Ana Ligia's blog

Laŭ difino de Diderto Freto, brazila poeto kiu la unua aperigis tutan verkon kun specimenoj de tia poeziaĵo, la ĉefaj karakterizaĵoj de la nova poemo estas “monosilabaj versoj, sen verboj, sen adjektivoj, sen pluralo, sen akuzativo kaj sen afiksoj”. Tamen la uzado de la afiksaro (prefiksoj kaj sufiksoj) estas permesata kaj ege bonvena kiel radiko.

Ni diversmaniere esprimas ideojn: per gestoj, muziko, skulptado, pentrado kaj plej ofte per vortoj. Koncerne vortojn, ni povas proze aŭ verse komuniki niajn sentojn. Plaĉas al ni aŭdado aŭ legado de frazo kia:

“Mi sentas la povon de Dio, kiam mi vidas la brilon de la suno dum la tago kaj la brilon de la steloj dum la nokto”.

Tiu sama ideo tamen montriĝas pli plaĉa kaj kortuŝa, kiam la vortoj poezie aranĝiĝas en versoj:

Bril’ / de l’ / sun’ / post / bril’ / de l’ / stel’ — / sent’ / de / mir’ / pri l’ / pov’ / de / Di’.
(Maria Fujimoto)

Aldone al la beletra valoro de tiaj unusilabaj poemoj, indas mencii tiun didaktikan. Per ekzercado de tiaj poemetoj, krom lerni bone distingi radikon meze de vorto-kunmetoj, la lernantoj havos la okazon ekuzi prefiksojn kaj sufiksojn kiel memstarajn vortojn; ili ankaŭ ekregos la bonan uzadon de prepozicioj.

Iam estiĝis favora okazo proponi verkadon de tiaj unusilabaj poemoj. La lernantoj kuraĝe akceptis la defion, kiun mi dividis je du partoj: en la komenca parto de la verkado (kiun mi nomis ‘semado’), mi mem verkis la enkondukajn unusilabojn por ke ili kompletigu la versaron; en la dua parto (kiun mi nomis ‘rikolto’), la poemetoj estas de ilia aŭtoreco mem. La lernantoj tiel multe entuziasmiĝis, ke en la fino ni kompilis pli ol cent da tiaj unusilabaj poemetoj!

Danke al tiu ekzercado, la lernantoj, dum kelkaj monatoj, diligente esploris la lingvon. Ili iom pli atentis la vortojn, lernante bone distingi radikojn meze de vorto-kunmetoj, multe zorgis pri la uzado de prepozicioj kaj eksentis la esprimeblon de la afiksaro. Ilia poemaro montriĝis ne nur didaktike efika, sed ankaŭ en kelkaj okazoj poezie ĝuinda.

Sekvas kelkaj specimenoj:
Unu el la lernantinoj, Roberta Haianon, unusilabe memorigas nin pri la ĝuo de legado:

Hor’ / de / pac’ — / leg’ / en / sol’ / sen / lim’ / sen / bru’ / sen / lac’.

[Jen tre trafa uzo de la radiko ‘sol’ fare de komencanto! Ordinare oni ĝin uzas nur adjektive.]

Per sia poemo, s-ino Maria Fujimoto vidigas nin, ke en te-cerimonio enestas multe da arto:

Fest’ / de / te’ — / er’ / de / art’ / kaj / dank’ / pri l’ / viv’.

[Interesa estas la apero de la neordinara sufikso ‘er’ pere de komencanta plumo.]

Alia lernantino, Iveth Kusano, kredigas nin, ke la tutmonda ronda familio kantata de Zamenhof eblas:

Rus’ / pol’ / franc’ — / ebl’ / de / viv’ / kun / plen’ / de / am’ / sur / ter’.

[Per tia ekzercado la lernanto ekĝuas la esprimpovon de la lingvo: ne mirige, se poste la lernanto ekdiros ‘mi faros tion laŭ mia eblo’, anstataŭ la ordinara ‘laŭ mia ebleco’!]

S-ro Júlio Nolio invitas nin ĝui la bonfaron pri la kono de la dia leĝaro:

Kon’ / pri / leĝ’ / de / Di’ — / pur’ / en / pens’ / kaj / pac’ / en / kor’.

[Jen alia interesa eltrovo: kiam lernanto perceptas, ke ‘puro’ estas mallonga formo de ‘pureco’, li ne nur ekkomprenas plibone la uzadon de la sufikso ‘ec’, sed ankaŭ akiras memfidon por decidi kiam uzi la mallongan formon]

S-ro Yasuharu Fujimoto instruas nin pri la bonefiko de survojaj ŝtonoj:

Ŝton’ / sur / voj’ — / prov’ / de / Di’ / al / hom’ / kun / cel’ / al / pac’.

[La plej interesa afero koncerne tiujn unusilabojn estas la jeno: por ke la aŭtoro de tiu poemo prezentu ĝin tia kia ĝi legeblas supre, la poemo unue devis prezentiĝi, skribe aŭ mense, tiel: ‘Ne gravas la ŝtonoj sur nia vivovojo: ili estas provoj, kiujn Dio metas antaŭ nin por vidi ĉu ni havas sufiĉe da volforto por konkeri pacon’.]

S-ro Kiyotaka Asai memorigas gepatrojn, ke la plejan bonon oni heredigas ne per vortoj, sed per agoj:

Vort’ / de / saĝ’ / al / fil’ — / ag’ / de / paĉj’ / kaj / panj’ / por / bon’.

Atentindas la uzado de la vortoparo ‘paĉjo / panjo’ responde al la plej ordinara ‘patro / patrino’, metrike ne taŭga por la poemo.]

Pliajn specimenojn de tiaj versetoj vi legos en la broŝureto ‘Jen – Unusilaba antologio’

Didaktika Projekto – Unusilaba poemeto

Celoj

* Produktado de teksto versoforma.
* Esplorado de lingvaj eroj, gramatikaj kaj leksikaj.

Enhavoj
* Unusilaba radikaro
* Afiksaro
* Prepozicioj

Celpubliko
Ĉiaj lernantoj post konatiĝo kun plej multaj afiksaro kaj prepozicioj

Tempodaŭro
Minimume dum dek vicaj lecionoj. Tiuokaze, la instruisto proponas skribadon de unusilabaj versaroj kiel hejmtaskon kaj korektas kelkajn el ili sur la tabulo komence de ĉiu leciono. La ceterajn poemetojn la instruisto portu por korekti hejme, cele ne eluzi multe da tempo de la leciono por tiu tasko.

Bezonata materialo
* Fundamenta esperanta vortaro
* Listo de afiksaro
* Listo de prepozicioj

Disvolvo

* Unua paŝo
Kompilu, aŭ mem verku, kelkajn unusilabajn poemetojn. Aparte notu interesajn verserojn aperantajn en ili. Sur paperfolio aranĝu listojn de la afiksaro (prefiksoj kaj afiksoj), prepozicioj kaj aliaj gramatikeroj unusilabaj: kaj, pli, sed, aŭ k.s. Pretigu kopion ankaŭ de la elektitaj unusilabaj poemetoj por disdoni al la lernantoj.

* Dua paŝo
Eluzu unu tutan lecionon por montri specimenojn de tiaj poemetoj. Disdonu kopion de la elektitaj unusilabaĵoj. Klarigu pri ilia farado kaj komentu pri interesaj uzoj de iuj gramatikeroj. Poste petu, ke la lernantoj vice legu la unusilabajn poemetojn.

* Tria paŝo
Disdonu la listojn de la afiksaro kaj prepozicioj. Petu, ke la lernantoj parkere listigu kelkajn unusilabajn radikojn (skribu la vortojn sur la tabulo).

* Kvara paŝo
Proponu, ke la lernantoj provu skribi unusilaban poemeton helpe de la surtabula vort-listo kaj de tiuj listoj pri afiksaro kaj prepozicioj. Skribu la rezultojn surtabule kaj komentu pri la interesaj vortuzoj.

* Kvina paŝo
Se vi sentis, ke al plej multaj el la lernantoj plaĉis la ludo, proponu daŭrigon de la verkado kiel hejmtaskon, por ĉiu leciono. Klarigu, ke per tiu skribado oni ne celas aliigi lernantojn al poetoj, sed nur lingve kaj gramatike ekzercigi ilin. Pri versaranĝo, postulu nenian formon. Komence plej gravas, ke la verkantoj libere surpaperigu siajn sentojn. Poste, se vi trovos konvene, proponu, ke ili aranĝu la poemeton en iu difinita verso-formo: dek-silaba, dudek-silaba, kvardek-silaba…

* Sesa paŝo
Pri la vortstoko de unusilabaj radikoj, estas du sugestoj: se vi uzas lernolibron, vi povas proponi, ke la lernantoj uzu nur la koncernajn unusilabajn vorto-radikojn de ĉiu leciono, por skribi siajn poemetojn. Se lernolibro ne estas uzata, proponu, ke la lernantoj mem kompilu liston de fundamentaj unusilabaj radikoj, dividante la taskon laŭ la kiomo da lernantoj: unu lernanto kompilas el litero A ĝis Ĉ; aliaj, de D ĝis G ktp. Poste oni faru kopion de la kompilaĵo por disdoni al ĉiuj.

* Sepa paŝo
Cele helpi la lernantojn, komence verku la unuajn kvar-kvin versojn, kvazaŭ temo-sugeston, por ke ili kompletigu la poemeton per plej taŭgaj vortoj el sia unusilaba vortstoko. Post tiu enkonduka trejno, instigu por ke ili mem verku tutajn unusilabajn poemetojn.

* Oka paŝo
Se la lernantoj diligente prilaboras hejme siajn unusilabaĵojn, ankaŭ vi plenumu vian parton, nome komentu pri iliaj provoj komence de ĉiu leciono. Kaptu la okazon, se necese, por atentigi pri la ĝusta uzo de prepozicioj. Kiel instigilon, trovu okazojn por rimarkigi pri bonaj uzoj de la afiksaro kaj aliaj vorteroj. Petu, ke ĉiu verkinto legu sian poemeton.

Rezulto

Post skribado de kelkdekoj da tiaj unusilabaroj, prizorgu kompiladon de plej interesaj poemetoj, kunligu ilin broŝurforme kaj faru kopiojn por disdonado al ĉiuj lernantoj. Laŭoportune, prizorgu pli grandan kvanton da ekzempleroj de la broŝureto kaj aranĝu la disdonadon, kvazaŭ lanĉon, okaze de iu kluba aŭ kurseja evento.

Taksado

Eluzu unu lecionon por komuma taksado de la unusilaba antologieto. Starigu instigajn demandojn cele diskuti pri la produktado kaj interpretado de la poemetoj.

Brazilei n-ro 12/2009, p. 16-24. Musklaku tie ĉi por elŝutu la kompletan artikolon.