Simpla glavo el la fera tempo (mezo 7. jc a. Kr.) Schwert1
Unu glavo el fero
Mezo de jarcento germanulo uzas al
unua fojo feran glavon en regiono
de pli
malfrua“Pommern“(pejzaĝparto) ce
Billerbeck bei Pyritz(apartenas al
tiu pejzaĝparto).Tiu estas
nekutima,ĉar fero-ĝi nomas laŭ la
kelta vorto“isarno“-estas altvalora
kaj estis ĝis nun preskaŭ ekskluzive
aplikas por ornamo aŭ al garnado de
bezonaĵoj
Bronzaj tranĉilraziloj,kiuj estas
ornamita kun fero,aŭ feraj enmetaj
laboraĵoj ce la preniloj de bronzaj
glavoj donas ĝi certe jam ekde plu
ol cent jaroj. Ankoraŭ pli maljuna
estas la uzado de fero en
Malgrandazio kaj Egiptio.De nun
konkeras la fero pri Italio kaj de
Balkano el ankaŭ la sudan germanan
spacon kiel uzmaterialo kaj forŝovas
iom post iom la bronzon.
Tiu signifas teknikan-ekonomian
sanĝiĝon. La minekspluataj konoj
lasas sin ja transigi sen grandaj
malfacilecoj de kuproerco sur la
ekstraktado de feroerco(precipe
ambaŭ ofte komuna ekzisti) sed la
ricigado de feroerco estas esence
pli malfacila kaj postulas novajn
teknikojn,kiujn sin plibonigi unue
malrapide.La fandopunkto de fero
situas kun 1530°C esence pli alta
kiel tiu de kupro(1083°C)Teraj
fandfornoj tiel produktas ja
uzeblan krudkupron, ĝi liveras sed
nenian gisferon, sed nur
tenacan,kun slakoj miksitan
substancon,kiun devas unue farigi
purigita.La sperto sed instruas
baldaŭ,ke la nedezirataj almiksajoj
el tiu „Luppe“(speciala fakvorto)
sin lasas elpeli per ripetitaj ardiado
kaj martelado(forgado) .
La fero rapide fariĝas al ŝatata
komerca artikolo. Utiligo de nova
metalo kaj la komerco kun tio unue
ŝanĝas ankoraŭ ne la socialan
strukturon,nur la kamparana
ordinara tago fariĝas multoble pli
facila, sen sed fundamente al
transformigi.
Bakforno al fera fand
ado de ercoj bakforno1