Gary Mickle's blog

Antaŭnelonge pendis en la tuta Berlino afiŝoj, kiuj metis la civitanaron antaŭ precize ĉi tiun alternativon. Temis pri referendumo pri la lerneja politiko, kiu okazis antaŭ unu monato. La balotantoj en Berlino malakceptis la referenduman proponon, kiu celis fortigi la rolon de la tradicia lernobjekto religio. Tiu estas en Germanio pro konstituciaj kialoj ne aboliciebla, sed la nombro da lernantoj, kiuj partoprenas ĝin, tre falis dum la pasintaj jardekoj pro la sekulariĝo de la socio, kiu rezultigas, ke pli kaj pli da homoj forlasas la du grandajn ekleziojn (evangelikan kaj katolikan). En ili membras nur ankoraŭ triono de la berlinanoj, dum pli ol duono estas senkonfesiaj. Infanoj ne registritaj kiel eklezianoj ne anonciĝas por la fako religio.

Antaŭ jaroj estis enkondukita en berlinaj lernejoj la lernobjekto "etiko", kiu celas transdoni bazajn sciojn pri la diversaj religiaj kaj nereligiaj mondrigardoj kaj plifirmigi la toleremon. Ĝi estas deviga de la 7-a ĝis la 10-a klaso. Tiu ĉi nova reguligo malkontentigis la grandajn ekleziojn. Jam en 2006 la evangelika eklezio kampanjis kontraŭ la nova reguligo sub la devizo "valoroj bezonas Dion". En la nuna kampanjo ili argumentis ĉefe per la "libera elekto", sed ankaŭ per tio, ke "egale, ĉu evangelikaj aŭ katolikaj kristanoj, islamanoj, judoj aŭ konvinkitaj ateistoj, ili ĉiuj devus kaj devas ricevi la eblecon konatiĝi kun la bazoj de sia propra konvinko kaj per tio sterni la veran fundamenton de siaj etikaj kaj moralaj imagoj." (http://www.pro-reli.de/volksentscheid/?page_id=207) Kurioza ideo estas tio, ke oni povas havi jam solidiĝintan "propran konvinkon", antaŭ ol posedi bazan scion pri ĝi. Sed ni ja scias: la "propra" religio laŭ la eklezioj estas tiu, al kiu homo "aliĝis" per la baptiĝo.

Laŭ la referenduma propono farita de la eklezioj kaj subtenita ankaŭ de la kristandemokrata kaj liberala partioj, la fakoj etiko kaj religio estus samrangigitaj. Unu el la du, aŭ religio aŭ etiko, iĝus deviga por ĉiu lernejano ekde la unua klaso. Ne plu eblus partopreni en ambaŭ.

La referendumon de la 26-a de aprilo finfine partoprenis 29,2% de la balotrajtigitoj. De la balotantoj 48,4% subtenis la proponon, 51,5% kontraŭis ĝin. Maltrafita estis la necesa plimulto de la voĉoj kaj plene maltrafita estis la leĝe necesa minimuma nombro da jesantoj: 25% de la tuta balotrajtigitaro. La jesantoj egalis al 14,2% el la balotrajtigitoj, kio evidentigas la ŝrumpintan mobilizan forton de la eklezioj, kiuj dum pluraj monatoj en siaj preĝejoj instigadis sian ŝafaron partopreni kaj jese voĉdoni. Kelkajn disidentajn pastrojn la eklezia gvidantaro penis mutigi.

La balotrezultoj estis sociologie interesaj. Ĉiuj orientberlinaj distriktoj balotis kontraŭ la propono. Sed eĉ en la okcidentaj distriktoj troviĝis grandaj subtenaj plimultoj nur en ekonomie bonstataj kvartaloj, en kiuj la eklezioj ankoraŭ havas multe da membroj.

Lerninte Esperanton antaŭ pli ol 40 jaroj kaj per tio iĝinte "veterano", mi povas rakonti pri aferoj, kiujn mi mem travivis kaj kiuj estas intertempe historiaj. "Historiaj" ankaŭ en la senco: "ne plu aktualaj". Ŝajnas, ke tio, kion ĉiuj antaŭ 30 aŭ 40 jaroj nomis la "Esperanto-movado", fariĝis unu tia ne plu aktuala afero. Alie ol nun, troviĝis en tiu epoko larĝe dividita akordo inter esperantistoj pri la valideco de la finvenkisme formulita celo de tiu movado, la ĝeneraligo de Esperanto en la tuta mondo kiel "dua lingvo por ĉiu". Krome, oni ĝenerale konsentis tiutempe, ke ekzistas bona ŝanco atingi tiun celon, eĉ se verŝajne post iom longa tempo, per politiko de poioma antaŭenirado sur multaj frontoj, sur kiuj esperantistoj samtempe kaj labordivide batalas. Iom ekster la ĝenerala akordo estis esperantistoj, kiuj jen kaj jen aperis kaj predikis, ke oni devas koncentri ĉiujn fortojn sur iu specifa, laŭ ili ŝlosila agadkampo. Sed ankaŭ ili dividis la komunan imagon pri la strategia celo. Ankoraŭ tabuitaj estis sintenoj "defetismaj". La historia momento por io kiel la raŭmismo ankoraŭ ne alvenis.

Tiu larĝa akordo poste tamen forvaporiĝis. Hodiaŭ oni konsentas nek pri tio, ĉu uzanto de Esperanto estas "esperantisto" aŭ "Esperanto-parolanto", nek ĉu la kolektivo de tiuj uzantoj estas "movado" aŭ "komunumo". La imagoj pri la destino mem de Esperanto disiĝis unuj de la aliaj, tiel ke troviĝas nun tri strategiaj ĉefdirektoj:

a) la finvenkisma: Kio restas de ĝi, iĝis pli kaj pli kasandrisma, premisanta, ke la mondo vekiĝos kaj enkondukos Esperanton, kiam ĝi rimarkos, ke nur Esperanto kapablas savi la homaron de iu imagata katastrofego – jen "lingvo-Ĉernobilo", malapero de la lingva diverseco aŭ entute de la kultura diverseco sur nia planedo, se Esperanto ne ŝirmos la malgrandajn lingvojn kontraŭ la rabobesta vorado de la angla, jen kolapso de la EU, se Esperanto ne fariĝos la "eŭropa identec-lingvo".

b) la hobiisma: Ĝi rezignas pri socipolitikaj celoj kaj traktas Esperanton kiel vivriĉigan libertempan okupiĝon de unuopuloj, kiuj decidas lerni ĝin por havi "amikojn en la tuta mondo" aŭ pro similaj kialoj.

c) la en larĝa senco raŭmisma: Ĝi traktas la esperantistan komunumon kiel homar-utilan portanton de iu specifa, ne nur en la Esperanto-komunumo grava idearo. La Manifesto de Raŭmo diris ĝin jene: "Ni kredas ke la unua jarcento de Esperanto pruvis la taŭgecon de la lingvo por esprimi ĉion; meze de la 80-aj jaroj, komence de la dua jarcento, ni devos ekmontri al la mondo ke ni kapablas ankaŭ diri ion – ion kulture originalan kaj internacie valoran."

Strategioj finvenkismaj des pli malhavas konvinkivon, ju pli ili estas skurilaj, kiel la imagoj, ke Esperanto savu la homaron kontraŭ katastrofo. Skurilaj strategioj malfaciligas la lingvodisvastigan laboron, ĉar iliaj protagonistoj riskas kiel dankon por siaj disvastigaj klopodoj rikolti plendojn kaj kritikon de skeptikuloj. Krome, disvastigemuloj ne tiel facile kiel en la malnova epoko trovas kunbatalantojn, kiuj pensas sammaniere skurile, kaj kies ŝatataj katastrofo-scenaroj kongruas kun la propraj. Multaj nuntempe konstatas mankon de engaĝiĝo de esperantistoj en la disvastigado de la lingvo. La dependiĝo de dubovekaj katastofo-scenaroj povus esti, almenaŭ parte, la klarigo kial.

Hobiisma informa strategio havas multe pli da kredindeco, sed estas ne tre agadosprona, ĉar ĝi ne generas multe da idealismo.

Strategioj konformaj kun la raŭmisma ideo pri "io por diri" povas inspiri unuopulojn aŭ grupojn, sed ne povas ĝeneraliĝi, ĉar ĉiu el ili necese havas sian politikan specifon, plaĉan al iuj kaj abomenindan por aliaj. Konata estas la mikronaciisma vizio de G. Silfer kaj kelkaj pliaj Civitaj altranguloj, kiu estas agordita kun la ofte renkontata identiĝo de partoj de la Esperanto-komunumo kun malgrandaj etnoj. Laŭ tiu vizio, etaj diasporaj lingvokomunumoj devus ricevi specialan internacijure bazitan suverenan statuson, kaj la esperantistoj devus avangardi en la strebado al tio. Eĉ en la Civito mem ne ĉiuj entuziasmas pri tio. Kontraŭpolusa ideo estas tiu, ke ĝuste Esperanto-parolantoj estu anticipantoj de estonta postetna (se uzi modernan terminon) mondo, ideo aperanta diversforme ĉe Zamenhof, Lanti kaj la sennaciistoj de la nuntempo.

Ne estas verŝajne, ke iu ajn el la senlime multaj eblaj "raŭmismaj" strategiaj ideoj heredos la rolon de la videble jam kaduka finvenkismo. Praktike ne eblas, ke ĉiuj konsentu pri unu el ili. Certe aperos ankoraŭ pliaj, kiuj varbos adeptojn. Verŝajne la kadukiĝo de la finvenkismo kuntrenos la kadukiĝon – pro kreskanta maleblo realigi ĝin – de la ideo esprimita en la UEA-devizo: "Unueco estas forto".

La artikolo de John V. Whitbeck estas pledo por la t.n. "unuŝtata solvo" por la palestina-israela problemo. Tradukita de la anglalingva originalo, kiu troviĝas en la retejo de Counterpunch.

Vor einigen Jahren hat eine Gruppe Esperantosprechender eine neue Partei gegründet, die nur auf europäischer Ebene bei den Wahlen zum Europäischen Parlament ins Rennen gehen sollte: EDE (Europa Demokratie Esperanto). Ihre deutsche Sektion verspricht einen "neuen Politikstil im Zeichen des Dialogs" (www.e-d-e.eu/pageID_6263423.html):

"EDE ist neu und will anders sein als die anderen zur Wahl stehenden Parteien und Listen. EDE lässt sich nicht in das bekannte politische Spektrum einordnen und ist nicht links oder rechts und folgt keiner Ideologie, sondern steht für Dialog, Gleichberechtigung, gegenseitige Achtung und Toleranz, Offenheit und Transparenz, Freiwilligkeit und Selbstbestimmtheit, Frieden und Freundschaft, gesellschaftliches Engagement und solidarisches Miteinander. Diese auch die Idee des Esperanto tragenden Säulen sollen die Grundlage für die Arbeit von EDE bilden."

"Erhält EDE wider Erwarten nicht mehr als fünf Prozent der Wählerstimmen, wird EDE sich nicht für die nächsten fünf Jahre in ein Schneckenhaus zurückziehen oder sich gar auflösen."

Eine viel realistischere Einschätzung der Chancen von EDE finden wir in einem internen (auf Esperanto verfassten) Dokument von Ulrich Matthias, dem stellvertretenden Vorsitzenden der deutschen EDE-Sektion: http://www.u-matthias.de/verein/ede_eo.htm.

"In den meisten Ländern bestehen für den Einzug ins Europäische Parlament relativ hohe Hürden – in Deutschland etwa braucht eine Partei dazu mindestens 5 % der Stimmen. Mit dem Sprachproblem als Hauptthema ist es wahrscheinlich nicht möglich, diese Hürde zu überspringen, und es wäre ebenfalls kaum möglich, eine Nische zu finden, in der durch ein attraktives allgemeines Programm (in dem Esperanto nur eines der Ziele wäre) genug Stimmen zu holen wären. EDE-Abgeordnete zu haben, könnte also nur für die ferne Zukunft ein Ziel sein." [meine Übersetzung]

Es würde mich wundern, wenn die anderen deutschen EDE-Anhänger diese nüchternere Einschätzung nicht teilten. Wenn das so ist, dann sehen wir hier etwas, was dem Politikstil von Parteien des "bekannten politischen Spektrums" doch sehr ähnelt: Politiker, die den Wählern etwas vorgaukeln (hier: dass EDE wirklich Chancen hat, ins Europäische Parlament einzuziehen), woran sie selbst nicht glauben. Wo bleiben "neuer Politikstil", "Dialog", "Offenheit" und "Transparenz", die versprochen werden?

EDE-Anhänger rechtfertigen die Mühen des Wahlkampfes manchmal mit den kostenlosen Fernsehwerbespots, die zugelassene Parteien in vielen Ländern ausstrahlen dürfen, auch in Deutschland. In Frankreich hat das 2004 geklappt. Wer sich an der Unterschriftensammlung beteiligen will, hat also allen Grund, die geplanten Werbespots genau anzuschauen, bevor er oder sie Zeit und Mühe für die Sache verausgabt.

Wir wissen nicht, wie die Werbespots 2009 aussehen werden. Die vom Wahlkampf 2004 können wir aber kennen lernen: http://www.facebook.com/video/video.php?v=58865895124&oid=24025090839 und http://www.facebook.com/video/video.php?v=58863380124&oid=24025090839. Sie sind geschickt gemacht, was vielleicht auch für 2009 Einiges verspricht. Die graphischen Qualitäten der EDE-Flugblätter verdienen auch Lob.

Positiv ist also, dass EDE, oberflächlich betrachtet, ein professionelles Aussehen hat. Positiv ist auch, dass alle, die EDE nur auf ihrem Wahlzettel sehen (in den Ländern, wo EDE es so weit bringt), wenigstens das Wort "Esperanto" zu sehen bekommen. Nicht zu verachten, da es sich um Millionen handelt.

Aber die Gesamtbilanz der Öffentlichkeitswirksamkeit ist nicht so positiv. Was ist mit den politisch Interessierten, die neugierig werden und Information über EDE im Internet suchen? Wer eine Suchmaschine gebrauchen kann, findet leicht den Weg zum EDE-Wahlprogramm (http://www.e-d-e.org/spip.php?rubrique3&lang=de). Und was finden Neugierige dort?

Zunächst einmal: das Programm beschränkt sich auf Angelegenheiten, die bei den EDE-Anhängern konsensfähig sind. Über die meisten EU-Fragen, etwa über den Verfassungsvertrag, hat es nichts zu sagen. Über "Identität", "Wurzel" u.ä. hat es dagegen viel zu sagen, da Solches nach EDE-Verständnis Kernfragen der Politik zu sein scheinen, über die Esperantisten sich leicht einig werden.

Dass das Programm nicht die größte Priorität der Mitglieder ist, zeigen sprachliche und stilistische Mängel im esperantosprachigen Urtext, die die Übersetzer in den nationalsprachlichen Fassungen in verschiedener Weise ausgeglättet haben.

Ein Kapitel heißt "Demokratie heißt auch Respektierung der Minderheiten". Wir lesen:

"Das Fortbestehen der Minderheiten erfordert Schutzmaßnahmen, z.B. um die zum Weiterbestehen einer Sprache, einer Kultur oder einer Bevölkerungsgruppe notwendige Bevölkerungsdichte zu erhalten." In der Geschichte Europas wurden hierzu Maßnahmen wie Einwanderungsbeschränkungen, Bevölkerungstransfers und ethnische Säuberungen ergriffen. Ich nehme nicht an, dass die Mitglieder von EDE so etwas wollen. Was aber vermuten Leser dieses Programms, die Esperanto und Esperantosprechende nicht kennen? Spricht ein Parteiprogramm von Maßnahmen zur Regelung der ethnischen Zusammensetzung von Gebieten, dann wäre es gut zu wissen, was für Maßnahmen vorgeschlagen werden. Und auch wenn es maßvolle und menschenwürdige sind (was wir nicht wissen, solange EDE uns nicht davon in Kenntnis setzt), ist es überhaupt eine begrüßenswerte, der "kulturellen Vielfalt" dienende Sache, ethnische Homogenität von Gebieten, und sei sie nur eine relative, als wertvolle Zielsetzung darzustellen? Ist es mit dem Geist des Multikulturalismus (von Anationalismus ganz zu schweigen) vereinbar, zwischen sprachlichen und kulturellen Gruppen, die bestimmte Gebiete möglichst zahlreich bevölkern sollen, und anderen Gruppen, deren "Übermaß" angeblich eine Gefahr darstellt, zu unterscheiden?

- "Das schließt ein, dass jede Art von Minderheit Rechte und angemessene Mittel erhalten muss, ihre Meinung zum Ausdruck zu bringen, damit deren Standpunkte von der Öffentlichkeit wahrgenommen werden können, ohne besondere Ausgaben und Mühen, so wie dies auch die Mehrheit kann. Dieses Recht auf Meinungsäußerung findet seine Grenzen da, wo zu Intoleranz oder Haß aufgerufen wird und durch gezielte Falschinformation die Rechte anderer eingeschränkt werden sollen." Die deutsche Programmfassung weicht hier vom Original ab. Der Übersetzer muss Bauchschmerzen gehabt haben, als er diesen Textabschnitt übertragen sollte. Denn im esperantosprachigen Urtext ist von einem Verbot von "Propaganda durch Erklärungen, Botschaften und andere Mittel, die unmittelbar oder mittelbar den Grundsätzen der Menschen- und Volksrechte entgegenstehen" die Rede. Spricht man hier von einem gesetzlichen Verbot bestimmter Meinungsäußerungen? Und was sind denn "Volksrechte"? Was "Menschenrechte" betrifft, verweist EDE wenigstens auf die Allgemeine Erklärung der Menschenrechte von 1948, aber wie ist es mit den "Volksrechten"? Ist es etwa eine bestimmte Konzeption von "ethnischen Rechten", die zu kritisieren nicht mehr gestattet sein soll? Es sieht so aus, als wolle EDE die Meinungsfreiheit einschränken, und man kommt nicht umhin, genauere Auskunft über die Art der Meinungsäußerungen zu fordern, die EDE verbieten will.

Es soll EDE zugute gehalten werden, dass eine Diskussion über das Wahlprogramm für 2009 inzwischen, wenn auch verspätet, in Gang gekommen ist (hierzu: http://www.e-d-e.eu/pageID_6263424.html). Meiner Meinung nach sollten alle, die eine Unterstützungsunterschrift für EDE zu leisten gedenken, oder gar Unterschriften sammeln oder EDE wählen wollen, erst abwarten, was aus dieser Programmdiskussion herauskommt. Wird das Wahlprogramm für 2009 eines sein, das bei einem kritischen Leser keinen negativen Eindruck hinterlässt? Ein solcher Eindruck kann sich ja leicht auf die ganze Esperanto-Gemeinschaft übertragen, denn Außenstehende können – mangels Gegeninformationen – zu Unrecht annehmen, dass EDE für diese spricht.

La germana sekcio de EDE (la partio Eŭropo Demokratio Esperanto) promesas "novan politikstilon sub la signo de dialogo" (http://www.e-d-e.eu/pageID_6263423.html):

"EDE estas nova kaj volas esti alispeca ol la aliaj kandidatantaj partioj kaj listoj. EDE ne estas enordigebla en la konata politika spektro, ne estas maldekstra aŭ dekstra kaj sekvas neniun ideologion, sed porparolas dialogon, samrajtigon, reciprokajn estimon kaj toleron, malfermecon kaj travideblecon, libervolecon kaj memdisponadon, pacon kaj amikecon, socian engaĝiĝon kaj solidaran interkunecon. Ĉi tiuj kolonoj, kiuj portas ankaŭ la ideon de Esperanto, konsistigu la bazon por la laboro de EDE."

"Se EDE kontraŭatende ne ricevos pli ol kvin procentojn de la balotaj voĉoj, EDE ne retiriĝos por la venontaj kvin jaroj en helikan konkon aŭ eĉ dissolviĝos." [mia traduko]

Multe pli realisman pritakson pri la ŝancoj de EDE ni trovas en EDE-interna dokumento (kiun ne legos neesperantistoj, ĉar en Esperanto) de Ulrich Matthias, vicprezidanto de la germana EDE-sekcio: http://www.u-matthias.de/verein/ede_eo.htm.

"En la plej multaj landoj estas relative altaj baroj por eniri Europan Parlamenton – ekzemple en Germanio partio bezonas por tio almenaŭ 5 % de la voĉoj. Kun la lingva problemo kiel ĉefa temo verŝajne ne eblas superi tian baron, kaj same apenaŭ eblus trovi ian niĉon por akiri pere de alloga ĝenerala programo (kie Esperanto estus nur unu el la celoj) sufiĉe da voĉoj por tio. Havi EDE-deputitojn do povus esti nur celo por la malproksima estonto."

Mi mirus, se la aliaj germanaj EDE-anoj ne dividus tiun pli sobran pritakson. Se tiel estas, ni vidas ion tamen similan al la agadstilo de partioj en la "konata politika spektro": politikistoj kredigas al la balotontoj ion (ĉi tie: ke EDE havas realajn ŝancojn eniri la Eŭropan Parlamenton), kion ili mem ne kredas. Kie restis la promesitaj "nova politikstilo", "dialogo", "malfermeco" kaj "travideblo"?

EDE-anoj foje pravigas la kampanjan penadon ne per la perspektivo eniri la Euxropan Parlamenton, sed per la senkostaj televidaj reklammesaĝoj, kiujn allasotaj partioj rajtos dissendigi en multaj landoj, ankaŭ en Germanio. En Francio tio efektiviĝis en 2004. Kiu volas partopreni la subskribkolektadon, havas bonajn kialojn por ekkoni la planatajn televidajn reklamojn, antaŭ ol elspezi tempon kaj penon por la afero.

Ni ne scias, kiel la reklamfilmetoj por 2009 aspektos. Sed eblas konatiĝi kun tiuj uzitaj dum la elektokampanjo de 2004:

http://www.facebook.com/video/video.php?v=58865895124&oid=24025090839 kaj http://www.facebook.com/video/video.php?v=58863380124&oid=24025090839. Ili estas lerte faritaj, kaj tio eble bone aŭguras por 2009. Ankaŭ la grafikaj kvalitoj de la EDE-flugfolioj meritas laŭdon.

Pozitive estas do, ke EDE prezentas al la publiko supraĵan aspekton de profesieco. Pozitive estas ankaŭ, ke tiu, kiu renkontos EDE nur sur sia balotilo (en la landoj, kie EDE sukcesos atingi tion), almenaŭ vidos la vorton "Esperanto". Ne subtaksinda afero, ĉar temas pri milionoj da homoj.

Sed la publikrilata bilanco ne estas tute pozitiva. Kio pri tiuj politike interesitaj homoj, kiuj iĝas scivolemaj kaj serĉas informojn pri EDE en la reto? Kiu scipovas uzi serĉmaŝinon, facile trovas la vojon al la balotprogramo de EDE (http://www.e-d-e.org/spip.php?rubrique3&lang=eo). Kaj kion la scivoluloj trovas tie?

Ĝi limigas sin al la aferoj, pri kiuj la EDE-anoj povis interakordiĝi. Pri la plimulto de bazaj EU-politikaj demandoj, ekzemple pri la demando de la konstitucia traktato, ĝi nenion diras. Pri "identeco", "radikoj" k.s. ĝi multon diras, ĉar tio ŝajne estas laŭ ĝia kompreno kerne gravaj politikaj demandoj, pri kiuj esperantistoj povas facile konsenti.

Ke la programo ne estas por la EDE-anoj prioritata afero, montras ĝiaj jam de jaroj ne korektitaj lingvaj malglataĵoj.

- "La pluvivo de la minoritatoj postulas protektajn dispoziciojn, celantaj pluteni la kritikan densecon, kiu nepras por vivteni lingvon, kulturon, popolon." En la historio de Eŭropo, la plej oftaj dispozicioj por atingi tiun ĉi celon estis restriktoj de enmigrado, transigoj de loĝantaroj kaj etnaj purigoj. Mi ne supozas, ke EDE-anoj volas ion ajn tian. Sed kion supozas neesperantlingvaj legantoj de tiu programo, legante ĝin? Se oni parolas en partia programo pri disponoj por reguli la etnan konsiston de teritorioj, estus tre bone sciigi, kiujn disponojn oni proponas. Krom tio, eĉ se ili estas la plej mildaj kaj humanaj (kion ni ne scias certe, ĉar EDE ne informas nin pri tio), ĉu estas entute salutinda "diversisma" afero prezenti etnan homogenecon de teritorioj, eĉ relativan, kiel valoran celon? Ĉu akordas kun la multkulturisma idealo (tute ne parolante pri ia ajn vario de sennaciismo) distingi inter lingvaj kaj kulturaj grupoj, kies multnombreco sur difinita teritorio dezirindas, kaj aliaj grupoj, kies "tromulteco" prezentas minacon?

- "La difino de demokratio entenas por ni, ke ĉiu ajn minoritato devas ricevi esprimo-rajton kaj esprimo-rimedon, tiel ke ĝia vidpunkto estu facile rimarkebla de la unuopaj civitanoj sen elspezo aŭ aparta streĉo, same kiel la majoritataj principoj. Tiu eldoniva emo, devas ja tamen malpermesi eldonon de propagando pri deklaroj, mesaĝoj kaj aliaj periloj kiuj rekte au malrekte kontraŭus la principojn de homaj kaj popolaj rajtoj." Mi ne komprenas, kion signifas "eldoniva emo", kaj ankaŭ la tradukintoj de la teksto en aliajn lingvojn havis problemojn kun ĝi. Ĉu oni parolas ĉi tie pri jura malpermeso de iu kategorio de opiniesprimoj? Kaj kio estas la "popolaj rajtoj"? Pri la "homaj rajtoj" EDE almenaŭ referencas al la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de 1948, sed pri la "popolaj rajtoj", al kio ĝi referencas? Ĉu temas pri t.n. "etnaj rajtoj"? Aspektas tiel, kvazaŭ EDE volus limigi la opini-liberecon, kaj ne konvenas preteriri tion sen postuli kelkajn pli detalajn klarigojn pri la opinioj, kiujn EDE volas malpermesi.

Laŭ mi, homoj, kiuj pripensas deĵori ĉe stando aŭ iri de pordo al pordo por kolekti subskribojn por EDE, rajtas kaj devus antaŭe postuli de ĝi reprilaboritan, klare formulitan programon, kiun oni povas prezenti al kritika leganto sen timi negativajn efikojn, ankaŭ por la tuta Esperanto-parolantaro. Eksteruloj povas – manke de kontraŭinformoj – malprave supozi, ke EDE iel reprezentas ĝin kaj ĝiajn sintenojn.

Kio okazus, se Esperanto iĝus la tutmonda interlingvo? Ĉar pli facila ol iu ajn etna lingvo, ĝi en pli da lokoj kaj pli rapide fariĝus ĉiesa posedaĵo, ol ekzemple la angla nuntempe. Kiam la tuta uzantaro de iu nur loke uzebla lingvo jam regas alian, pli disvastigitan lingvon, la loka lingvo fariĝas malnepra en la ĉiutaga vivo kaj la pli forta lingvo superkreskas ĝin. Kompreneble, ankaŭ Esperanto iom post iom anstataŭus aliajn lingvojn en tiuj plurlingvaj regionoj, kie ĝi iĝus ĉies ĉefa lingvo de eksterhejmaj sociaj rilatoj. Kaj se ĝi vere iĝus "ĉies dua lingvo", tio estus tre multaj regionoj en la mondo.

Finvenkismaj esperantistoj kutime ne perturbas sin per pensoj pri tiaj eblaj sekvoj de la esperata universaliĝo de Esperanto. Kiam ili escepte faras tion, ili plej ofte klarigas nur – tre svage – ke en tiu estonta mondo necesos fari taŭgajn lingvopolitikajn disponojn por certigi, ke Esperanto ne endanĝerigos etnajn lingvojn. La asocio Libero por la Lingvoj (LPLL) estas pli realisma. En unu el siaj bazaj dokumentoj (http://sapato.com.br/libero/sciforespe.doc) ĝi (aŭtoro ne indikita) diras: "Necesas demandi, ĉu ne konvenas [...] konservi en ĉiu lingva komunumo strikte unulingvajn nukleojn". Jes, efektive, se la unulingvaj nukleoj estus sufiĉe grandaj, tio preventus la formorton de la lokaj kaj regionaj lingvoj. Problemo estas, ke tiam la monda lingva ordo havus precize tiun econ, kiun ĝi nun havas kaj kiun esperantistoj rutinece (kaj prave) kritikas: privilegiita "klaso" de lingvolertuloj partoprenas la internacian komunikadon, dum malprivilegiita "klaso" estas ekskludita de ĝi. Plia problemo: kiel oni volas devigi la nukleojn resti eterne unulingvaj?

Kiu vere volas konservi etnojn kaj etnajn lingvojn, devus pledi – kiel iuj etnistoj faras – por politika reordigo de la mondo, kiu kreus plejeble homogenan, kulturpolitike aŭtonoman teritorion por ĉiu etna aŭ lingva grupo. Eĉ tiu sistemo estus daŭripova nur, se oni krome limigus migradon de homoj kaj eble eĉ amaskomunikilan interpenetradon inter la etne homogenaj teritorioj. En tia ordo Esperanto povus funkcii kiel interetna, interteritoria lingvo. Tion konjektis komence de la 70-aj jaroj la novdekstrulo kaj etnisto Guy Héraud. Parte sub lia influo, multaj esperantistoj tiutempe komencis aserti la etnosavan kaj lingvosavan potencialon de Esperanto. Tio estis argumento malmulte uzita antaŭe. Sed ili kutime mutis pri la ceteraj partoj de tiu etnopolitika koncepto. Ne mirige. Tro evidenta estas la idea parenceco inter la koncepto de Héraud kaj tiu de ksenofobiaj popularistoj, kiuj same kiel li volas restrikti migradon por gardi laŭdire endanĝerigitajn identecojn.

Multaj esperantistoj neniam aŭdis pri Héraud, kiu restis en kontakto kun la "neŭtrala" (t.e. la UEA-bazita) Esperanto-movado ĝis sia morto en 2003, sed neniam fariĝis esperantisto. Li estis proksima kunlaboranto de du aliaj "preskaŭ-esperantistoj", Andrea Chiti-Batelli kaj Yvo Y. D. Peeters. Preskaŭ ĉiu esperantisto konas la nomon Chiti-Batelli. Li partoprenis plurajn kongresojn, precipe en Italio, kaj dum parto de la 90-aj jaroj li mentoris la Eŭropan Esperanto-Union per siaj verkoj, kiujn precipe Umberto Broccatelli volonte esperantigis. UEA eldonis plurajn broŝurojn de li. Mi ne scias, ĉu Chiti-Batelli komencis sian agadon por ideologie modli la Esperanto-movadon je la instigo de Héraud, sed rimarkinda estas la simileco de iliaj ideoj pri Esperanto. Ambaŭ opinias, ke ĝi povus helpi al malfortaj etnaj lingvoj travivi sen esti "vorataj" de pli granda lingvo. Rimarkinda estas ankaŭ la simila agadstilo ĉe ambaŭ: konatiĝi kun la esperantistaro sufiĉe por scipovi efike prediki al ĝi, sed ne fari la plonĝon kaj mem iĝi esperantisto.

Chiti-Batelli asertas, ke Esperanto neniam "dissolvus" etnojn aŭ "vorus" lingvojn – kion faras laŭ lia opinio precipe la angla lingvo. Tion Esperanto neniam povus, laŭ li, ĉar ĝi estas "morta" lingvo kaj la gepatra lingvo de neniu. Amuzas, ke esperantistoj glutas ĉi tion senproteste, nur ĉar ĝi venas de simpatianta "aŭtoritatulo". Kutime esperantistoj insistas en siaj informiloj pri la vivanteco de la lingvo, kaj por pruvi ĝin ili citas la ekziston de ĝiaj denaskaj parolantoj. Kiom da denaskaj parolantoj ĝi havus, se ĝi iĝus la vera monda lingvo – pri tio eblas nur spekulativi, sed certe estus multaj milionoj. En "kosmopoloj", grandaj urboj kun diversetna kaj diverslingva loĝantaro, Esperanto rapide fariĝus la komuna lingvo, uzata por ĉiuj publikaj celoj.

Esperantistoj elpensis ankaŭ aliajn argumentojn por kredigi, ke Esperanto povus helpi vivteni etnojn, etnajn lingvojn kaj etnajn identecojn. (Vd. http://home.arcor.de/gmickle/skk/kuldiv.html). Ĉiuj enhavas grandan dozon da revpensado. Jam Zamenhof vidis la aferon pli realisme. Li komprenis la procezon de tutmonda lingva konverĝado, kiu okazas jam de jarcentoj, kaj li pripensis, kiel Esperanto vere kondutus, se ĝi iĝus grava parto de la procezo. En Esenco kaj Estonteco de la Ideo de Lingvo Internacia (1900) li parolis pri la "kunfluiĝo de la homoj en unu ĉiuhoman popolon". Li konstatis, ke Esperanto "faciligos al la homoj la atingon de tio" – almenaŭ se la homoj kolektive deziros ĝin. Kaj estas klare, ke "ĉiuhoma popolo" signifis por Zamenhof unulingvan homaron. En la sama verko li diras, ke "ni konfesas, ke kiom ajn ni rompis al ni la kapon, ni neniel povis kompreni, en kio nome konsistus la malfeliĉo por la homaro, se en unu bela tago montriĝus, ke ne ekzistas jam plu nacioj kaj lingvoj naciaj, sed ekzistas nur unu ĉiuhoma familio kun unu ĉiuhoma lingvo." Zamenhof nomis tiujn, kiuj vidas en tia evoluo malfeliĉon, "naciaj ŝovinistoj".

[auf Deutsch: home.arcor.de/gmickle/leag/t_arbeiter.html]
[en Esperanto: home.arcor.de/gmickle/leag/t_laborista.html]

The first remark many sceptics make about Esperanto is that it is not "useful" the way other, allegedly more "important" languages are. A politically left-leaning sceptic may wonder, if he or she learns of the existence of a worker's Esperanto movement, what good it has ever been for workers, except possibly as a pastime. I will argue that Esperanto is more than that, and to that end I want to review a few of the reasons why progressive workers and others have chosen to learn and use Esperanto in the past and are still doing so.

Workers have used Esperanto for practical reasons

Esperanto - seen both as a language and a community of speakers - is basically a practical option for contacting people from other countries. It certainly isn't the only one available, and the more options - languages and contacts - you have, the better. Despite its small number of users, Esperanto has some notable things going for it, one of them being that its speakers are to be found throughout the world and that they almost invariably enjoy having a wide variety of foreign contacts. Otherwise they wouldn't have taken the trouble to learn it.

Esperanto has been around since 1887, and it was in the first decade of the 20th century that increasing numbers of workers began to learn it and set up their own organizations that were independent of the bourgeois Esperanto movement that had coalesced a few years earlier. Around the same time Esperanto made its way to East Asia. The first to study it in China were anarchists who used it to contact European worker Esperantists.

One of the motives for setting up a worldwide proletarian Esperanto organization in the 1920's was that in the aftermath of the 1st World War, large numbers of mostly monolingual workers were actively seeking contact with fellow workers in other countries, and some of them found Esperanto to be the only language they could learn quickly and easily enough in their free time. The war had led them to conclude that the mutual isolation of the working classes of different countries had made it easier for the ruling class to manipulate them by means of nationalist ideology.

It helped, of course, that there was at that time a large workers' cultural movement associated with socialist, communist, anarchist and other leftist tendencies. It proved to be an ideal location for Esperanto activity. Communist parties, for example, promoted correspondence between workers in various countries, and Esperanto was used extensively for that purpose - before the era of Stalin, in which Esperantists were persecuted in the Soviet Union.

The number of proletarian Esperantists grew quickly in the immediate aftermath of the war. Moreover, they were more loath than ever to organize within the established "politically neutral" (as it purported, and still purports, to be) Esperanto-movement. That movement had been deeply compromised in their eyes by the loyal support it had given to the war effort of various European nations. Some form of permanent workers' Esperanto organization had become necessary.

Globalisation from the bottom up

The association they founded in 1921 was called Sennacieca Asocio Tutmonda, or SAT (= World Anational Association). The name says something about its qualities. Though it was conceived as a proletarian class organization, it refused to narrow itself down politically. It therefore did not designate itself as "socialist" or anything of the kind. It was meant from the beginning to be a place where advocates of the widest range of left tendencies could engage in a free exchange of ideas. There was, however, a very pronounced ethos of antinationalism, which cut across tendencies. The founding group wanted to limit national influences so much that they went a step beyond internationalism by giving the association an "anational" structure and enshrining that principle in its name. Only Esperanto-speakers with sufficient linguistic proficiency were to be members - without the intermediary of national sections. SAT adopted the slogan: "Let members of SAT accustom themselves to extranational perception, thinking and activity".

In the same vein, the leading figure in SAT, Eŭgeno Lanti, said: "Intellectual contacts between proletarians of various countries in reality take place only through the medium of polyglot intellectuals. The activity of SAT, which aims to unite the working people of the world and bring them together directly, is revolutionary in its essence." SAT was not meant to usurp the role of political parties by engaging in political struggles directly, but was to be a cultural association engaged in workers' education - one that would help to break down national and ethnic barriers between workers by involving them in practical collective activity.

The membership of SAT peaked in the late 1920's at around 6000, and has since declined to a little over 700. The reasons for the decline are manifold and it would require a lengthy excursion into history to deal with them here. Suffice to say that most of them relate to the history of the community of Esperanto-speakers and the troubles of the political left in general, though some of them stem from SAT's own difficulties in maintaining a left-wing and antinationalist profile that clearly sets it apart from the bourgeois Esperanto movement, whose increasingly culturalistic, identitarian and even nationalist discourses now pervade the whole Esperanto-speaking community and even crop up in SAT sometimes.

One thing that has reduced public interest in Esperanto is the perception that English is now doing the trick and filling the role that was once foreseen for Esperanto. Although many leftists see it that way too, I think they would do well to take a closer look at the matter. Even in Western Europe, where English has long been the pre-eminent foreign language taught in schools, and where economic conditions and geography favour international contacts and travel, most people don't leave school with enough English to use it effectively for political purposes or to become personally close to the people they use it with. Esperanto - regardless of whether it has any chance of being "introduced" worldwide - helps to make up for this. The bourgeois education system produces hordes of educational losers who have lost confidence in their own ability to learn foreign languages (among other things), and Esperanto helps some of them to regain the confidence that they actually can learn languages.

Esperanto induces its users to cultivate a general interest in languages, since many of its speakers concern themselves with linguistics and the sociology and politics of language. The Esperanto-speaking community does more than any other group I know of to stimulate its members to learn other languages, including "exotic" or less frequently studied ones. It is a great place to acquire translation skills together with other people who are usually cooperative and friendly.

It is also not a bad exercise for monolingual English speakers in particular to put themselves in the place of people who are not usually or ever able to use their native language for international communication. Using a language that belongs to all its users equally, while being the native language of only few, is a way to do that. Esperanto speakers promote an ethic of equitable linguistic communication, addressing an issue of worldwide social inequality that most people never think about.

Esperantists have a tradition of providing hospitality to travelling Esperantists from other countries, something that a lot of people that don't have wads of money to spend on vacation travel make abundant use of (both ways, as guest and host). For some people, this alone is sufficient reason to learn Esperanto.

Undeniably, some Esperantists are zealots who would have people believe Esperanto to be a panacea for international strife, cultural imperialism or other ills, but the number of zealots is declining. Though it hasn't reached the point of being a schism, Esperantists are presently tending to drift into two groups. One of them insists on maintaining the stance of a "movement" and will clutch at any straw in order to preserve the hope that Esperanto can one day become the international language. The "movement" tendency is, however, waning. Another group sees the language more as the basis for a "community" with a kind of alternative life-style. Seeing Esperanto described as a hobby still bothers some Esperantists, but I don't think it should. On the contrary, hobbies and free-time activities should be looked at from a political angle.

The anationalist current

Hobby or not, Esperanto certainly has a political dimension. Worker Esperantists, especially those of the "anationalist" (antinationalist and universalistic) tendency in SAT, have long valued Esperanto for its capacity to inculcate in its working-class users a kind of practically oriented "proletarian cosmopolitanism" that takes them one step further away from the all-pervasive spirit of nationalism than internationalism does. (Also see: en.wikipedia.org/wiki/Anationalism .)

What is objectionable about internationalism? Most of the time, nothing. For many people and in many places and circumstances, it is a step in the right direction - away from nationalism. From a consistently antinationalist perspective, however, one can have some legitimate reservations about the concept of internationalism:
a) Internationalism implies the existence of nations. Indeed, internationalists usually do not question the legitimacy of the national state as an institution.
b) Internationalism does not necessarily entail antinationalism. Internationalists often harbor nationalistic views on the naturalness and worthiness of nations and the permanence and primordiality of ethno-national identities. That is why nationalists can, and do sometimes, appear in the guise of "internationalists" when it suits their purposes to look a bit "progressive".

The traditional internationalism of the workers' movement was in any case associated with a hierarchical form of organization that didn't make much provision for transnational grass-roots contacts among workers, and that was what SAT sought to remedy by bringing workers from as many places as it could reach into direct contact with one another and freeing them from the mental shackles of nationalism. Its ideas, and especially the ideas of its anationalist faction, were an early statement of an idea that has more recently come to be known as "globalization from below".

Eŭgeno Lanti put it this way in one of his most well-known works, the Manifesto de la Sennaciistoj [Manifesto of the Anationalists]: "In a famous manifesto that appeared 83 years ago, the workers of all countries were called upon to unite. And to that end various Internationals have come into being, the leaders of which have more or less frequent dealings with one another, whether through correspondence or at congresses; most often through the agency of translators and interpreters. Generally speaking, the masses still are kept completely apart in national milieus and have no mutual contact - except on battlefields during terrible wars."

Anationalists - who, it must be stressed, constitute only one of several political platforms in SAT - called upon workers to refrain from any kind of national struggle and to devote themselves exclusively to class struggle. Although today the primacy of class struggle is held to question by some in SAT, the current relevance of Lanti's warning against "national struggle" becomes apparent when one considers how often advocacy of identitarian and ethnicistic causes still hides behind a smokescreen of "antiimperialism" and "self-determination" in order to lure leftists. The bourgeois Esperanto movement is a prime example of what Lanti railed against. Large sections of it now recklessly support "ethnism", pan-European nationalism, language purism and like causes.

Using Esperanto today

One of the ideas that has traditionally prevailed in SAT and that is now arguably obsolete is the idea of Esperanto becoming the universally recognized international language. Members of SAT originally shared with the bourgeois Esperanto movement the conviction that Esperanto had a good chance of "winning" the race to become the world's main medium of communication. Today it would seem more prudent to treat Esperanto as a tool to promote bilingualism and multilingualism, as well as to encourage the underprivileged to adopt a more cosmopolitan outlook and life-style, than to make a dogma of the eventual triumph of Esperanto over other languages, with which it is perceived to be in competition. Opinions about this vary quite a bit both in SAT and in other parts of the Esperanto-speaking community.

SAT was in any case not founded to directly promote the worldwide introduction of Esperanto. The fundamental aim of SAT, as formulated in its statute, is as pertinent today as it was in the 1920's, when it was written: "In short, the long-term goal of SAT is to promote by means of worldwide use of a rationally planned language the development of rationally thinking intellects capable of comparing, understanding correctly and evaluating ideas, theses and tendencies, and which are therefore also capable of selecting independently the path that they consider to be the most direct or expedient, in order to free their class and conduct humanity to as high a stage of civilisation and culture as possible."
 

De kelkaj jaroj viglas, sub la devizo "no border", maldekstra movado kontraŭ ĉiuj limigoj de la azilrajto kaj pli larĝe por senrestrikta rajto je migrado de unu lando al alia. Utopiaj postuloj? Jes, sed verŝajne iom malpli ol la postuloj, ke ŝtatoj senarmiĝu aŭ ke Esperanto fariĝu ĉies dua lingvo. Spite jurajn kaj pli konkretajn obstaklojn, milionoj "arogas" al si la migrorajton per translokiĝo de unu lando al alia kiel "neleĝaj" enmigrantoj - kaj ilia nombro plimultiĝas.

Hieraŭ mi kun proksimume 1000 ĝis 2000 aliaj partoprenis manifestacion, kiu celis memorindigi la dekkvinan datrevenon de la (praktika) abolicio de la azilrajto en Germanio. Nek giganta nek bagatela nombro en urbo kiel Berlino kaj sufiĉa por meriti kelkajn sekundojn en la loka televida novaĵelsendo. Ĝi okazis sub la devizoj: "Por tuttera rajto je migrado - solidareco sen limoj; Kontraŭ rasismo, socia ekskludado kaj ŝtato de kontrolvigilado" kaj estis subtenita de multaj maldekstraj grupoj, ankaŭ sekcioj de la Maldekstra Partio, sindikatoj kaj anoj de la Verda Junularo. (Vidu ĉe www.recht-auf-migration.de.vu )

Ĉi tiu movado estas preskaŭ pratipe sennaciisma en sia celdirekto, kaj tio evidentiĝas en ĝia slogano "nek landlimoj nek nacioj, halto al deportoj". En unu alparolo al la homamaso aŭdiĝis la deziro pri "dissolvo de la nacioj". Tabulo fiksita al la movebla scenejo, sur kiu la fina koncerto okazis, surhavis la sloganon "Por la kosmopolita komunismo". Malpruvo de la kelkfoje aŭdigata tezo, ke sennaciistoj okupiĝas pri aferoj, kiu troviĝas kilometrojn for de la veraj zorgoj de la maldekstrularo.

La agadkampo de la kontraŭlandlimistoj kuntuŝiĝas ne nur kun la agadkampo de la sennaciistoj - evidente, ĉar ambaŭ estas eksplicite kontraŭnaciismaj - sed ankaŭ rilatas al la vivorealo de multaj esperantistoj, kiuj precipe dum la lastaj jaroj fuĝis trans landlimojn pro militoj. Kaj ĝi akordas kun la pramalnova revo faligi per komuna lingvo la "murojn de miljaroj" inter la popoloj. Jam Zamenhof parolis pri ebla estonta "kunfluiĝo de la homoj en unu ĉiuhoman popolon" - kiu laŭ li cetere povus esti unulingva - kaj tio estas alia formulo de la ideo "dissolvi la naciojn", al kiu senlandlimistoj kaj sennaciistoj fokusigas sian atenton.

Unu aspekto de la kontraŭlandlimisma agado certe kaŭzus kaprompiĝon al multaj esperantistoj: la multa, kvazaŭ demonstra uzado de la angla en sloganoj sur slogantukoj kaj vokataj voĉe. "No borders, no nations, stop deportations" kaj "for freedom of movement and de*fencing the nations" ["por libereco de moviĝo kaj senbariligo de la nacioj"] estis ĉie videblaj. Ankaŭ mi, kiom multrilate mi emas distanciĝi de la Esperanto-movado, pli ŝatas Esperanton kiel simbolon de kosmopoliteco. Mi nur provas imagi, kio okazus, se kontraŭlandlimisto hazarde vagus al retejoj, en kiuj movadanoj de la kutima tipo reklamas Esperanton. Tie li aŭ ŝi ekscius, ke Esperanto estas patenta ilo por savi etnajn lingvojn, kulturojn kaj identecojn. Alivorte, por eternigi la landlimojn en la kapoj de la homoj. La angla do restos, ĝis proponiĝos alloga alternativo, la plej akceptata simbolo de kosmopoliteco.