MUZEO DE VATIKANO

Inkai Pietų Amerikoje taip pat sėkmingai mumifikuodavo žmones, bet jų būdai ir metodai šiomis dienomis nežinomi. Galbūt dėl karšto ir drėgno regiono klimato tokių kūnų ten neišliko.

Tibete buvo mumifikuojama aukštųjų lamų kūnai. Šis fenomenas žinomas ir Babilono aplinkoje. Aleksandro didžiojo kūnas, kaip žinoma irgi buvo išsaugotas. Sero Gerard de Braybroke mirusio 1422 m., kūnas buvo atrastas Danbory bažnyčioje 1779 m. buvo tiriamas gydytojų, kurie pažymėjo gana pribloškiančią išvadą, jog kūnas mirkytas aromatingame skystyje, kuris primena grybų padažą su ispaniška alyva. 1723 m. buvo atrastas gana gerai išsilaikęs laivo kapitono kūnas tokioje būsenoje tarsi jis kalbėtų.

Dauguma šiuolaikinių metodų kalba apie tai, kaip galima išsaugoti kūnus ir atskirus organus anatominiu būdu ir medicinos muziejuose.

Ypač svarbus yra natūralių ir atsitiktinių mumijų susiformavimo principai. Drėgna atmosfera, lietaus vaidmuo, vabzdžių, o taip pat vidinių organizmo procesų reikšmė paprastai sąlygoja irimo pradžią. Natūralus kūnų išsaugojimas, kaip sėkmingas reiškinys karšto ir drėgno klimato šalyse gali būti pastebėtas Egipte, Peru ir Meksikoje. Karštas ir gana palankus Egipto klimatas sąlygojo, jog dauguma balzamuotų kūno mumijų išliko iki pat XIX amžiaus pabaigos, kada kolekcionieriai europiečiai atrado, jog dauguma faraono laikų mumijų buvo išgrobstytos ankstesnių laikų kapų plėšikų, siekusių pelno iš amuletų ir papuošalų. Natūralios mumijos dažniausiai atrandamos drėgname ir šaltame ore. Viena natūrali mumija yra atrasta Čilės aukštumose 1954 m. vasarį. Daugiau kaip 17 tūkst. pėdų aukštyje El Plomo aukštumoje buvo rastas 8-9 metų berniuko kūnas. Yra tikima, jog jis buvo nunuodytas narkotikais ir paliktas sušalti kaip inkų auka dievams. Mumifikuotas kūnas su dideliais sunkumais pergabentas į Sent Jago muziejų, kur ir eksponuojamas. Atsitiktinai išlikusių kūnų aptinkama Danijoje, Airijoje ir Škotijoje. Jų amžius siekia tris tūkstančius metų. Radiacija taip pat yra viena iš išlikusių kūnų buvimo priežasčių. Nemažai tokių kūnų buvo rasta Wasserburg Somersdorf pilyje Mittelfranken provincijoje Vokietijoje, kur buvo aptiktos maždaug 500 metų amžiaus mumijos. Stiprūs radioaktyvumo gūsiai buvo tam tikrose patalpose buvusių asmenų kūnų išlikimo priežastis. Šventojo Antano bažnyčios Pecherske, Rusijoje savo koplyčiose saugo 50 vienuolių, kurie gyveno XI amžiuje. Panašios sąlygos egzistuoja ir Bremeno katedroje Vakarų Vokietijoje. XVIII a, jaunas žmogus įkrito į CELAR ir sukniubęs mirė. Jos kūnas rastas nuostabiame išlikimo būsenoje. Vokietijos aristokratijai tai sukėlė mintis apie kūnų mumifikavimą jų gyvenimo laiku.

Negendantys kūnai gali būti laikomi natūraliomis mumijomis, tačiau kaip matome, planuoto ar atsitiktinio išlikimo produktai priklauso ir nuo klimatinių aplinkybių. Dauguma šių kūnų nepaisant amžių eigos, nepaliesti drėgmės, tačiau labai stiprūs ir „gyvybingi“. Jų išlikimas įvyko tokiose aplinkybėse, kuriose kiti kūnai visiškai suirdavo. Galima pastebėti, jog įvykus natūraliai mumifikacijai, kūnai nesuyra net pakeitus jų įprastinio buvimo aplinkybės. Štai šv. kun. Bernardino Sieniečio (1380-1444) kūnas 26 dienas buvo išstatytas demonstravimui, šv. mergelės Angelės Meriči (1474-1540) 13 dienų, šv. Jėzaus Širdies Teresės Margaritos 15 dienų ir Frolencijos arkivysk. šv. Antonino (1389 -1459) 8 dienas. Trijų šventųjų kūnai patyrė irimą kai buvo pajudinti, šv. Pranciškaus Ksavero, šv. Kryžiaus Jono ir šv. vien. Paskalio Bailono (1540-1592). Pirmaisiais dviem atvejais tai įvyko dėl neatsakingo jų kaulų pajudinimo iš pirmykštės padėties. Šv. Paskalio atveju, kaip manoma, irimas prasidėjo nuo dažno lankymo, tačiau visų trijų kūnai išliko. Šv. Pranciškaus Ksavero kūnas buvo pašalintos kai kurios kūno dalys, praėjus 142 metams po mirties. Šv. Kryžiaus Jono kūnas ir šiandien nuostabiai patvarus. Kai kurių šventųjų kūno negendamumas būdavo pastebėtas greitai po jų mirties. Mes turime mintyje šv. Kotrynos Genujietės atvejį, kuri buvo nesuirusi po 18 mėnesių. Šv. Marijos Magdalenos de Paci (1566-1607) negendamumas nesurastas praėjus metams po mirties. O šventosios Madlenos Sofijos Barat 28 mėnesiams praėjus po mirties. Šv. Teresės Avilietės 9 mėnesiams po mirties. Šv. Karolio Boromiejaus kūnas Milano katedroje paliestas irimo, nors buvo balzamuotas. 46 metams praėjus po šv. Kotrynos Labore mirties jos kūnas atrastas nuostabiai baltas ir nuostabiai atrodantis. Šv. Kotrynos Sienietės kūnas jos nuodėmklausio kūnas ilgai išlaikytas lietuje. Kai kurių šventųjų kūnai išlieka ir drėgmės sąlygose: ore, vandenyje ir kraujyje. Štai šv. Kolomano kūnas nesuiro nors ilgą laiko laikytas pakartas. Po šv. Juozapato jos kūnas maždaug savaitę išbuvo upėje, tačiau ir po 5 metų išliko nepakitęs. Vienas iš labiausiai stebinančių atvejų yra šv. Andriejaus Bobolos atvejis. Jo rankos buvo nukirstos, o oda nulupta nuo galvos. Jo kūnas iki dabar gerbiamas Pinsko jėzuitų bažnyčioje kur po 40 metų jis rastas nuostabiai išlikęs. Šis atvejis 1835 metais buvo ištirtas Apeigų kongregacijos. Kur yra šios keistos išimties gamtos dėsnių priežastys? Kas gali paaiškinti, kad faktą, jog šv. kūnai pergyvena ir epochinius lūžius ir laikinumo įstatymą gamtoje. Kai kurių šventųjų kūnai itin pamėgti: šv. Marijos Magdalenos de Paci, šv. Julijos di Jard, šv. Hugo Linkolniečio, šv. Agnietės iš Monte Pučiano, šv. Teresės Avilietės, Šv. Kamilo Beviečio, šv. Paskalio Bailono. Aliejus padėjo amžiams išlikti palaimintosios Matijos Nazarej iš Matelicos, 1320 m. mirusios ir 1920 m. nuo rankų iki pėdų surastas nesuiręs kūnas. Fenomenalus yra šv. Šarbelio kūno išlikimas, kurio nepaisant kraujo ir vandens jis nesuiro, kaip žinoma, 4 mėnesiams praėjus nuo mirties 1898 m. tolele Ispanijoje žinomas Teresės Avilietės bendražygės garbingosios motinos Jėzaus Marijos kūnas, skleidžiantis rožių ir jazminų kvapą. Šv. Jonas Damaskietis dar VIII amžiuje kalbėjo apie šį fenomeną, jog Kristus davė šias šventųjų relikvijas kaip sveikatą teikiantį pavasarį tikintiesiems. Tai negali būti praleista, pasak jo Jei Dievo žodis yra kietas kaip uola kodėl Dievas negalėjo duoti šventųjų relikvijų kaip atgaivinančiu tikėjimą kaip vanduo. Asmenys, kurie dviem šimtams praėjus po mirties atlikus šv. Alberto kūno ekshumaciją buvo priblokšti nuostabaus kvapo. Panašus dalykas pastebėtas šv. Kryžiaus Jono ir ne tik jo atveju. Šv. Teresės Avilietės kūnas nepaisant daugybės kartų įvykusių perkėlimo iš vienos vietos į kitą, išliko nepakitęs iki pat paskutinės ekshumacijos 1914 m. daugiau nei 330 metų po mirties.

Kaip pastebėta mumijų kūnai yra sunkūs. Pagrindinis jų bruožas - jie ilgą laiką išsilaiko patvarūs. Štai palaim. Alfonso de Orozo kūnas buvo patvarus 12 metų po mirties. Šv. Andriejaus Bobolos 40 m., šv. Kotrynos Lobore 57 m., šv. Kotrynos Bolonietės kūnas buvo patvarus 12 m. po mirties kada ji buvo atrasta sėdimoje padėtyje. Palaim. Austochijos Kalifato kūnas buvo atrastas tokioje pat padėtyje 150 m. po mirties. Šv. Kryžiaus Jono miręs kūnas išsilaikęs taip pat gerai kaip ir šv. Klaros iš Montefalko. Šis fenomenas yra labai bendras visiems nesuirusiems kūnam ir aiškiai žymi išimtį iš gamtos įstatymo. Dar viena šio fenomeno savybė daug metų po mirties kūno išliekantis šviežias tekantis kraujas. Ši savybė buvo pastebėta 8 metams praėjus po šv. Hugo Linkolniečio mirties, kada galva atsiskydė nuo kūno. 9 mėn. praėjus po šv. Kryžiaus jono mirties šviežias kraujas pradėjo plūsti iš amputuotojo piršto. 26 dienas laikant mirusiojo šv. Bernardino Sieniečio kūną, 25 dieną iš jo nosies pradėjo bėgti kraujas, kaip pažymi šv. Jonas Kapistranas. Tiriant šv. Pranciškaus Ksavero kūną prabėgus 1,5 metų po mirties vienas medikų pastebėjo bėgantį iš piršto kraują, kaip įvardijo šviežų. Šviežus kraujas kunkuliavo šv. Juozapato galvoje 27 m. po jo mirties. 43 m. po šv. Germano de Pibrako kankinystės kai darbininkai perėmė kapą iš neteisėtai jį užėmusių žmonių. Buvo pastebėtas iš jo nosies bėgantis kraujas, kuris buvo visiškai šviežus ir gyvybingas, kas vėliau pasitarnavo jo kanonizacijai. Pagaliau 40 m. po šv. Mykolo iš Tolontino mirties vienas vienuolis slapta palietė jo rankas, jis buvo nustebęs pastebėjęs bėgantį kraują ir tai įvyko praėjus 400 m po šventojo mirties, kas vėliau popiežiaus Benedikto XIV buvo pripažinta kaip stebuklas. Negendantys kūnai daugelyje atvejų nebalzamuojami. Kai kurie iš jų tiriami ar studijuojami individualiai. Dauguma religinių požiūriu žiūrima į šiuos šventuosius kaip į išlikusius be cheminio įsikišimo. Popiežius Benediktas XIV savo didžiajame darbe apie šventųjų beatifikaciją ir kanonizaciją du skyrius skiria šiai temai. Popiežius nustato, kad šventųjų asmenų kūnai turi būti saugomi, tačiau iškart po mirties jų išlikimas dar negalima būti vadinamas stebuklingu. Šis popiežiaus požiūris sąlygojo ir dabartinės bažnyčios poziciją, jog kūno negendamumas gali būti laikomas šventumo įrodymu. Tiesa būta ir išimčių kaip šv. Andriejaus Bobolos atveju... Vieną argumentą bandantį paaiškinti šio argumento prigimtį, pateikia ir skeptikai. Jie bando paaiškinti negendančių kūnų susidarymą radioaktyvumu. Tai dažnai įvardijama kaip užsikonservavimą konkrečioje vietoje priežastis. Taip pat manoma, kad prie kūnų išlikimo prisideda minėtų asmenų gyvenimo būdas, pvz. asketiškos dietos arba abstinencija nuo tam tikro maisto. Taip pat stipriai diskutuoja nuomonė kiek prie kūno negendamumo prisideda dvasinis gyvenimas. Negendančiomis relikvijomis ne retai susidomėdavo vienokios ar kitokios istorinės asmenybės. Lenino ir Stalino kūnus taip pat bandyta išsaugoti ateičiai po jų mirties. Stalino kūnas buvo saugomas nuo 1953 iki 1961 metų, kai prasidėjus destalinizacijos programai buvo palaidotas. Tikėjimo aktualumas ir dabar sąlygoja, jog kūnų negendamumo fenomenu stipriai domimasi. Tiems kurie ieško visur ieško gamtinių ar socioekonominių paaiškinimų neina atrasti argumentų išsemti šiai mįslei, tačiau ši medžiaga atveria vartus atviros sąmonės skaitytojams, kurie žvelgia į šiuos faktus su kantriu ir pagarbiu dėmesiu. Mums, kurie jaučiame atidų ir atviraširdį dėmesį šiems šventiesiems yra džiugu matyti, jog egzistuoja realūs pavyzdžiai, jog konkretus žmogiškas kūnas vieną dieną tapsiantis garbingu, turima mintyje prisikėlimo dieną, vis dar tebėra su mumis nepaliestas irimo dėsnio. Katalikai šiuo atveju kaip bebūtų yra privilegijuoti, nes jie gali žiūrėti į šias relikvijas tikėjimo perspektyvoje, taigi per tai kovoti gerą kovą ir gyventi tikėjimu iki didvyriško laipsnio.

Faktas, jog nuo pat pirminės bažnyčios laikų iki šiol egzistuoja kūnų negendamumo pavyzdžiai yra argumentas už tikėjimą, jog tai tikrai yra Kristaus dovana ir per jį įvykusios atpirkimo ženklas. Juk žinoma, kad iki Kristaus šio fenomeno nebuvo, o po Kristaus jis kartojasi per visą bažnyčios istoriją, beje aiškiai išreikšdamas nuorodą į kūnų prisikėlimo slėpinį amžių pabaigoje. Šalia šio fenomeno galima šiek tiek skirtingą, tačiau taip pat gamtos dėsniais nepaaiškintą reiškinį, tai yra nuo II tūkstantmečio prasidėjusį stigmatizuotųjų fenomeną, kuris taip pat neatitinka gamtos dėsnių ir aiškiai siejasi su Kristumi, kaip jo kančios ženklas.

Versta iš: Cruz Joan Carroll. The Incorruptibles. USA. Illinois. 1977.

Kaip tyliai skamba

Spalio rytmetį

Skaidri rasa.

Įsiklausyk -



Kaip vėjas kalba,

Išduoda paslaptis

Sava kalba.

Pajausk -

Kaip švelniai glosto

Lietaus lašai sunkius

Tavo pečius.

Tikėk -

Šį stebuklingą rytą

Naktis tau suteikė sparnus.

P.S. Autoriaus nezinau, bet man labai patiko.

  Kaip tapo lengva, paprasta gyvent, kai supratau, 
kad nepakeisiu aš kitų likimo...

 Kad neklausys manęs nei saulė, nei lietus... 
Kad žiemą snigs ne obelų žiedai... 
O rudenį jau neišvysiu lapų žalio pabudimo...

 O žmonės: jie yra ir bus, kokie yra...  
Kokiais jiems būt patinka  
ir kokie jie gimę... 

 Su savo norais, savo atradimais,  
savo paklydimais...

 Savais keliais, savais dievais  
ir savo supratimais...

 Kiekvienas toks kitoks, nepaprastas, nepanašus... 
Todėl gražus...

Nors kartais, 
oi, kaip norisi jame kažką pakeisti -  
mintis, veiksmus, atradimus...

 Net kitokius jausmus ir kitokias svajones...  
Bet taip ne jam, 
o man tebūtų patogu!!!

Kaip tapo lengva, paprasta gyvent,  
kai supratau, 
kad keist galiu save... ne kitą... 

  Savas mintis, veiksmus, atradimus...  
Savus jausmus ir tik savas svajones...

 Ir... O, stebukle! 
Kai keičiuosi aš -  
aplinkui keičiasi kiti!!!

(autorius nežinomas)

Antaǔ naǔdek jaroj unu fama ruso M. GORKIJ pensis pri Esperanto, ĉu ĝi estas utopio? Kiam ekvidis kaj pripensis tian aferon, faris respondon, ke Esperanto estas realeco. Sed nun denove multe da homoj pensas, ke Esperanto estas utopio, aǔ lingvo de stranguloj. Pli multe da esperantistoj estas strangaj homoj aǔ fanatikuloj. Sed tio estas vero? Ĉu ni denove konstruas Babelturon? Ho ne, ĉu ni rekonstruas Babelturon?! Ne ni, sed tiuj homoj, kiuj havas en la koro ŝtonon kaj diras, ke nur ili apartenas al plej granda nacio. Ekzistas hipotezo, ke Eǔropa parlamento kun la ŝtatunio konstruas novan Babelturon. Ĉu ĉiuj 27 landoj bone kontaktas inter si ? Verŝajne, ke ne! Trairis cent da jaroj, kaj Esperanto ne estas la plej aktuala lingvo en mondo. Ĉu ĝi estos? Ni havu esperon kaj kreu pacon en la mondo, kaj ni detruu la limojn kaj konstruu novan Babelturon inter la landoj.

ĈU ESPERANTO ESTAS UTOPIO?

La konservativa penso obstine pruvas, ke Esperanto estas Utopia projekto. La vivanta, leĝkonforme evoluanta realaĵo, ne rapidante, sed ĉiam pli decide, refutas la konservativulojn.

Antaǔ kvardek jaroj la plej multo de la homoj konsideris la elektro-energion je eretika elpensaĵo kaj freneza utopio; antaǔ dudek jaroj oni konsideris la aernavigadon je utopio; la telefono estas ankaǔ unu el la „utopioj", realigitaj de la homa menso; la sendrata telegrafado estis ankaǔ konsiderata frenezaĵo.

Sed, gajnante en la batalo kun la sekretaj naturfortoj venkon post venko, nia senlaca menso fariĝas ĉiam pli kuraĝa kaj starigas por solvado ĉiam pli „utopiajn", ĉiam pli „frenezajn" projektojn kaj problemojn.

La mezepokaj utopioj pri la „filozofia ŝtono" kaj la „viveleksiro" nun estas prilaborataj en la laboratorioj de la plej grandaj scienculoj de la mondo.

La plej bonaj homoj de Rusio penas efektivigi la plej frenezan „utopion" — la starigon de la socia justo en la mondo, kaj jam oni ne povas diri, ke iliaj penoj estas senrezultaj.

La historio de la kulturo elokvente parolas al ni, ke la plej sentimaj gvidantoj de la homaro sukcesis efektivigi ne malmultajn utopiojn kaj ĉiam pli ofte tiuj ĉi frenezaj revoj fariĝas laborhipotezoj de la scienco.

Nun al la efektivigo de la utopio aliĝas multe da miloj kaj milionoj da homoj, kaj nun la unueca, internacia lingvo estas pli ol iam ajn necesa al la homaro.

Se ni nur dezirus, ni povus multon fari. La neceseco de unueca lingvo por la internacia proletaro venas de la unueco de la klasaj deziroj kaj celoj de la proletaro.

Laǔ mia opinio Esperanto estas sana kaj tute kapabla pluevolui ĝermo de lingvo internacia. Jam nun Esperanto havas sufiĉe vastan literaturon kaj ĝi estas tre sukcese prilaborata teorie. Tiu ĉi laboro ekmarŝus multe pli sukcese kaj pli rapide, se al ĝi estus altirataj scienculoj-filologoj inter tiuj, kiuj estas konvinkitaj pri la neceseco de la unuigo de la homaro.

Oni diras: „La lingvo ne disvolviĝas artefarite".

Mi ne estas esperantisto, sed mi scias, ke tiu ĉi artefarita lingvo, evoluante sufiĉe rapide, fariĝas tute natura fenomeno, ĉar ĝi respondas al la neceso ankaǔ por la nuntempuloj trovi, krei komune komprenatan lingvon.

En 1910 j. mia konatulo Aleksej Semenoviĉ Jakutskij traveturis tutan Eǔropon, konante eĉ ne unun eǔropan lingvon kaj parolante nur Esperanton, sed li tion faris por persone kontroli, en kioma grado estis disvastigita la „artefarita" lingvo.

Mi estas profunde konvinkita, ke la organizita volo de la amasoj estas  plene kapabla  transformi  la „artefaritan"  lingvon en  naturan.

Ja, ĉu nia tuta kulturo ne estas fenomeno ,,artefarita"?

Tamen, jen ni ĝisvivis la tempon, kiam la nekultura homo ŝajnas al ni fenomeno malamika al niaj celoj, malhelpo en la progreso de plua kresko de la kulturo.

Por la triumfo de la kulturo ni faras revolucion, elspezas ĉiujn fortojn de nia menso, por nia celo ni oferas nian personan liberecon, nian vivon.

Ĉu oni povas nei, ke lingvo, unueca por ĉiuj, donos potencan impulson al la progreso de la kultura evoluo?

Oni ne povas. Do oni devas rekoni, ke estas necese krei kaj evoluigi tian lingvon.

1919 jaro.              

(El “Kurso de Esperanto”, Sofia, 1957)

Šiemet sukanka 400 metų, kai karalaitis Kazimieras - Lietuvos globėjas - pradedamas garbinti su derama iškilme. 1604-ųjų gegužę vilniškiai ir sostinės svečiai džiaugsmingai šventė didžiulę šventę, iškilmingai žingsniuodami triumfo eisenoje Vilniaus gatvėmis dangiškojo užtarėjo garbei. Buvo iškilmingai pašventintas pirmosios Šv. Kazimiero titulo šventovės kertinis akmuo.

Minint šią gražią iškilmę, Vilnius šiemet pasirengė deramai prisiminti to laikotarpio įvykius: iškilmingomis šv. Mišioms Arkikatedroje Bazilikoje prie šventojo karsto, tauria muzika, teatralizuota eisena Vilniaus gatvėmis ir renginiais, nusitęsiančiais visus metus. Todėl šie metai skelbiami šventojo Lietuvos globėjo Kazimiero jubiliejiniais metais.

Visai atsitiktinai, vartydamas savo gausią pašto ženklų kolekciją, aptikau keletą su šv. Kazimieru susijusių ženklų. Tai mane padrąsino plačiau pasidomėti šia tema.

Tačiau likau nuviltas, nes neradau nė vieno Lietuvoje išleisto pašto ženklo - nei Nepriklausomos Lietuvos 1918-1940 metų, nei Lietuvos Respublikos 1990-2002 metų pašto ženklų kataloguose.

O 1959 metais Vatikane, minint šv. Kazimiero 500-ąsias gimimo metines, ir 1984 metais, minint 500-ąsias mirties metines, buvo išleista po du pašto ženklus. Šių Lietuvos okupacijos metais sukurtų pašto ženklų autoriai yra lietuvių dailininkai V. K. Jonynas ir R. Viesulas. Šiandien retas kolekcininkas gali pasidžiaugti tais ženklais, kurių priespaudos metu nedaug patekdavo į Lietuvą. Tačiau jie visame pasaulyje garsina Lietuvos globėjo vardą.

O gal Lietuvos pašto vadovai tiesiog pamiršo šv. Kazimierą ir galimybę tokiu būdu jį pagerbti? Tad noriu priminti, kol ne vėlu, nes pašto ženklas tik iš pirmo žvilgsnio paprastas popieriaus gabalėlis, tačiau laikomas geriausia šalies vizitine kortele, kuria, vertinant ir mokant skaityti, galima papildyti savo žinias net ir apie tolimiausią pasaulio šalį. Jis tapo istorijos pasakotoju mūsų kartos žmonėms. Tačiau šiandien Lietuvoje liko nedaug mylinčiųjų tuos mažus paveikslėlius, nors jie, kaip tikrosios civilizacijos dokumentai, aistringai tebededami į rinkinius, kurie tampa tikromis meno vertybėmis.

Manoma, kad tarp mūsų iš naujo įsižiebs vilties kibirkštėlė ateinančioms kartoms, kurios mokės įvertinti ir deramai įamžinti istorijai brangius įvykius ir Lietuvos istoriją veikusius asmenis.

Marius DYGLYS

Rememoroj de Marius Dyglys

Jam plu ol cent jaroj egzistas kristana filatelio post aperiĝo de unua poŝtmarko 1840 jare en Britio. Usonaj filatelistoj asertis, ke unuaj poŝtmarkoj kun religiaj motivoj estis eldonitaj en lia lando 1893 jare celebrante 400 jarojn de kiam estis trovita Ameriko. Eǔropaj filatelistoj opinias, ke la unuaj estis serio el 15 markoj eldonitaj 1895 jare en Portugalio, solenante 700 jarojn de naskiĝo de sankta Antonio el Paduvo. Sed nur malmulto scias, ke jam 1852 jare egzistis papa ŝtato, en kia estis eldonita unua poŝtmarko en religia temaro - ŝlosiloj de sankta Petro. Poste, 1867 kaj 1868 jare ili estis reprintitaj denove. Ili iĝis grandegaj raraĵoj. 1929 jare establinte ŝtaton Vatikano, tuj oni komencis eldoni unuajn poŝtmarkojn, kiel signojn de „centro de kristana mondo", aperintajn ĝis nunaj tagoj. Laǔ informacio de filatela asocia bulteno de Sankta Gabrielo, jam estas eldonitaj pli ol 6 miloj poŝtmarkoj en religia temaro, komuna eldonkvanto estas 10 miliardoj. Estas eldonitaj ankaǔ milojn de kovertoj kaj poŝtkartoj. Fine de pasinta jarcento kaj komence nuna religia temaro en poŝta eldonado evoluis sufiĉe epizode. Pli multiĝas kvanto de poŝtmarkoj, en kiuj estas reprodukataj kreaĝoj de religia arto, kiuj serion oni eldonas en tuta mondo.

Por mi tiaj poŝtmarkoj estis kiel nemalfermita sekreto, kiam preninte pligrandigantan vitron, estus deziro ekscii, en kiu lando ili estas eldonitaj, kaj trovinte nekonatan surskribon, mi prenas enciklopedion, ke ĉion detale ekscius. Por via miro, troviĝinte religian poŝtmarkon, ne el ĝojo nepovas deŝirigi okulojn de ĝi. Tiamaniere komencis mia enprofundiĝo en tiu ĉi sfero de arto.

Filatelistoj de la mondo unuiĝas en asocioj. Jam multaj jaroj egzistas Monda Fratio de Sankta Gabrielo, latine - Unio Mundialis Sancti Gabriel Archangeli. Frateco estas nomita per tiu sankta arhanĝelo, ĉar li estas „portanto de bona novaĵo", poste iĝinta protektanto de poŝto kaj filatelio.

Komence de Fondigo de asocio plej aktiva estis germana frateco de sankta Gabrielo. Tamen, la same kiel nun en Litovio, oni mankas kontaktojn inter filatelistoj kolektantoj por poŝtmarkojn en tiu ĉi temo. Nur 1946 jare, kiam en franclingva revuo eldonata en Romo „Akta Ordinis Fratrum Minorum" aperis artikulo de patro fransiskano Klemens Anheuser „De filatelia Christiana", kaj 1947 jare, kiam en Kelno en ekspozicio „Rheiposta" oni demonstruis kolekton „Beatlejo" de Gabrielo Ŝidt (1887-1965), kontaktoj aktiviĝis.

Tiamaniere fratecoj fondiĝis en Aǔstrio, Belgio, Pollando, Svislando, Francio, Italio, Vatikano, Brazilio, Usono, Rumunio, Hungario, Hispanio, Liuksemburgo, Finlando, Irlando, Svecio, Aǔstralio kaj alie. 25-an de majo, 1953 j., en Zalcburgo okazis kongreso de reprezentantoj de fratioj kaj estis otablita Monda Federacio de Fratioj de St. Gabrielo (Unio Mundialis Sancti Gabriel Archangeli). Ĝin gvidis patro franciskano Klemens Arheuser kaj senjoro Jozef Aumann. En 1960 j. Estis elvokita unua monda kongreso. Nuntempe kongresoj okazadas ĉiu kvaran jaron en diversaj landoj.

1951 jare papo Pijus la XII eldonis apoŝtolan buleon, en kiu St. Gabrielo estis anoncita kiel protektanto de informa servo.

1953 jare estis establita monda filatelista federacio de St. Arkangelo Gabrielo.

1959 jare papo Johano XIII, bedante novan radion de Vatikano, certigis tian ĉi sanktulon kiel protektanton de radio.

Per buleo de papo Paǔlo VI arkangelo Gabrielo 22-an de decembro, 1972 j., iĝis protektanto de poŝto, telekomunikiloj kaj filatelio.

Ĉio tio instigis kurion de Vatikano 1987 jare establi muzeon de filatelio kaj numizmatiko. En kclkaj landoj antaǔ tage de St. Kristnasko estas eldonataj poŝtmarkoj por St. Gabrielo, sed pli ofte oni uzas artajn sigelojn.

1983 jare Hans Ŝonen eldonis katalogon de poŝtmarkoj en religia temaro “Christiche Motive of Briefmarken”, kiu enhavis 420 paĝoj kaj priskribis preskaǔ 30 milojn de poŝtmarkojn.

Unu problemo en nuntaga kolektado kaj tiu ĉi hobio estas manko de subteno. Alveninte studi en Telšiai, mi trovis samideanojn, kiujn ne estis en mia naskiĝurbo Naujoji Akmenė. Se ne ili, eble tiu ĉi sfero de mia interesiĝo mortiĝus. Tie mi trovis jam agantan klubon, en kiu oni povas interŝanĝi per pensoj, atingaĝoj kaj gajnoj. Ne gravas, ke mi estas ankoraǔ pasia filatelisto, sed dank' al unu esperantisto Johannes Jankowski el Dortmund en Germanio, ke unua homo, kiu antaǔ  dek jarojn sendis sian belan koverton al unu infano, kiu loĝas ie en ekssovietǔnia lando kaj nehavas kontaktoj kun la mondo. Nur li donis al mi esperon kolekti belajn poŝtmarkojn kaj eklerni esperanton. Kvazaǔ li havis ŝlosilon kaj vidante, ke ion belon, transdonis ĝin al mi. Al mi sukcesis atingi bonajn rezultojn. Antaǔ mi povas esti tre laca post malfacila labortago aǔ nesufiĉe dorminta, sed kun poŝtmarkoj mi perdas senton de tempo. Tiaj momentoj estas plej ĉarmaj en juneco. Tempo tre rapide venas kaj post kelkdek jarojn mi devos prizorgi eblecon transdoni tion “ŝlosilon” al junan, sen spertan junulo. Per tiu maniere vivo rivoluas kaj denove revenas. Estas agrable malfermi libron de respondoj de miaj ekspozicijoj kaj en ĝi tralegi impresojn. Homoj dankas, ke egzistas tia beleco por religiaj poŝtmarkoj. Jen kelkaj vortoj:

„Ŝajnas, ke poŝtmarkoj neniam povas interisigi, sed ni estis profunde emociigitaj, ke ĉie oni povas trovi belecon. Beleco estas eterna mondo de homo, percepto de ĝia bono".

„Aǔtenta estetiko ĉiam montras vizaĝon de Dio - Eternan Belecon. Ĉiu alproksimiĝo al beleco, se oni tion komprenas, estas alproksimiĝo al Dio".

Mallonga skizo de litova katolika

Esperanto-movado

Kristo ja diris: Jen mia ordono -

Kiel mi agis, vi tiel agadu,

Unu alian korege amadu,

Ĉar la malamo venas de malbono...

A. Dambrauskas (A. Jakštas)

La historio de la internacia katolika movado estas preskaǔ samaĝa kiel la lingvo mem. Unu el pioniroj de tiu movado estis litova pastro Aleksandras Dambrauskas (1860 - 1938), kiu ankoraǔ studante en Sankt-Peterburga akademio eksciis pri la apero de Esperanto. Laǔ onidiroj estis li, kiu la unua skribis poŝtkarton al L. Zamenhof en Esperanto. A. Dambrauskas en 1890 verkis la unuan lernolibron de internacia lingvo por litovoj. En 1893 li jam komencis verki originalajn poemojn en Esperanto, pre­cipe pri religiaj temoj. Samtempe A. Dambrauskas komencis la publikan animzorgadon inter esperantistoj. La 26an de decembro 1896 en Smolensk li Ce­lebris latine la unuan Sanktan Meson por esperantistaro, sed la homilio kaj kantoj estis en internacia lingvo. En la diservo partoprenis L. Zamenhof. A. Dambrauskas postlasis por ni malgrandan kantareton de ekleziaj kantoj. Esperantigi ilin helpis L. Zamen­hof mem. En 1893 okaze de la 50-jara episkopeca jubileo de Lia Sankteco la papo Leono XIII aperis longa E-poemo de A. Dambrauskas "Estu, estu".

En 1903 komencis sian ekziston la revuo "Espero Katolika", kiu ĝis nun, dum 100 jaroj, proklamas la ideojn de frateco lau evangelia spirito. Sur la unua paĝo de la menciita revuo (n-ro 1, oktobro 1903) estis publikigita poemo de A. Dambrauskas "Al Lia Plej Sankta Moŝto Papo Pio X". En 1905 pastro, poeto, sciencisto kaj tradukisto A. Dambrauskas partoprenis en la unua tutmonda Esperanto-kongreso en Bulonjo-sur-Maro. Ĝin ĉeestis multaj pastroj kaj la epizodojn de tiu-ĉi kongreso beletre priskribas itala verkisto Vitaliano Lamberti en sia libro "Una voce per il mondo" (litova traduko el itala, 2002). En paĝo 327 de litova versio ni legas:

- Ĉi tie estas multaj pastroj, - klarigas Michaux. Jen ili... ĉiuj kune. Pastro Dambrauskas, pastro Rousseau... Vidu, kiel ili babilas kun tiuj du... Maldekstre estas abato Peltier kaj tiu alia - la altranga sacerdoto el Romo Luigi Giambene. Ili ridetas. Amiko, tio jam estas bona signo..."

En 1906 la papo Pio la X akceptis pastron Luigi Giambene, kiu donacis al la papo la unuan jarkolekton de "Espero Katolika". Rigardo de la papo, laǔ rememoroj de L. Giambene, falis sur la poemon de A. Dambrauskas. Pio la X provis legi, ridetis kaj poste diris: "Mi ne povas legi, sed mi bone komprenas". En tiu kolekto de la revuo estis publikigita ankaǔ alia poemo de A. Dambrauskas "Dio". La aǔdienco de Pio la X al L.Giambene rezultigis la unuan papan benon al "Espero Katolika" kaj al tuta esperantistaro.

En 1910 fondiĝis la Internacia Katolika Unuigo Esperantista (IKUE). A. Dambraus­kas energie subtenis ĝin kaj klopodis anigi al ĝi litovajn esperantistojn. Tamen pro ekzistantaj tiamaj politikaj kaǔzoj tio ne eblis. En 1910 sub iniciato de A. Dambrauskas estis fondita Kovna Esperantista Societo. En 1919 ĝia aktiveco plivigliĝis, ĉar Litovio tiam jam estis sendependa ŝtato, kaj tiu ĉi societo transformiĝis en Litovan Esperanto-Asocion. La l0an de septembro 1920 pastro A. Dambrauskas fondis litovan sekcion de IKUE, kies anoj renkontiĝadis unufoje semajne komence en loĝejo de aktivulo P. Medemas, poste ĉe la pastro A. Dambrauskas. Pri tio detale skribas P. Enskaitis en sia artikolo "Kaunas sub la verda flago" (LS, 1938, n-ro 3, pg. 10). Pastro A. Dambrauskas propagandis Esperanton inter sacerdotoj kaj seminariistoj de Kaunas. Bedaǔrinde niaj scioj pri tiu agado estas ege mizeraj.

Alia entuziasmulo de Esperanto estis la beata arkiepiskopo (1987) Jurgis Matulaitis (1871-1927). Neniu povas atesti, ke li scipovis la internacian lingvon, tamen li ege subtenis la movadon kaj en ĝi vidis grandan estontecon. En 1926 en pollingva katolika gazeto "Gazeta Koscielna" (n-ro 33) la beatulo publikigis ampleksan artikolon sub titolo "Esperanto en servo al la Eklezio". En ĝi interalie ni legas jenon: "Estas ĝenerate konata, ke inter provoj de la internacia lingvo - Esperanto plenumis plej bone sian rolon kaj nun ĝi estas ĉie konata. (...) Plej efike uzadas ĝin komunistoj, socialistoj, senkreduloj, liberpensuloj, masonoj, judoj kaj sektantoj. (...) Teroristoj uzadas Esperanton efike al siaj celoj, kaj la katolikoj plej ofte atendas, kvazaǔ ili timus malpuriĝi per Esperanto. (...) Tamen estus malprudente ne uzi la lingvon pro tio, ke verkis ĝin judo. Al ni pleje gravas,' (...) ke Esperanto povas alporti profiton al la katolikismo".

Ni ne scias, ĉu tiu artikolo estis legata en Litovio aǔ ne, sed ne diskutinda fakto, ke nia beata J. Matulaitis, perfekte scianta latinan lingvon, estis por disvastigo de Esperanto en katolika medio.

Dum soveta regperiodo la ateisma agado enradikiĝis kaj atingis sian kulminon. Tiam eĉ ne rajtis paroli pri esperantistoj-katolikoj. La esperantista movado mem entute ne estis tolerata kaj ofte persekutata. Tamen en tiuj nigraj jaroj kelkaj esperantistoj-katolikoj kaŝe penis apostoli, agi, rilati kun ĉeĥaj, polaj, hungaraj gefratoj en Kristo. Oni devas mencii la poetinon kaj tradukistinon A. Judickiene (1934-1991), samideanon J. Tamosiūnas kaj precipe pastron V. Rudzinskas, kiuj dank' al kontribuo de poloj kaj ĉeĥoj kun ega risko disvastigadis religiajn librojn en Esperanto, la revuon "Espero Katolika" k.a. Tre koraj renkontiĝoj de litovaj esperantistoj-katolikoj B. Aukštikalnienė kaj L. Skūpas okazis dum jubilea UEA kongreso en Varsovio. Donace ricevitaj rozarioj, materialoj pri 600-jara jubileo de Bapto de Litovio, grandformata Krucifikso donacita de belga frato, estis subĉemize transportitaj en Litovion. Similaj faktoj multas.

Nur litovaj pastroj, kiuj loĝis eksterlande, agis libere. En Brazilo la pastro saleziano P. Urbaitis preskaǔ ĝis sia morto en 1993 gvidis kursojn en litova paroĥo de Vila Zelina en San-Paulo, estis redaktoro de E-gazeto "Brazila Katoliko". Alia pastro saleziano P.Gavėnas (1918-2002) komence en Italio, poste en Brazilo aktivis por Esperanto, verkis libreton "Sankta Kazimiro".

En 1994 estis restarigita litova sekcio de IKUE. Ĝin gvidis samideano Vl. Viršila. La sekcianoj organizis katolikajn renkontiĝojn en Šiluva, Kretinga, Panevežys, partoprenis en la internaciaj IKUE aranĝoj. Tamen la movado pro subjektivaj kaǔzoj iom post iom komencis stagnadi. Same ege mankis pastroj-esperantistoj, la junularo preskaǔ ne aktivis. Sed dank' al iniciatoj de litovaj luteranoj en 1995 en Kaunas okazis la 11a ekumena kongreso de esperantistoj. En la jaro 2000 litova sekcio de IKUE denove renaskiĝis. Ĝiaj gvidantoj estas pastro L.Vaičiulionis kaj doc. L. Skūpas. La anoj de la sekcio legas revuojn "Espero Katolika" kaj "Dio benu", partoprenas en la internaciaj kaj naciaj aranĝoj, esperantigas litovajn religiajn kantojn, aǔskultas E-elsendojn el Vatikano, popularigas la internacian lingvon inter pastroj, organizas celebradon de Sankta Meso en Esperanto dum BEToj aǔ aliaj tradiciaj aranĝoj, spektas religiajn videofilmojn. Multaj ne IKUE-anoj ankau partoprenas en la menciitaj aranĝoj. Jam estas kelkaj pastroj-entuziasmuloj de Esperanto: S. Keras, G. Pušinaitis, P. Sabaliauskas, T. Skrudupis, K. Balsys. Aktivas la seminariisto el Telšiai M. Dyglys.

La plej grava tasko nuntempe estas bone organizi la 57an IKUE-kongreson en Kre­tinga, okazonta la 3-10an de julio 2004. En la kongreso partoprenos multaj gefratoj el diversaj landoj, kiuj ne nur kunsidos kaj preĝos, sed ankaǔ vizitos litovajn pilgrimlokojn Šiluva, Tytuvėnai, Monteto de Krucoj, Palanga k. t. p. La temo de nia internacia kongreso estas "Malbonon venku per bono" (Rom. 12, 21). Tiu ĉi frazo estis same la slogano de nia beatulo Jurgis Matulaitis, protektanto de Esperanto. Ni petu lin beni ne nur nian estontan kongreson, sed ankaǔ tutmondan kristanan esperantistaron.

Docento Laurynas SKŪPAS

estrarano de IKUE

           Sur alta kruta monto aperis mirinda lumigilo. Ĝi brilIs, kiel stelo, ĉirkaǔlumigita per hela rondo, el oraj literoj. Ĝin ekvidinte homoj iris al la monto, miris je lumigilo, sed nepovante surgrimpi la monton, ne povis  ankaǔ tralegi la orajn literojn.

Fine troviĝis junulo, kiu tralegis al la kolektiĝinta homamaso: „Feliĉo de  la  homoj“.

Famo pri tio disvastiĝis en la tuta ĉirkaǔaĵo: ĉie sole nur pri tio oni parolis. Sed neniu povis bone kompreni, kaj al aliaj klarigi, kion signifas tiuj vortoj. Dum tutaj tagoj kaj noktoj homamasoj deĵoris apud la monto, unuj forirante, aliaj alvenante, kaj atendis novan, ankoraǔ pli grandan miraklon, aǔ klarigon de la malnova...

Kaj la lumigilo ne nur ne estingiĝis, sed ĉiam pli lumis kaj la oraj literoj ĉiam pli brilis...      

Kaj unu nokton venis al tiuj homoj griza maljunulo, kaj demandis ilin:

-         Por kio vi tien ĉi kolektiĝis kaj kion vi atendas?

La amaso respondis:

Jen, sur la monto aperis lumigilo kun mirinda surskribo, kiun ni ne komprenas.

- Mi al vi klarigos, — respondis la maljunulo: — tiu ĉi lumigilo estas ja via feliĉo; tiu, kiu surgrimpos la monton kaj ektuŝos lumigilon, li ĉiujn homojn faros feliĉaj...

Ekĝojis la amaso kaj ekmoviĝis kiel maro. Kvankam la monto estis alta kaj kruta, tamen plenegaj je ĝojo homaj okuloj rigardis ĝian pinton, kiel sunon, kaj multaj jam sin preparis por grimpi.

- Haltu, mi ankoraǔ ne finis! Ne tiel estas faĉile, kiel vi opinias, atingi la pinton de la monto; tiujn, kiuj grimpos, de ĉiuflanke timigos abomenegaj fantomoj, krios kaj ĝembojos per diversaj voĉoj, vokos ilin returnen. Kaj tiuj, kiuj ektimos, sin returninte ekrigardos malsupren, aǔ pro nesingardemo deglitos iliaj piedoj, momente aliiĝos je ŝtonoj. Kaj eĉ tiuj, kiuj surgrimpos poste la monton kaj ektutos la mirindan lumigilon, tuj aliiĝos je ŝtonoj kaj nur per sia morto faros aliajn feliĉaj...

Tiel dirinte, la maljunulo malaperis.

Ekmalĝojis la amaso, aǔdinte tiujn liajn vortojn; ekspiris la tuta amaso kiel unu homo, kaj malalten ekklinis siajn kapojn. En iliaj okuloj estis jam ne ĝojo, sed disreviĝo; nun ili ne proksimiĝis al la monto, sed komencis de ĝi malproksimiĝi... Neniu volis oferi sian vivon. Kaj ne nur sian vivon ne volis oferi, ankau aliajn de tio admonadis. Gepatroj bedauris siajn infanojn, junulinoj siajn junulojn, junuloj siajn amatinojn, fratinoj fratojn: unuj gardis la aliajn, tremis unu pri la alia.

Tamen troviĝis kuraĝuloj. Ne multe da tiaj estis, sed ilia nombro ĉiam kreskis.

Gefiloj kaŝe de ĉiuj forkuradis el gepatraj domoj, tre malofte benataj de ili; enamiĝintaj gejunuloj disiĝadis, unuj riproĉante la aliajn, kaj nur malofte iuj iris kun forte kunplektitaj manoj... Kaj iris tiuj ĉi ĉiuj kuraguloj al la monto por oferi sian vivon por feliĉo de la homoj, forgesante sin mem, siajn amatojn...

Malfacila estis ilia vojo. La monto estis tiel kruta kaj glita, ke sufiĉs la plej malgranda nesingardemo, kaj la malfeliĉuloj glitis malsupren kaj aliiĝis je ŝtonoj. Kaj diversaj fantomoj, kvazaǔ spiritoj de infero flugadis ĉirkaǔe, kiel teruraj neekzistantaj bestoj timigadis de ĉiuflanke, ĝembojis kiel lupoj, siblis kiel serpentoj, bojis kiel hundoj. Pro diversaj voĉoj kaj teruraĵoj al la kuraĝuloj fariĝadis kapturniĝo, suferis la korpo, kaj malfortiĝinte ili faladis malsupren, aliiĝante je ŝtonoj.

Sed anstataǔante la pereintojn iris novaj amasoj da kuraĝuloj kaj grimpis sur la monto. La tutan montbazon ĉirkaǔis alta ŝtona muro: tio ja estis kadavroj de la pereintoj.

La loĝantaro nun malproksimiĝis de tiu monto, kiel de la plej terura malsano kaj pesto. Kaj tiuj, al kiuj tie pereis karaj homoj, — al gepatroj infanoj, al junulinoj junuloj, al junuloj iliai amatinoj, forŝirante la harojn de siaj kapoj kaj verŝante la larmojn, malbenis tiun lumigilon, dronante en malfeliĉegoj... La monto fariĝis la plej terura loko de malfeliĉoj kaj malbenoj.

Tamen tio ne detenis la novajn amasojn da kuraĝuloj de la oferoj kaj sindediĉoj. La spiritoj de la pereintaj kolegoj naskis en iliaj koroj neprirakonteblan mirindan eblecon: ili necedante iris al la monto unu post la alia.

El la homaj kadavroj, aliiĝintaj je ŝtonoj, ĉirkaǔ la malnova monto fariĝis alia monto, kies pinto ĉiufoje pli kaj pli proksimiĝis al la lumigilo. Al la pli lastaj amasoj da kuraĝuloj ĉiam estis pli facile supreniri...

Kvankam jam pli ol unu jaro da oferoj kaj sindediĉoj pasis, kaj tamen ankoraǔ nek unu el la suprenirantoj alproksimiĝis al la monta pinto, ektuŝis la mirindan lumigilon. La loĝantaro de la ĉirkaǔaĵo nomis ilin jen revuloj kaj frenezuloj, jen ploris ilin bedaǔrante; multe ankoraǔ estis da tiaj, kiuj je ili nur ridis, mokis kaj ĝojis, ke ili pereas.

Sed, jen, unu belan printempan tagon sennombra amaso da kura­ĝuloj — gejunuloj, infanoj kaj maturaj viroj, palaj kaj lacaj — denove alproksimiĝis al la monto. En la okuloj de ili ĉiuj lumis espero kaj kuraĝo, amo kaj sindediĉo. Ekkriegis ĉiuj per potenca voĉo kaj, kiel ondoj de ckmoviĝinta maro, sin ĵetis al la monto, de ĉiuflanke timigitaj kaj persekutataj de fantomoj, ili grimpis kaj grimpis trans la ŝtonaro supren, surkovrante la tutan vojon per novaj kadavroj de siaj pereintaj kolegoj. Ju pli supren ili grimpis, des pli maldensa fariĝis ilia nombro. Jen jam nur iomete da ili restis. Sed ili jam tre, tre proksime estis de la pinto. Aǔdis ili jam nek kriegon de fantomoj, nek vidis iliajn terurajn vizaĝojn; iliaj brilantaj okuloj estis streĉitaj al la lumigilo, kaj de ĝi ili ne povis jam sin detiri, tio ja estis fino de ilia malfacila vojo, tie ja feliĉo de la homoj staris antaǔ iliaj okuloj...

Ankoraǔ du, tri kolegoj falis kaj la restintaj atingis la pinton... Ekkriis ili per la ĝojega potenca voĉo de la venko, kaj ĉiuj, kiel unu ekkaptis per siaj manoj la lumigilon. Ĉiuj unumomente aliiĝis je ŝtonoj...

Kaj fariĝis miraklo! Ĉiuj fantomoj malaperis, kaj la ektuŝita lumigilo dispeciĝis je sennombra multego da lumigiletoj, kaj, kiel falantaj steloj da la ĉielo, deiĝis de la monto malsupren eklumigante la tutan ĉirkaǔaĵon. La homoj de tiu ĉirkaǔaĵo subite eksentis en siaj kampoj, domoj kaj loĝejoj agrablan lumon, en siaj koroj kaj kapoj neprirakonteblan kvietecon. Momente dispeciĝis katenoj de la mallibereco, malaperis inter la homoj mnlamo kaj diversaj ofendoj kaj maljusteco; ĉiuj sin eksentis estantaj egalaj kaj feliĉaj, ĉiuj estimis la proksimulon kaj liajn rajtojn.

Aperis fcliĉo inter la homoj...

Ekvidinte sin kaj aliajn tiel aliiĝintajn, la homoj divenis ankaǔ la kaǔzon de la ŝanĝo. Rememoris ili la mirindan lumigilon, kaj ĉiuj, kiel unu, kuris al la malbenita monto por ekrigardi. Sed kolektiĝintaj homamasoj jam ne trovis la lumigilon. Eĉ la malnova monto jam ne estis videbla: ĝi tuta estis, de la malsupro ĝis la pinto mem ĉirkaǔita per ŝtonaro.

Ĉion komprenis nun la homoj kaj kun respekto humile ekklinis siajn kapojn teren; tio ja estis la kadavroj de iliaj savintoj, kiuj, mem mortante, alportis al ili la feliĉon...

Kaj de tiu tago la antaǔe malbenita monto estis nomita loko de gloro kaj feliĉo; de tiu tago ĝi fariĝis historia monumento de la vivo de la homoj. Nun la loĝantaro ne nur de ĝi ne kuris, kiel de malsano kaj pesto, sed kun respekto kaj amo humile klinis teren siajn kapojn, rememorante la pereintajn savintom de la lando.

Esperantigis V. Bartusevičius.

La 22-an de februaro en litova urbo Telšiai gastis sinjoro Tang Jun kaj sinjoro Zhen Haitao de Ĉinia popola respublika ambasado en Litovio. Ili inaǔguris ĉinan foto ekspozicion „Harmonia Ĉinio: Celoj kaj revoj“ en urbsalono. Ili vizitis ĵemajtan – japanan – ĉinan domon - muzeon, kiu apartenas al sinjoro, juvelisto Alfredas Jonušas. Kiam mi trarigardis miajn malnovajn leterojn, inter ili trovis unun artikolon de mia korespondamiko Johannes Jankowski el Dortmund (Germanio). Li estas ŝatanto multe vojaĝi, pasigis en Ĉinio multe da tempo kaj skribis siajn impresojn en revuo „Litova stelo“ (2005 j. Nr. 2. P. 15 – 17.), kiujn mi proponas al via atento.

En la lando “Mezo de l' mondo” Kiam antaǔ jaro mi diris al konataj vojaĝemuloj, ke ankaǔ mi intencas viziti Ĉinion, ili respondis, ke mi malfruis 30 jarojn, ĉar vere la malnova Ĉinio ne plu ekzistas. Tamen mi ne perdis intereson viziti tiun mondmezan ŝtaton, kiun dum pasintaj jaroj germanaj kaj okcidenteǔropaj kapitalistoj eǔforie laǔdas, ĉar tie oni facile povas akiri grandajn profitojn, kiujn saĝaj homoj ne devas preterlasi. En televidraporto unu manaĝero eĉ diris pri Ĉinio, ke "li ĉiutage preĝas por ke la komunistoj restu regantaj Ĉinion". Tiel feliĉigis lin dio de profito! Dum kelkaj monatoj mi manĝis ĉiutage unu bulkon malpli kaj akumulis la bezonan monon, elektis favoran sezonon kaj je 20 % reduktitajn prezojn, kaj en novembro 2004 mi kun 12 aliaj kunvojaĝantoj post 12-hora flugo surteriĝis en Pekino. En Pekino estis la sepa frumatene kaj ĉiĉerono per aǔtobuso venigis nin al imperiestra Somera Palaco. Tie estis iomete da neĝo. Sekvis vizitoj al la Tiananmen-placo, la plej granda placo en la mondo, kaj poste al la Malpermesita Urbo. En tiu imperiestra palaco estis 9900 salonoj kaj ĉambroj, priservis 9000 servistoj, kaj ĝi estis malpermesita por simplaj homoj. Ankoraǔ ni vizitis Ĉielan Templon. La duan tagon estis vizito al la Granda Muro kaj Tomboj de la Ming-imperiestroj. Ambaǔ vidindaĵoj estas 60 – 80 km for de Pekino kaj okupas vastajn terenojn. Konstruado de la Granda Muro komenciĝis jam 656 jaroj antaǔ Kristo. La unua ĉina imperiestro (220 a. K) laborigis 800 000 homojn. Kiam la murego estis finita, ĝi estis 10 000 km longa, 6 – 7 km larĝa kaj 7 - 16 m alta. Unua impreso pri Pekino ĉe mi estis tia, ke homoj kaj vivo apenaǔ diferencas de tiu en okcidenteǔropaj urboj, escepte, ke en Pekino estas multe pli altaj domoj. La trafiko estas same vigla kaj intensa kiel ĉe ni. Laǔ informo de ĉiĉerono ĉiutage nombro de aǔtomobiloj kreskas je mil en tiu 13-milionhoma urbego. Vidi kvin urbojn dum du semajnoj kaj en tiel granda lando kiel Ĉinio, memorigas al mi Usonajn aǔ japanajn turistojn, kiuj traveturas "Eǔropon en 5 tagoj" kaj nur post reveno hejmen rivelante fotobendojn ili ekscias, kiujn ŝtatojn kaj urbojn ili vizitis. Post tagoj en Pekino ni flugis al Xi'an, urbo kiu dum mil jaroj (ĝis 900 p. K.) estis ĉefurbo de Ĉinio. Tie komenciĝis la Silkovojo kondukinta ĝis Eǔropo. Nuntempe Xi'an estas fama pro antikva arbaro de 2300 steleoj. Krome la urbo altiras turistojn rigardi elfositan terakotanarmeon, kiun kamparanoj malkovris en 1974. La unua ĉina imperiestro Ŝihuangdi (221 - 206 a. K.) devigis 700 000 laboristojn konstrui subteran palacon por sia postmorta vivo kaj 6000 terakotajn soldatojn de normala grando kaj ĉiu kun individuaj trajtoj de vizaĝo. La imperiestra tombo ankoraǔ ne estas elfosita kaj nur ĉ. 1000 soldatoj estas elfositaj kaj eksponataj. Sekvis flugo al Guilin, urbo en suda Ĉinio, tre ŝatata de turistoj pro eksterordinara pejzaĝo kun konusformaj montoj kaj plaĉa Lirivero, kie ŝipoj invitas al 3-4-hora veturado. En Guilin estas fama kaj viztinda stalaktita kaverno. En la ĉirkaǔaĵo de la urbo ni vizitis ankaǔ vilaĝojn kaj domojn de kamparanoj. En ĉiu urbo nin akompanis alia cicerono kaj mi ĉiam demandis pri salajroj. Laǔ iliaj informoj meza monata salajro estas: en Pekino - 2000 juanoj, en Guilin - 1500 juanoj, en Ŝanhajo - 2500 juanoj. Minimumaj salajroj en ŝtataj entreprenoj kaj oficejoj estas 800 juanoj, sed en privataj entreprenoj ofte nur 400 juanoj; la kamparanoj ricevas eĉ mapli. (10 juanoj egalas al 1 eǔro) Oficistoj kaj laboristoj de ŝtataj fabrikoj, atinginte certan aĝon, ricevas pensiojn. Tamen kamparanoj (800 milionoj el 1300 milionoj da ĉinoj) pensiojn ne ricevas. Urbanoj rajtas naski nur unu infanon en familio, en kamparaj regionoj estas permesataj du infanoj. Tamen la loĝantaro de Ĉinio ĉiujare plimulfiĝas je 9 milionoj. Lasta granda urbo, kiun ni vizitis, estis Ŝanhajo. De tie ni veturis al "malgranda" urbo Suzhou kun nur 1,4 milionoj da loĝantoj. Ĝi estas 70 km norde da Ŝanhajo. Laǔdire tie antaǔ 800 jaroj estis Marko Polo, kiu portis al eǔropanoj unuajn informojn pri Ĉinio. La "urbeton" trafluas multaj kanaloj, tiel ĝi estas nomata Venecio de la Oriento, krome la urbo estas fama pro belaj ĝardenoj. Ŝanhajo havas 17 milionojn da loĝantoj, el kiuj 2 milionoj estas migrantoj (tiel oni nomas alvenintojn el foraj provincoj sen loĝejoj). Pri tiu urbo oni diras: se vi revenos post 6 monatoj, vi ĉi tie trovos tute alian urbon! Verdire ĉie oni vidas domegojn, pontojn kaj altajn stratojn en konstruo. La ĉiĉerono fiere diris, ke en Ĉinio la meza vivodaǔro estas la plej longa en tiu ĉi urbo kaj por virinoj estas 85 jaroj. Antaǔ 10 jaroj en Ŝanhajo estis 200 domoj pli altaj ol 20-etaĝaj; nun tie estas 2500 tiaj domegoj kaj ilia nombro ĉiujare pliiĝas je 200. La plej alta konstruaĵo atingas 420 metrojn. Jam antaǔ 150 jaroj Ŝanhajo estis fifama pro malvirtoj kaj senindulga ekspluato de laboristoj. Tiutempe iu misiisto diris: "Se Dio toleras tian urbon, Li devas pardonpeti pro Sodomo kaj Gomoro." Dum la jaroj 1860-1942 Ŝanhajo estis regata de britaj, Usonaj, francaj kaj japanaj komercistoj kaj estis urbo, kie ĉiu povis ekloĝi sen vizo aǔ permeso. Antaǔ reflugo ni uzis la Maglev (magneta fervojo) por atingi flughavenon de Pudong. Tiu Maglev estis evoluita en Germanio, sed tie ne estis realigita pro tro altaj kostoj. Por 33 km da veturo oni devas pagi 50 juanojn kaj la veturo daǔras 7 minutojn. Dum duonminuto la trajno atingas rapidecon 431 km en horo. * * * Post morto de Maǔ Zedong (en 1979) la regpotenco en Ĉinio transiris al teknokratoj, kiuj provas imiti sukcesojn de Singapuro, Japanio kaj Tajvano. Estis vokitaj kapitalinvestoj el eksterlandoj kaj en 2003 ili atingis 53 duilionojn (53.10 12) da USD kaj devizorezervoj de Ĉinio atingis 400 duilionojn da USD. En nuntempa Ĉinio estas produktataj 75 % da ĉiuj ludiloj, ĉiu dua fotilo, ĉiu tria portebla telefono, ĉiu kvara lavmaŝino kaj 50 % da eksportataj vestaĵoj. Ravitaj ekonomiistoj el Usono kaj Eǔropo diris: "Neniam dum tiel mallonga tempo (1995-2004) tiom multe da homoj povis plibonigi siajn vivkondiĉojn kiel en nuna Ĉinio". Sed ĝis nun la plibonigon eksentis nur 500 milionoj el 1300 milionoj da ĉinoj. Okcent milionoj en foraj provincoj estas ankoraǔ ekskludataj de la progreso. La grandajn domegojn en urboj konstruas migrantaj laboristoj, kiuj ofte estas mizere pagataj per minimuma salajro kaj promeso, ke ili ricevos kroman monon, kiam la konstruaĵoj kaj loĝejoj estos venditaj. Depost 1995 novaj loĝejoj estas vendataj laǔ merkata prezo: por 1 kvadratmetro oni devas pagi 6000-10000 juanojn. Tio signifas, ke loĝejo de 40 m2 kostas ĝis 200 monataj salajroj de laboristo. La komunista partio de Ĉinio havas 68 milionojn da membroj. Laǔ tio, kion mi aǔdis, la direktivo de ĝia supera gvidantaro estas: "Pli bone, ke en urbo estas kelkaj riĉuloj kaj multaj malriĉuloj, ol ke en ĝi vivas nur malriĉuloj". Germana kapitalisto diris, ke ne nur pro malaltaj salajroj ili investas en Ĉinio, sed ankaǔ pro laboremo kaj adaptiĝemo de ĉinoj. La salajroj en kelkaj Eǔropaj ŝtatoj estas malpli altaj, ekzemple en Ŝanhajo 1 laborhoro kostas 2 eǔrojn, en Rumanio nur 1 eǔron, en Germanio 28 eǔrojn. La laboremo de ĉinoj ŝtelas laboron de Eǔropaj kaj Usonaj laboristoj. Mi legis, ke ĉinoj devas pagi ankaǔ por infanoj, kiuj vizitas elementajn lernejojn. Komunistoj, al kiuj mi tion rakontis, ne volis kredi. En Ĉinio ĉiujare 325 000 inĝenieroj finas studojn en superaj lernejoj (en Germanio - 40 000). La ĉina registaro intencas konstrui 1000 novajn altlernejojn, el kiuj 10 estos superaj elituniversitatoj. Nun ankaǔ ĉinoj rajtas viziti aliajn ŝtatojn en grupoj. Al Ĉinio en 2003 venis 20 milionoj da vizitantoj el aliaj landoj, ekskluzive Tajvanon, kies loĝantoj ne bezonas vizojn por veni en Ĉinion (ankaǔ ĉinoj povas senvize viziti Tajvanon). Laǔ la planoj de kompartio, Tajvano ĝis la jaro 2020 devas reveni al Ĉinio. Kelkaj prezoj jam estas samaltaj kiel en Germanio, ekzemple enirbileto en muzeojn aǔ vizitindaĵoj. Por vizito de la Granda Muro oni devas pagi 2-8 eǔrojn; tie mi trinkis tason da kafo kaj pagis 2,50 eǔrojn. En Ŝanhajo tranokto en malmultekosta hotelo kostas 300 juanojn (30 eǔrojn). Johannes Jankowski (Germanio). El „Litova Stelo“. 2005 j. Nr. 5. P. 15 – 17.

Doc.Laurynas Skūpas,

Kongreso organizacinio
komiteto pirmininkas

Apie Tytuvėnų bažnyčią kongreso dalyviams pasakoja jos klebonas kun. Vytautas Butkus. Dešinėje– rašinio autorius Laurynas Skūpas

Kongreso dalyviai Kretingoje: klier. Marius Dyglys, kun. Evaldas Darulis, Aloyzas Žilys, Aida Čižikaitė ir mons. Lionginas Vaičiulionis Jono PUODŽIŪNO nuotraukos

Kongreso organizacinio komiteto nariai: Laurynas Skūpas, Aida Čižikaitė, Antanas Visockas, mons. Lionginas Vaičiulionis, IKUE pirmininkas Miloslavas Švačekas, Irena Šukienė ir Nijolė Teresė Bielovienė

Šv. Mišios Palangos bažnyčioje. Koncelebracijai vadovauja vokietis kun. Albrechtas Kronenbergas

Grigališkajam giedojimui Kretingoje esperanto kalba vadovavo kun. Albrechtas Kronenbergas (kairėje)

Grupė esperantininkų kongreso dalyvių Kretingoje, prie Lurdo grotos

Kretingos vyrų choras „Žilvinas“ Palangos bažnyčioje giedojo ir esperanto kalba. Kairėje – dirigentas Aloyzas Žilys

„Nugalėk blogį gerumu“ – tokiu šūkiu liepos 3-10 dienomis Kretingoje vyko 57-asis Tarptautinis katalikų esperantininkų kongresas. Tarptautinis katalikų esperantininkų susivienijimas (IKUE - Internacia Katolika Unuigo Esperantista) įkurtas 1910 metais, bet jo žurnalas „Espero Katolika“ (Katalikų viltis) eina jau nuo 1903 metų. Katalikiškojo esperantininkų judėjimo pradininkas - prelatas Aleksandras Dambrauskas-Jakštas, poetas, pirmojo esperanto kalbos vadovėlio (1890) lietuviams autorius. IKUE yra Katalikų Bažnyčios pasaulietiškoji organizacija su būstine Romoje. Organizacijos tikslas - skelbti Evangelijos tiesas esperanto kalba, vykdant Jėzaus Kristaus įsakymą: „Eikite į visą pasaulį ir skelbkite Evangeliją visai kūrinijai“ (MK 16,15). Esperanto kalba oficialiai įtraukta į Katalikų Bažnyčios liturginių kalbų sąrašą. Vatikano Liturgijos ir sakramentų kongregacija šią teisę suteikė 1990 m. lapkričio 8 d. Esperantišką mišiolą IKUE įteikė Šventajam Tėvui 1997 metais. Ekumeninių susitikimų metu naudojama visiems krikščionims bendra esperantiška religinių apeigų knyga „Adoru“ (Šlovinkime). Į tarptautinę kalbą išversta ir Biblija. Senąjį Testamentą išvertė pats L.Zamenhofas, esperanto kūrėjas.

Popiežius Pijus X 1910 metais laimino pirmąjį IKUE kongresą. Šventasis Tėvas Jonas Paulius II taip pat remia esperantininkų katalikų judėjimą. Jis nuo 1994 metų šventinius „Urbi et Orbi“ sveikinimus pasako ir esperantiškai. Vatikano radijas tris kartus per savaitę transliuoja esperanto kalba laidas. Popiežiškoji taryba pasauliečių reikalams pripažino IKUE tikinčiųjų tarptautine sąjunga 1992 m. vasario 11 d. IKUE bendradarbiauja su Tarptautine esperantininkų krikščionių lyga (KELI) ir su Pasauline stačiatikių esperantininkų lyga (TOLE).

Tiek istorijos. Bet dabar grįžkime į 57-ąjį IKUE kongresą. Iškilmingas atidarymas vyko Kretingos miesto kultūros namuose dalyvaujant merui Valerijonui Kubiliui, parapijos klebonui pranciškonui kun. Evaldui Daruliui, IKUE valdybos nariams kun. Lajošui Koborui, IKUE pirmininkui Miloslavui Švačekui, generaliniam sekretoriui ir Vatikano radijo žurnalistui Karlui Sarandreai, Lietuvos esperantininkų liuteronų sekcijos vadovui Erikui Laiconui, Lietuvos esperantininkų asociacijos pirmininkui Povilui Jegorovui, IKUE Lietuvos sekcijos dvasios tėvui mons. Lionginui Vaičiulioniui bei dviem šimtams kongreso dalyvių, atvykusių iš dvylikos Europos šalių. Iš jų buvo devyni kunigai. Tai Lietuvos atstovai mons. L.Vaičiulionis, kun. Gvidas Pušinaitis, Bernhardtas Aichkornas ir Albrechtas Kronenbergas iš Vokietijos, Stanislavas Plachta, OFM, Stanislavas Pavlačekas ir Jozefas Zielonka iš Lenkijos, Lajošas Koboras iš Vengrijos ir Duilijas Magnalis iš Italijos.

Kongresą esperantiškai sveikino Kultūros namų moterų choras „Svaja“ ir Palangos šaulių vyrų choras „Žilvinas“ (vadovas A.Žilys). Jie atliko ir esperantininkų katalikų himną, kurį 1905 metais sukūrė prel. A.Dambrauskas. Ir gaidos, ir tekstas buvo dingę ir tik neseniai rasti Vienos esperanto muziejuje. Taigi šis himnas beveik po 100 metų atliktas pirmą kartą. Reikia paminėti, kad kongreso globėjais buvo Kauno arkivyskupas Sigitas Tamkevičius ir Telšių vyskupas Jonas Boruta. Kongresą sveikino visų šalių - dalyvių atstovai ir daugelis garbės svečių. Buvo perskaityti gauti sveikinimai iš Brazilijos, Japonijos, Lenkijos, Kroatijos, Italijos. Didžiausio dėmesio susilaukė ilgas sveikinimas iš Vatikano, kurį pasiuntė arkivyskupas Stanislavas Rylko, Popiežiškosios tarybos pasauliečių reikalams pirmininkas. Jis, be kita ko, rašė: „Džiaugiuosi, kad jūsų kongresas vyksta Lietuvoje jubiliejiniais šv.Kazimiero metais... Drąsinu jūsų kongreso darbus ir visą IKUE veiklą. Siunčiu visiems kongreso dalyviams ganytojišką palaiminimą”.

Arkivyskupas S.Tamkevičius savo nuoširdžiame sveikinime rašė: „Labai maloniai nudžiugino žinia, kad Lietuvoje vyks tarptautinis esperantininkų katalikų kongresas... Esperanto kalba yra priemonė, leidžianti žmonėms dalytis broliškumu ir pagarba tarp žmonių ir tautų..., todėl reikia sveikinti visus, kurie šia priemone naudojasi, ardydami „Berlyno sienas“ ne tik tarp skirtingai kalbančių, bet ir tarp skirtingai mąstančių žmonių. Linkiu esperantininkams tiek pamilta esperanto kalba, tiek puoselėjama krikščioniška artimo meile tiesti tiltus tarp žmonių ir tautų. Telaimina Dievas jūsų kongresą Lietuvoje“.

IKUE kongreso programoje buvo gausu įvairių renginių. Darbo diena prasidėdavo rožiniu prie Lurdo gortos. Vyko esperanto kalbos tobulinimosi kursai, posėdžiai, susipažinimo, lietuvių tautinės muzikos ir tarptautiniai vakarai, daug chorinės religinės muzikos koncertų, aplankyta Palanga, Žemaičių Kalvarija, Šiluva, Tytuvėnai, Kryžių kalnas, Mosėdis, Orvidų sodyba, išklausyta nemaža paskaitų: apie palaimintąjį J.Matulaitį (doc.L.Skūpas), apie IKUE istoriją (K.Sarandrea) ir kt., atidaryta Telšių seminaristo M.Dyglio filatelijos paroda „Italijos Renesanso tapytojo R.Sanzio (1483-1520) paveikslai pašto ženkluose“. Pagrindinis ir bene svarbiausias R.Sanzio tapybos darbų motyvas - Marija su kūdikiu ant rankų. Delegacijų vadovus priėmė miesto meras. Visi kongreso dalyviai stebėjo Kretingos rajono šventės dalyvių pasirodymus liepos 6 dieną, o čekų jaunimo grupė šoko kartu su kretingiškiais. Svarbiausia programoje — kasdienės šv.Mišios (Kretingoje, Palangoje, Kalnalyje, Šiluvoje), kurias aukojo Lenkijos, Vengrijos, Lietuvos kunigai esperantininkai. Minėtų bažnyčių chorai giedojo esperantiškai. Visi dalyviai išmoko „Marija, Marija“, „Pulkim ant kelių“ (į esperanto kalbą išvertė Petras Celiauskas).

Šiluvoje po šv.Mišių gražia esperanto kalba visus pasveikino vyskupas Jonas Ivanauskas. Žemaičių Kalvarijoje liepos 5-oji buvo paskelbta esperantininkų ir žemdirbių diena. Vyskupas J.Boruta sveikino esperantininkus, o lenkų kunigas Jozefas Zielionka pasakė esperantiškai pamokslą. Po šv.Mišių visi kongreso dalyviai kartu su lietuviais maldininkais ėjo Kryžiaus kelią. Liepos 7 dieną aukotos šv.Mišios buvo skirtos Palaimintajam J. Matulaičiui, esperantininkų globėjui, atminti.

Labai nuoširdžiai visus priėmė Kryžių kalno papėdėje įsikūręs pranciškonų vienuolynas. Kongreso darbo diena baigdavosi naktine adoracija Šv.Antano religijos studijų instituto koplyčioje. 57-asis IKUE kongresas - tai visų kretingiškių šventė. Prieš kongresą miesto gyventojai lankė esperanto kalbos kursus. Oficialūs asmenys kongresą sveikino esperantiškai, o dvylikos šalių esperantininkai katalikai susipažino su krašto kultūra, istorija, piligriminėmis vietomis ir liko sužavėti. Ne veltui, baigiant kongreso darbą, Belgijos atstovė B.Poterucka pasakė: „Ne jums reikia Europos, bet Europai reikia jūsų“.

Kongresas pasibaigė. Dalyviai grįžo į savo namus, bet dar ilgai apie jį kalbės Vatikano radijas, rašys tiek esperantiškoji, tiek nacionalinė spauda. Ačiū Kretingos miesto merui Valerijonui Kubiliui, parapijos klebonui kun. Evaldui Daruliui, Kretingos kultūros namų direktorei Konstancijai Macienei, VšĮ „Kretingos maistas“ už visokeriopą pagalbą ir savitarpio supratimą.

Iki naujų susitikimų! Dio benu! Laimink, Dieve!

© 2004 "XXI amžius"

Marius Dyglys (dešinėje) klausosi dvasios tėvo mons. dr. Stepono Brazdeikio sveikinimo žodžių

„Alkos“ muziejuje Telšiuose Motinos dienos proga buvo atidaryta filatelijos paroda religine tematika. Telšių vyskupo Vincento Borisevičiaus kunigų seminarijos antro filosofijos kurso klierikas Marius Dyglys eksponavo savo kolekciją „Italijos renesanso tapytojo Raffaellio Sanzio (1483-1520) paveikslai pašto ženkluose“. Paroda džiugino lankytojus visą gegužės mėnesį.

Į jos atidarymą buvo susirinkęs gausus būrys žmonių – filatelininkai, studijų draugai, miesto visuomenė, valdžios ir žiniasklaidos atstovai. Jaunąjį filatelininką pasveikinti atvyko Telšių apskrities viršininkas K.Lečkauskas, Lietuvos filatelininkų sąjungos Telšių skyriaus pirmininkas V.Klemanskis, Viešosios bibliotekos vedėja V.Černiauskienė, Žemaičių kultūros draugijos atstovai. Parodos autorių džiugino šilti dvasios tėvo mons. dr. S.Brazdeikio žodžiai, muziejaus kolektyvo ir draugų esperantininkų gėlės. Seminaristai studijų draugą pagerbti atėjo net su gitara ir gėlėmis.

Ši paroda – jau trečioji dvidešimtmečio filatelininko biografijoje. Pašto ženklus Marius pradėjo kolekcionuoti prieš trejus metus. Pirmąją parodą 2002 metais surengė gimtajame mieste – Naujojoje Akmenėje per Žolinės šventę, o antrąją – Telšių K.Praniauskaitės viešojoje bibliotekoje per Kalėdas.

Labiausiai Marių domina religinės tematikos pašto ženklai. R.Sanzio paveikslai garsūs Madonų atvaizdais. Švč. Mergelė Marija su kūdikiu ant rankų – tai gražiausias simbolis Motinos dienai skirtoje parodoje.

Gausinti savo kolekcijas Mariui ypač padeda draugai užsienyje. O juos surasti padėjo tarptautinės esperanto kalbos mokėjimas, kurią klierikas išmoko dar vidurinėje mokykloje.

M.Dyglys yra Lietuvos filatelininkų sąjungos ir Telšių kolekcininkų klubo narys. Jis svajoja ateityje dalyvauti respublikinėe filatelijos parodose.

Raimonda VINČERAUSKIENĖ

Pasak profesoriaus K. Būgos, kuršių vardą (cori) pirmą kartą pamini švedai. Jį randame 853 m. Rimberto apie Hamburgo ir Brėmeno arkivyskupą Ansgarą parašytoje kronikoje „Vita sancti Anskarii per s. Rimbertum“, kurioje pateikiami šv. Ansgaro gyvenimo epizodai. XXI a. ieškodami istorinių Lietuvos ištakų, nedaugelis suvokiame šv. Ansgaro reikšmę Lietuvai. Kai kurie istorikai linkę jo neįtraukti į savo veikalus motyvuodami tuo, kad nėra patikimo šaltinio, nurodančio tikslų jo buvimo Lietuvoje faktą. Ankstyvoji Lietuvos istorija neturi rašytinių šaltinių apie aprašomus įvykius ir asmenybes, tačiau galima naudotis išlikusiais ir patikimais šalių kaimynių šaltiniais, kuriuose minimi su baltų žemių christianizacija susiję įvykiai. Tai jau minėtoji kronika apie šv. Ansgaro gyvenimą, priklausanti prie Šiaurės rašytinių šaltinių grupės. Ją parašė jo mokinys, Hamburgo ir Brėmeno arkivyskupo įpėdinis Rimbertas iš Flandrijos. Būdamas aprašomų įvykių amžininkas, jis remiasi gyva istorine medžiaga ir priklauso prie žymiausių viduramžių šaltinių rašytojų. Remdamiesi šiuo šaltiniu galime pateikti hipotezę, kad Ansgaras buvo vienas iš pirmųjų misionierių, įžengusių į Lietuvos žemę. Manoma, kad šis šventasis galėjo aplankyti senąją Apuolės pilį, kuri stovėjo kuršių žemėje. Dabartinė Apuolė žinoma kaip gyvenvietė 8 km į pietryčius nuo Skuodo ir šiaurės rytus nuo Mosėdžio, įsikūrusi Luobos ir Brukio upelių santakoje. Toje vietoje aptinkamas Apuolės piliakalnis, apimantis apie 4 ha plotą. Apuolė istoriniuose ir archeologiniuose šaltiniuose minima gana seniai. Manoma, kad ten kaip tik ir buvo kuršių žemės centras bei sostinė.

Minimais laikais Skandinavijos germanų poveikis prie Baltijos jūros gyvenusioms gentims buvo nemažas. Ištobulinę laivininkystę, jie sugebėdavo nuplaukti į tolimiausius kraštus ir staigiais puolimais apiplėšti vietos gyventojus, kitur prekiaudavo savo pasigamintais metalo dirbiniais. Vikingai sugebėdavo savarankiškai įsikurti svetimose žemėse ir imti valdyti vietos gyventojus. Iš jų pirmieji žygius pradėjo danai, po jų buvo norvegai, o labiausiai įsigalėjo švedai.

Remiantis minėtu patikimiausiu šaltiniu, Rimbertas buvo Ansgaro diakonas, kilęs iš gretimos Flandrijos, vėliau jo įpėdinis Švedijos arkivyskupo soste. „Tas jo biografas visur yra Ansgarą lydėjęs ir matęs mūsų Ventą, o po Ansgaro mirties rastas tinkamiausias perimti visas jo turėtas pareigas.“ Kronikoje Rimbertas rašo, kad kuršiai tuo metu gyveno dabartinėje šiaurės vakarų Žemaitijoje ir šiek tiek toliau į šiaurę Latvijoje. Su jais skandinavams ne kartą teko susidurti. Rimbertas teigia, kad dar iki Apuolės apgulties kuršiai priklausė švedų valdžiai.

Per antrąją Ansgaro kelionę į Švediją (apie 850 m.) danai laivais surengę karo žygį į Kuršių kraštą (Chori), kuriame buvo penki miestai. Bet danai buvę nugalėti, didesnė jų dalis žuvo. Tad sužinome, kad kuršiai turėjo penkis miestus, vienas jų buvo vadinamas Apulia. Rimbertas apie tai rašo: „Pagaliau danai, tai žinodami, minėtuoju laiku, kai ponas vyskupas jau buvo nuvykęs į švedų šalį, surinko didelę daugybę laivų ir nuvyko į jų [kuršių – M. D.] tėvynę... O ta valstybė turėjo 5 sritis.“ Juos buvo pavergę švedai, bet kuršiai panorėję laisvės ir sukilę. Tuo metu danai, surinkę daugybę laivų, užpuolė kuršius, siekdami juos pavergti ir apiplėšti. Pažindami švedų žiaurumą, susivieniję kuršiai drąsiai puolė danus, atėmė jų laivus, daugybę aukso, sidabro ir kito turto. Apie tai sužinojęs švedų karalius Olafas, norėdamas išgarsėti ir pavergti kuršius iš naujo, apie 850 m. puolė juos. Tais pačiais metais švedai atnaujino ekspansiją į kuršių žemę – jie atėjo skelbdami tikėjimą. Tarp švedų užpuolikų buvo misionierius ir pamokslautojas Ansgaras, esą jis labai vargdamas kuršių žemėje skelbė krikščionybę. Remiantis šiuo faktu galima manyti, kad Ansgaras iš tikrųjų lankėsi kuršių žemėje. Tada su daugybe laivų ir ginkluotų vyrų puolė Seeburgo miestą (dab. Latvijos miestą Gruobinią), kuriame buvo apie 7000 žmonių. Paėmę ir sunaikinę šį miestą, palikę savo laivus, švedai po 5 dienų žygio pasiekė kitą kuršiams svarbią vietovę – Apuolę. Jos gyventojai užsidarė tvirtovėje ir 8 dienas apie 15 tūkstančių karių narsiai gynėsi. Aštuonias dienas virė kovos prie Apuolės, devintą dieną vikingai pradėjo dvejoti. Mesdami burtus, jie stengėsi sužinoti dievų valią, bet nė vienas iš dievų nebuvo pasiruošęs jiems padėti. Atsidūrę didelėje nelaimėje, jie suskato šauktis krikščionių Dievo, ir burtas parodęs, kad Kristus norįs jiems padėti. Šis faktas liudija, kad švedai jau buvo priėmę krikščionybę ir kad su jais galėjo būti atvykęs Ansgaras. Jis galėjo paskatinti švedus šauktis Jėzaus Kristaus pagalbos kovoje su Apuolės pilies gynėjais. Pasidrąsinę švedai iš naujo puolė pilį, tačiau kuršiai atsiuntė pasiuntinius ir pareiškė esą nugalėti. Jie turėjo sumokėti didelę išpirką auksu, sidabru ir ginklais, be to, duoti 30 vyrų įkaitais ir įsipareigoti, kaip ir pirma, mokėti duoklę bei klausyti švedų karaliaus.

Jauni švedų kariai iš karto nenorėjo sutikti su šiuo pasiūlymu. Jie norėjo paimti pilį ir jos gynėjus išsivežti į nelaisvę. Tačiau karalius ir jo kunigaikščiai, gavę daug turtų ir 30 įkaitų, sudarė taiką. Po Apuolės įvykių nutrūksta žinios apie šią Lietuvos istorijai reikšmingą vietovę. Pilis ilgainiui visiškai sunyko. Buvusioje kuršių žemėje liko stūksoti tik piliakalnis, menantis aršias kovas.

Pradžią Apuolės piliakalnio archeologiniams kasinėjimams davė 1893 m. Vilniuje vykęs archeologijos kongresas. Yra žinoma, kad švedų archeologas prof. Birgeris Nermanas, pajutęs šios vietovės trauką, kartu su V. Nagevičiumi lankydavosi Apuolėje ir atlikdavo kasinėjimus. Savo veikale „Die Verbindungen zwischen Skandinavien und dem Ostbaltikum in der jungeren Eisenzeit“, 1929 m. išleistame Stokholme, jis abejoja dėl apgultos pilies karių skaičiaus, bet ne faktais apie Ansgaro pasirodymą kuršių žemėje. Apie 1885 m. Petrapilio (dab. Sankt Peterburgo) universitete mokėsi nemažai lietuvių studentų, o profesoriai buvo pradėję domėtis lituanistika. Į universitetą atvykus dirbti prof. E. Volteriui, domėjimasis dar labiau pagyvėjo. E. Volteriui susidomėjus Rimberto kronika, iškilo nemažai klausimų apie tikslią kai kurių pilių buvimo vietą. Paieškos davė rezultatų, kai profesorius perskaitė Simono Daukanto veikalą „Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių“. Galutinai įvardyta tiksli Rimberto minima pilis Apulia. Tyrinėdami prie Apuolės esantį piliakalnį istorikai ir archeologai nustatė, kad jis turi priešistorinę praeitį, bet yra jau seniai apleistas. Kai kurie istorikai Apuolę laiko senąja kuršių sostine.

Ansgaras gimė 801 m. netoli Amjeno miesto Šiaurės Prancūzijoje. Jo tėvai buvo kilę iš kilmingos prancūzų ir saksų giminės, tarnavo imperatoriui Karoliui Didžiajam. Ansgarui sulaukus penkerių, mirė motina. Tėvas pamaldų jaunikaitį atidavė globoti Corbey benediktinų vienuolyno abatams, Karolio Didžiojo pusbroliams Adalhardui ir Valai, vienuolyno mokykloje šie jam suteikė pagrindinį pasaulietišką išsilavinimą. Vaikystėje Ansgaras tarp draugų buvo gana populiarus, nes „rodydavo mažai stropumo užsiėmimuose, bet daugiausiai žaidimuose ir išdaigose“. Tai parodo, kad Ansgaras vaikystėje nebuvo itin uolus, jis, kaip ir visi vaikai, labiau mėgdavo žaisti nei mokytis. Tačiau šventi sapnai jaunystėje jį pakeitė, paskatino siekti šventumo. Rimbertas minėtos kronikos devintame skyriuje atpasakoja viziją apie įvyksiančią misiją, kurią Ansgaras turės atlikti. Jis atsiduria tarp tikėjimo išpažinėjų, ir jiems pasirodo šviesa. Ją jis atpažino iš ankstesnės rojaus vizijos. Ir vėl išgirdo tą patį balsą, sakantį: „Tavo nuodėmės atleistos.“ Tada Ansgaras paklausė, ką turįs daryti, ir gavo užduotį krikštyti pagonius. Balsas jam sakė: „Eik ir paskelbk tautoms Dievo Žodį.“

Vėliau Ansgaras buvo pripažintas labai talentingu jaunuoliu. 823 m. jis išsiunčiamas į naujai įkurtą vienuolyną Naujojoje Korbėjoje dėstyti teologijos. „Čia jis gauna vienuolyno mokyklos mokytojo ir pamokslininko pareigas, taip pat yra vertinamas kaip magister scolae ir doctor populi, tai titulai, kurie aiškiai parodo jo aukštą dvasinį ir kultūrinį lygį.“

Neilgai Ansgaras džiaugėsi gyvenimu naujajame vienuolyne. Viskas pasikeitė, kai danų karalius Haraldas, kuris buvo pabėgęs iš savo šalies, prisiglaudė pas imperatorių Liudviką Pamaldųjį. Prieglobstis buvo suteiktas su sąlyga, kad Danijos karalius priims krikštą. Pasikeitus politinei padėčiai Danijoje, karalius Haraldas grįžo namo. Naujosios Korbėjos abatas Ansgarui pasiūlė kartu su karaliumi vykti į Daniją, rūpintis jo dvasiniais reikalais ir pradėti vietos pagonių krikščioninimą. Ansgaras, būdamas paklusnus savo abatui, tuoj pat sutiko, nors pagonims, laukiniams nenugalimiems Danijos karžygiams skelbti tikėjimą gal ir buvo per drąsus sumanymas. Nebuvo nė vieno brolio, kuris būtų norėjęs su juo keliauti, nes tenai laukė mirtis. Tik vienintelis kunigas Autbergas iš Pikardijos sutiko vykti kartu. „Kai Danijos karalius Haraldas pasikrikštijo, 826 m. su juo šv. Ansgaras išvyko Danijon skelbti Kristų.“ Kelionė buvo nesėkminga, nes palydovai nesirūpino jaunaisiais misionieriais. Tik iš Kelno arkivyskupo Hadubaldo gavus laivą su dviem kajutėmis jais buvo pasirūpinta. Po sunkios ir varginančios kelionės jie „įsikuria Fryzijoje, kuri yra prie Danijos sienos; čia Ansgaras apie trejus metus darbuojasi kaip ganytojas ir evangelizuotojas.“ Iš pradžių skandinavai jo pastangoms buvo abejingi. Naujasis krikščioniškas tikėjimas šiaurės gyventojams buvo visiškai nepažįstamas. Pirmieji misionieriai iš karaliaus dovanų gavo dvarą ir jame įsteigė mokyklą. Autbergas susirgo ir dėl įvairių nesėkmių turėjo grįžti į Korbėją, ten 829 m. mirė. Tais pačiais metais pas imperatorių Liudviką Pamaldųjį atvyko Švedijos karaliaus Bjorno pasiuntiniai prašyti misionierių, nes „jie nepažįsta krikščionių mokslo. Taip pat jų karalius Bjornas yra palankus priimti į savo šalį krikščionis kunigus.“ Tik tada atsivėrė tikrasis kelias misijoms. 829 m. Ansgaras antrą kartą siunčiamas į Švediją su misijomis, bet jos taip pat nebuvo sėkmingos. Per kelionę jų laivą apiplėšė piratai. Jie pagrobė visą laivu gabentą turtą, taip pat dovanas, plukdomos Švedijos karaliui nuo imperatoriaus Liudviko Pamaldžiojo. Visiškai nuskurdę, likusį kelią į Birką jie sukorė pėsčiomis. Karalius Bjornas juos draugiškai priėmė ir nuoširdžiai globojo leisdamas pradėti misijas. Labiausiai per jas nusipelnė Švedijos karaliaus giminaitis Heigeiras, kuris buvo ištikimas krikščionybės gynėjas. „Heigeiras buvo pirmasis, pastatęs koplyčią ir vėliau pirmą bažnyčią švedų žemėje.“ 831 m. Ansgaras imperatoriui pranešė, kad Švedijoje krikščionybei dirva jau paruošta. Grįžęs į vokiečių žemes, jis buvo paskirtas į naujai sukurtą Hamburgo vyskupiją, tampa vyskupu. „831 m. Ansgaras buvo vyskupo Drogos iš Meco įšventintas vyskupu. Taip pat iš popiežiaus buvo išprašytas patvirtinimas Ansgarui.“

Gavęs paaukštinimą ir pripažinimą, 831 arba 832 m. jis išvyko į Romą, ten popiežius Grigalius IV jam įteikė palijų. „Hamburgo vyskupiją popiežius pakelia į arkivyskupiją, o asmeniškai Ansgarą deleguoja popiežiaus legatu šiaurės kraštams.“ Ansgaras, grįžęs į Hamburgą ir įkūręs naują arkivyskupiją, pradėjo eiti arkivyskupo pareigas. Hamburge jis pastatė katedrą, taip pat įrengė mokyklą ir biblioteką. Iš kitų šalių išpirktus vergus jis leisdavo į mokyklą, kad paruoštų misijoms šiaurėje. Tačiau „po pirmojo didelio pasisekimo Ansgaras turėjo išgyventi didelius sunkumus, ypač po Liudviko Pamaldžiojo mirties ir frankų karalystės padalijimo 843 m., Hamburgo arkivyskupija praranda Torholtą Belgijoje, kuri teikė svarbią materialinę ir dvasinę pagalbą Hamburgo arkivyskupijai. O 845 m. ir pats Hamburgas nuniokojamas vikingų.“ Per antpuolį vikingai sugriovė visa, kas buvo pastatyta. Buvo išžudyta daug žmonių, dalis paimti į nelaisvę. Ansgarui paskutinę akimirką pavyko pabėgti. Brangenybės ir Bažnyčios turtai buvo pagrobti. Arkivyskupas tespėjo išsinešti jam dovanotas Reimso arkivyskupo Ebo, Siksto ir Sinicijaus relikvijas. Jis liko be bažnyčios, sosto ir prieglobsčio. Rimbertas pažymi, kad Ansgaras reagavo taip kaip ir Senajame Testamente Jobas, sakydama