Ji Yingeng's blog

Propono

Mi proponus ke oni rigardu –lit- kiel neoficialan afiksoidon(ne oficialan prefiksoidon au ne oficialan sufiksoidon),cxar gxi estas universale uzata en nuntempa Esperanto kaj la europaj lingvoj.Mi prenu aerofiton陨石 kiel ekzemplon,Esperante:aerolito,ruse:аэролит,angle:aerolite,france:aerolit(h)e,germane:aerolith,itale:aerolito,hispane:aerolito,portugale:aerolito,rumane:aerolito,:…Se oni posedas la -lit-,do li au sxi duone ekscias signifojn de la aliaj pli ol 30 vortoj kun –lit-,ekzemple antilitika防结石的,entomolito昆虫化石,eolito原始石器,eolitiko原始石器时代,iknolito足迹化石,karpolito果实化石,kriolito冰晶石,litiazo【医】结石,litifikacio石化,litika石的，石制的；结石的litino氢氧化锂,litobio石蜈蚣,litofito石生植物,litografi石印,litografo石印品,litografisto石印工人,litografio石印术,litoida如石的,litolatrio拜石教,litologo岩石学者,litologio岩石学,litosfero岩石层,litoskopo探石器,litotomio切（结）石刀,litotricio碎石术,megalito巨石,mezolitiko中石器时代,monolito独石柱,neolitiko新石器时代,paleolitiko旧石器时代,riolito【矿】流纹岩,trilito三石塔，urolito尿结石，zoolito动物化石 kaj aliaj.Se oni unue ellernas Esperanton kaj poste eklernas la europajn lingvojn,do ili povas rezoni per analogio kaj akiri duoplan rezulton per duona peno, kaj inverse.Se oni ne akceptas la –lit- kaj volas anstatauigi la –lit- per sxtono,anstatauigi neolitikon per novsxtonepoko kaj paleolitikon per prasxtonepoko,do la du anstatauaj vortoj estas malpli koncizaj kaj pli longaj.Ili fakte ne estas vortoj sed vortogrupoj, kaj multe, multe da nuntempaj Esperanto-vortaroj devas esti rekompilotaj inkluzive de plena vortaro de Esperanto,cxar gxi fakte jam akceptis la –lit-, ekzemple,aerolito,kiel mi jam diris antaue.Tio estos malsxpara kaj neakceptata,kio eble vekos ĥaoson.Mi pensas ke ni devas persisti en tio,ke Esperanto estas simpla,logika kaj facillernebla,sed samtempe mi pensas ke Esperanto devas pliricxigxi kaj evoluigxi tago post tago,cxar epoko sencxese marsxas antauen.

Ji Yingeng

Unutaga vojaĝo al Chongming

Chongming estas la tria plej granda insulo de nia lando. En la 14-a de aprilo 2010 la administra komitato de la emeritaj geinstruistoj de la Shanghai-a kvinama superlernejo organizis nin, ĉiujn emeritajn geinstruistojn per busoj vojaĝi al la insulego Chongming tra la Shanghai-a Changjiang-a tunel-pontego, kiu longas je 25.5 kilometroj inkluzive de la Changjiang-a tunelo de 8.9 kilometroj.La pontego estas la plej granda aŭtoŝoseo-trako-oblikvtirtipa pontego en la mondo kun ses dudirektaj lenoj, la rapideco de 100 kilometroj en horo kaj 730 metroj da ĉefnavig-apertura spano, kiu ebligas al la kontenero de 30,000 tunoj kaj nepakita kargoŝipo de 50,000tunoj dudirektan navigadon. La tunelo kun la diametro de 15.43 metroj, la plej granda diametrtunelo en la mondo,dudirekta ses-lena ekspres-aŭtovojo de 4.15m x 3.7m-a trakotrafika veturrapido de 80 kilometroj en horo, veturvojo-netlarĝo de 12.5m, veturo-netalto de 5.2m kaj kontraŭsismo-preventkreva rango de 7. En la naŭa, kiam ni atingis la pontegon, mi tuj sentis la maron kaj la cielon tiel senlimaj ke mi estis en bonega humoro. Je la deka ni atingis Xu Genbao-futbalan bazlokon,unu el niaj tri celejoj, kies areo estas pli ol 70 muoj. Ĝi havas tri kaj duonon da normaj piedpilkaj ludkampoj, unu el kiuj estas en Ĉambra tereno por futbalo kun homfarite metitaj gazoneroj el Germanio. La bazloko kun ĉirkaŭ 100 gelernantoj estas lulilo trejni elstarajn futbalgestelojn. Je la dek unua ni atingis la bazaron de agrikulturaj produktaĵoj Qingcheng, kie la agrikulturaj produktaĵoj estas tre abundaj, sed la prezoj grandaj, ekzemple,bramo 0.5 kilograme kostas 7.5 yuan, kukumo 4 yuan, maizo 5 yuan…La prezoj de ĉiuj produktaĵoj estas pli altaj ol en la urbocentro Shanghai. Je duono post la dek tria ni ekveturis al la fama Shanghai-a malseka tero, la Shanghai-a Orientplaĝo- la birdoj-ŝtata natura rezervejo kun areo de 24.19 km², kie estas la birdoj de 17 ordoj, 50 familioj, 290 specioj, inter kiuj la ŝtataj unurangaj protektataj animaloj estas orienta blanka cikonio, nigra cikonio(黑颧), blankkapa cikonio, blankvosta haliaeto kaj aliaj,ŝtataj durangaj protektataj animaloj,ekzemple, blanknuka gruo, nigrvizaĝa plataleo，cigneto kaj aliaj, entute 34 specioj, 20 specioj da birdoj listitaj en <La pereo-animala ruĝlibro de Ĉinio> kaj 94 specioj da fiŝoj kaj kie estas 10 specioj da bestoj, inter kiuj ŝtata unuranga protektata besto estas blanknaĝila delfeno, ŝtataj durangaj protektataj animaloj estas nigra sennaĝila foceno,foko kaj aliaj. La tero ludas la gravan rolon de la reguligo de klimato, purigo de akvo, rezisto al ŝtormotajdo kaj tiel plu kaj ĉiam ĝuas la bonan nomon de la reno de Shanghai.

Je la dek sepa ni ĉiuj kontente revenis al nia lernejo.

Ji Yingeng

La unua fera homo de Ĉinio La 8-an de julio 2011 la unua fera homo de Ĉinio Wu Baoxin ,portante paron da ŝuoj de 128 kg,tiris du aŭtojn pezajn je 3 mil kg antaŭen je tri metroj per la du mezaj fingroj sur la komerca placo de la urbo Jiaozuo de Ĉinio.Li estas emerita laboristo,60-jara ĉijare kaj peza je malpli ol 60 kg. Ji Yingeng laŭ la revuo 益寿文摘

Mi vizitis la Konfuzian templon en Ningbo

Matene de la sesa de novembro, je la sepa,ni la emeritaj geinstruistoj de Shanghai-a Wuai Supera Mezlernejo veturis per turismaj aŭtoj al Zhejiang provinco viziti la urbon Ningbo tra hangzhouwan supermara pontego, malfermita al trafiko en la unua de majo 2008.Ĝi estas desegnita,konstruita kaj administrita de Ĉinio mem.Ĝi longas je 36 kilometroj,la plej longa supermara pontego en la mondo.Ĝi plimallongigis la tervojan distancon inter la urboj Ningbo kaj Shanghai je pli ol 120 km.Ĝi igis la apudmarbordajn trairejojn liberaj kaj ĝi kune kun la Tri-gorĝa Projekto kaj Qinghai-Xizang Fervojo fariĝis markeca projekto prezenti la grandan kreipovon de la popolo de Ĉinio.Ĉirkaŭje 10:40 ni atingis la urbon Ningbo.Unue ni vizitis Xiaoshiguan,ekzamenejon de la infanoj de la distrikto de la dinastioj Ming kaj Qing,kaj la Qing Taŭistan Templon.Tagmeze ni tagmanĝis en iu restoracio de la centro de la urbo kaj ni ĉiuj estis kontentaj pri la manĝaĵoj.Posttagmeze ni vizitis Konfuzian Templon.Dum la granda kultura revolucio(1966-1976) kiam la Templo alfrontis senprecedencan katastrofon,lokaj klarvidaj homoj ŝmiris la eksteran muron per kalko,respekte skribis citaĵojn el vortoj de Prezidanto Mao kaj tiele protektis la Templon,la antikvan konstruaĵon,kiu nun estas rigardata kiel trezoro.

Konfuzio(551-479a.K.)estas grandaj edukisto,politikisto kaj ideologo en la Periodo de Printempo kaj Aŭtuno(770-476a.K.).Li estas la fondinto de Konfuzianismo.Li instruis pli ol 3,000 disĉiplojn kaj 72 el ili estas eminentuloj kun granda sukceso. Kelke da liaj disĉiploj devenis de povraj familioj.Li ŝanĝis la tradicion, ke nur la nobelaro havas la rajton ricevi edukadon.Li alta je pli ol 1.90 metroj kaj kun la muskoforto eksterordinara administris staplon kaj paŝtejon.Dume li dediĉis siajn liberajn horojn al memlernado kaj dank’al sia granda diligenteco li fariĝis homo erudicia.Pro siaj eksterordinaraj kapablo kaj scioj li estis nomumita prefekto de la ĉefurbo de Lu-regno, kiu egals al la nuna urbestro,kiam li estis 51-jaraĝa.Post unu jaro li estis promociita ministro pri domkonstruado, kiu egalas al la nuna ministro de la konstrua ministerio.Poste li estis promociita Dasikou,kiu egalas al la nuna ministeriestro de publika sekureco kaj prokurorejestro kaj samtempe la plej supera popola juĝejestro.Kiam li estis 56-jaraĝa,li funkciis kiel provizora ĉefministro kaj samtempe ministro de la eksteraj aferoj.La suvereno de Lu-regno ricevis de Qi-regno muzikistinojn kiel donacon,kiuj tiel ravis la suverenon,ke eĉ dum tri tagoj li okazigis nenian kortegan aŭdiencon.Konfuzio kun indigno forlasis Lu-regnon kaj,akompanate de siaj disĉiploj,komencis vojaĝadon kun la celo propagandi sian doktrinon.Li vojaĝis dek kvar jarojn kaj alvenis al ok regnoj,sed neniu regnestro volis akcepti lian doktrinon kaj komisii al li ian oficon. En sia sesdek-oka jaro li revenis en Lu-regnon kaj de tiam li plene sin fordonis al la instruado,studado kaj kompilado de klasikaĵoj.li kompilis nemalmulte da ili,ekzemple,La Libro de Poezio,La Libro de Historio,La Libro de Ŝanĝiĝoj kaj aliaj.Li ankaŭ kompilis la kronikon Printempo kaj Aŭtuno.La eldiroj kaj anekdotoj de li kaj liaj eminentaj disĉiploj estis kompilitaj en la Analekto de Konfuzio.Ĝi estis kompilita de disĉiploj de Konfuzio kaj disĉiploj de liaj disĉiploj post lia morto. Dum la kelkmiloj da jaroj Konfuzio kaj lia doktrino ege influas la ĉinan popolon precipe intelektulojn de Ĉinio kaj eksterlande .En nemalmulte da landoj de la mondo ekzistas institutoj de Konfuzio.UNESKO etikedintas lin kiel unu el la Dek Kulturaj Famuloj en la mondo.Konfuzio apartenas al Ĉinio.Samtempe li ankaŭ apartenas al la mondo.

Konfuzio naskiĝis en la urbo Zou de Lu-regno(la nuna Qufu,Shandong-provinco).Liaj prapatroj estis nobeloj de Song-regno.En tiu regno okazis interna milito,lia praavo fuĝis en Lu-regnon kaj tie fiksloĝiĝis.Lia patro Kong He estis nobelo de Lu-regno.Kiam li estis tri-jara,lia patro mortis de malsano kaj la orfo vivis mizeran vivon.Dum sia juneco li perlaboris siajn vivrimedojn,sin okupante pri funebra muzikludado.

La ĉina nomo de Konfuzio estas Kong Qiu.Kong estas la familia nomo kaj Qiu la persona nomo,ĉar antaŭ lia nasko liaj gepatroj preĝis por naski filon sur la monto Ni Qiu.Lia alinomo estas Kong Laoer,Laoer signifas la duan,ĉar la unua edzino de lia patro naskis naŭ filinojn sed neniun filon kaj lia patro ŝin repudiis.La dua edzino de lia patro naskis filon,kies nomo estas Meng Pi,Meng signifas la unuan, sed la filo estis kripla,en la malnova socio precipe en la feŭda socio la filinoj aŭ la kripla filo ne povis esti heredanto kaj lia patro,pli ol 60-jara,prenis al si mal pli ol 20-jaran edzinon,kiu naskis Konfuzion, kies adoltiĝa nomo estas Zhong Ni,Zhong ankaŭ signifas la duan.

Poste,ni vizitis la ĉefan straton centre de la urbo,kie estas tre moderne kaj movoplene.La aĵoj tie estas tre malkaraj.

Je la 15:oo ni ekveturis per la aŭto al Shanghai,je la 19:00 ni atingis la lernejon kaj ĉirkaŭ je la 20:00 mi atingis mian hejmon.La tagon pasigis mi signifoplene.

Ji Yin’geng

Mi subtenas s-inon Anna Lowenstein

Mi estas etulo. Mi ne scias s-inon Anna Lowenstein nek legis ŝiajn librojn, sed mi dufoje tralegis la artikolon Poetoj detruas nian lingvon de s-ino Anna Lowenstein (Esperanto,No. 1229, p. 195) kaj pensas ke la titolo de la artikolo estas kvankam iom troiga, tamen neniom absurda. Ŝi estas prava. Mi konsentas kun ŝi kaj ŝin subtenas. Ĉi tie mi volus babili iomete pri la poezia termino.

Iuj poetoj kreis iujn vortojn por faciligi sian skribon de poemoj. La vortoj estas ĝenerale neuzataj en la konversacioj kaj rigardataj kiel la poezia termino. La poetoj jam kreis nemalmulte da tiel nomataj poeziaj terminoj, ekzemple, acerba=1)adstringagusta,kiel nematura frukto2)kritike ofendintence pika,morda, antro=1)kaverno,2)kavernoforma de iuj organoj, argesto=norda vento, aŭstera=morrigida,bizara=groteska, degni=bonvoli,konsenti fari; diskordo=malkonkordo, dokta=sciplena, dura=malmola, eksvoto=votofero, falva=helflava, farniento=nenifaro, febla=malforta, feroca=kruelega, fragila=malfortika,facile rompebla aŭ rompiĝema; friska=malvarmeta, hida=malbelega, horto=fruktejo, ĥato=pajlokabano, infamio=fifamo, joviala=gajema, koŝmaro=inkubsonĝo, kriĉi=akcipitre krii, langvoro=malviglo,senenergio; latrono=ŝtelistego, linda=beleta, medo=mielakvo, morna=preme malĝojiga, malhela; moroza=malgajhumora, nupto=geedziĝofesto, opresi=subpremegi, paseo=pasintaĵo, poka=malmulta, povra=malriĉa, kompatinda; prodigi=malavare disdoni, rimorso=konsciencriproĉo, ruro=kamparo, sentinelo=gardostaranto, sinistra=maldekstra, malbonsigna; sombra=preme malluma, malhela; sordida=malpurega, sproso=ŝoso, streta=mallarĝa, ŝriki=krii akute, tepida=varmeta, malvarmeta ; turpa=malbela, tutelo=zorganteco kaj ceteraj, kies silaboj plejparte estas pli mallongaj ol la samsencaj ordinaraj Esperanto-vortoj, ekzemple, dura kaj malmola, hida kaj malbelega kaj aliaj, sed iuj el ili silabe estas samlongaj eĉ pli longaj ol la samsencaj ordinaraj Esperanto-vortoj, ekzemple, farniento kaj nenifaro, sinistra kaj maldekstra, joviala kaj gajema kaj aliaj.Ŝajne,plejparte de la tiel nomataj poeziaj terminoj devenas de la angla lingvo. Ĝenerale dirante, oni ne povas nei ke iuj el la poeziaj terminoj sence estus pli koncizaj ol la samsencaj ordinaraj vortoj, sed ni devas ekzameni la du aspektojn de la demando. La lernantoj krom la samsencaj ordinaraj Esperanto-vortoj devas lerni kaj memorigi la poeziajn terminojn, alie ili ne povas kompreni la poemojn. Se la poetoj estonte daŭrigos laŭvole kaj senĉese krei tiel nomatajn novajn poeziajn terminojn por faciligi sin en la skribado de la poemoj, do ili sennecese pliigos la Esperanto-vortoprovizon, kompleksigos kaj malfaciligos Esperanton, kio plimalfaciligos la lernantojn, artefarite plipezigos ilian ŝarĝon kaj malutilos al la posedo de Esperanto de la lernantoj kaj plivastigo de Esperanto en la tuta mondo. Eble iuj diras ke lernantoj ne legu la poemojn, se ili ne kapablas legi; sed tamen kiu ne esperus, ke li aŭ ŝi mem finfine povu legi la poemojn, se li aŭ ŝi esperas ellerni Esperanton?

Tempo antaŭenmarŝas. Novaj aferoj aperadas unuj post aliaj. Multege oni devas lerni kaj memorigi. Kiel la internacia helpa lingvo Esperanto devas eterne konservi unu el la avantaĝoj simpleco-facilecon. La moderna ĉina lingvo, kiel ĉiuj scias, estas ege pli facila ol la antikva. La simpligo-faciligo de la lingvoj inkluzive de Esperanto kiel rimedo de komunikado inter la homoj devas esti la tendenco de la epoko, tendenco de la evoluigo de la socio. Ke la poetoj laŭplaĉe kreas la poeziajn terminojn estas kontraŭ la tendenco. La poetoj devas stari antaŭe de la tendenco, ĝin gvidi kaj uzi la ordinarajn vortojn de Esperanto por verki siajn belajn poemojn, en kio ekzistas la poeta lerteco.

Se la poetoj estonte daŭrigos krei novajn poeziajn terminojn, kies vortosencoj estos samsencaj kun la ordinaraj Esperanto-vortoj, tio estas, kun la ekvivalentoj, do eble aperos, mi pensas, personoj, kiuj kompilos vortarojn de la literaturaj lingvaĵoj kaj vortarojn de la sinonimoj kiel en la ĉina, angla kaj aliaj naciaj lingvoj. Tio estos kontraŭ la espero de la Esperanto, doktoro Zamenhof. Sen la poeziaj terminoj la poetoj eble havos iomete da maloportuno, kiam ili verkos la poemojn; sed ili same povos verki elstarajn poemojn, nur se ili estos elstaraj. Sen la poeziaj terminoj Esperanto, mi kredas, same povos riĉiĝi kaj disvolviĝi. Kompreneble, se la poetoj kreos tiajn neologismojn, kies vortosencoj ne ekzistos, tio estas, ne ekzistos samsencaj vortoj, ekvivalentoj, en Esperanto,do tion oni devos bonvenigi, ĉar tio estos utila al la riĉigo kaj disvastigo de Esperanto.

Unuvorte,la poetoj devas esti singardaj krei la poeziajn terminojn, kies vortosencoj egalas tiujn de la ordinaraj Esperanto-vortoj.

Ji Yingeng

Kiel mi lernas Esperanton

Mi diplomiĝis en la ruslingva fakultato de la Shanghai-a Fremdlingva Instituto, tio estas, nuna Shanghai-a Fremdlingva Universitato en 1960. La dua lingvo, kiun mi lernis en la Instituto, estas la angla lingvo. Mi tre ŝatas la fremdajn lingvojn. Krom la rusa kaj angla lingvoj, en mia juneco mi memlernis iomete da franca, germana, hispana, albana, japana kaj latina lingvoj. Komence de la someraj ferioj de la jaro 1978 mi hazarde trovis la libron PLENA LERNOLIBRO DE ESPERANTO, kompilitan de s-ro Shen Guocheng kaj unuafoje eldonitan en 1929, en iu librobrokantejo sur la strato Jinling de la urbo. Antaŭe mi ne sciis, ke en la mondo ekzistas Esperanto.Tre scivola, mi tuj aĉetis la libron, kvazaŭ mi trovus netakseblan trezoron. Mi ekŝatas Esperanton kaj tuj komencis ĝin memlerni laŭ la libro,pensante, ke post la ellerno de Esperanto mi povus interŝanĝi kulturojn kun diverslandaj popoloj de la mondo，ĉar la ĉina nomo de Esperanto estas shi jie yu(la monda lingvo). Post ĉirkaŭ unu monato fine de la someraj ferioj mi jam tralernis la libron de 290 paĝoj. Mi, ne malstreĉinte mian strebon, tuj komencis legadi librojn en Esperanto unue en la legoĉambro de la Urba Biblioteko de la Kultura Palaco de la Laboristoj en la libera tempo, ĉar laŭ mia tiama scio, nur tie estis libroj en Esperanto kaj la poŝa NOVA VORTARO ESPERANTA-ĈINA, kompilita de ĈEL kaj eldonita de la libropresejo Shangwu en 1962, kiujn oni ne permesis al la legantoj prunti el la biblioteko. Poste mi havis ŝancon aĉeti kelke da libroj en Esperanto, eldonitajn enlande kaj kelke da numeroj da revuo El POPOLA ĈINIO en iu librejo sur la strato Nanjinglu kaj legadis hejme. Kiam mi trovadis novajn vortojn, ilin mi konsultadis en la angla-ĉina, franca-ĉina, germana-ĉina, hispana-ĉina kaj aliaj vortaroj. Mi sentis iomete da maloportuno, sendis leteron al la redakcio de la revuo EL POPOLA ĈINIO en la ĉefurbo Beijing kaj demandis, kie mi povus aĉeti la vortaron Esperanta-ĉinan kaj kiu scias Esperanton en Shanghai. S-ro Hou zhiping respondis al mi, ke en la urbo Guiyang, Guizhou-provinco, oni povas aĉeti la poŝan vortaron NOVA VORTARO ESPERANTA-ĈINA por 1.8 yuan inkluzive de la sendokosto kaj ke s-ro Liu Huozi(1) kaj s-ino Shi Yiming scias Esperanton en Shanghai. Mi tuj sendis du yuan al la urbo Guiyang kaj oni sendis al mi la vortareton. Baldaŭ mi iris viziti s-ron Liu Huozi en lia oficejo. Li demandis min:” Ĉu vi estas membro de la Kompartio?” Mi respondis: “Ne.” Li silentis kaj mi revenis. Tuj kiam mi volus iri al s-ino Shi, ŝi venis en mian hejmon. Ŝi diris, por ke mi legu ion al ŝi. Mi legis artikoleton, ŝi tuj diris al mi: ”Via prononco estas norma.” Post kiam ŝi fondis la Shanghai-an Esperanto-kurson, ŝi petis, ke mi instruu Esperanton en ŝia kurso. Mi instruadis tie Esperanton ekde 1980 ĝis 1989, kiam s-ino Shi iris al Usono kaj la kurso ne plu ekzistis. Poste mi instruadis senpage al grupetoj aŭ individuoj Esperanton en mia hejmo, en iu mezlernejo de Pudong kaj en la fama hospitalo Changzheng ĝis 2003 kiam mi translokiĝis el la urbocentro. En 1990, antaŭ la Kvina Azia kaj Pacifika Kongreso de Esperanto en Qingdao, mi aliĝis al la interparolo- grupo de dek geesperantistoj en la Shanghai-a Fremdlingva Universitato, organizita de profesoro Wei Yuanshu,tiama prezidanto de la Shanghai-a Esperanto-Asocio.En 1992,dum la Kvina Azia kaj Pacifika Kongreso de Esperanto en Qingdao, mi sukcesis en la Mezgrada ekzameno de ILEI/UEA. Ekde 1993 mi estis membro de la konsilantaro de la Shanghai-a Esperanto-Asocio ĝis 2006, dume la interparolo-grupo estis en mia hejmo kaj ĉirkaŭ 20 geesperantistoj renkontiĝadis en mia hejmo vespere de ĉiu vendredo ĝis 2003.Tiam mi havadis la libreton PASPORTA SERVO kaj senpage tranoktigadis kaj manĝigadis geesperantistojn , kiuj vojaĝis en Shanghai. Mi akceptadis geesperantistojn el Japanio(multfoje kaj la japana junulo YASUTORA FUJII pasigis la ĉinan novjaron en mia hejmo en 2002), Bulgario, Anglio(dufoje), Belgio(dufoje) kaj aliaj ankaŭ ĝis 2003, kiam mi translokiĝis al la ĉirkaŭurbo Pudong kaj mia antaŭa domo kaj la domoj de mia tiama najbaro estis malkonstruitaj kaj la toftoj fariĝis verdaĵa spaco. En 2005 en Shanghai aperis Shanghai-a Esperanto-salono kaj pli ol 20 geesperantistoj renkontiĝas posttagmeze de la lasta dimanĉo de ĉiu monato en la Shanghai-a Fremdlingva Universitato kaj parolas Esperante. Mi aktive partoprenas kaj ĉiufoje parolas.Mi ofte helpas tiujn, kiuj havas malfacilaĵon en korespondado kun geesperantistoj eksterlande vidalvide, telefone aŭ retpoŝte. Krome, mi helpadas gekomencantojn paroli aŭ skribi ion en Esperanto. Antaŭ ol mi translokiĝis el la urbocentro, mi igis s-inon Jiang Xiaofeng, kiu renkontiĝadis en mia hejmo vespere de ĉiu vendredo, fariĝi gastigantino kaj nun ŝi senpage akceptas geesperantistojn, kiuj vojaĝas en Shanghai. Ekde 1979 mi korespondas kun la japanaj geedzoj ŜIBAYAMA Noriko kaj Zyun’iti.Ili sendis al mi <PLENA ILUSTRITA VORTARO DE ESPERANTO>,< PLENA ANALIZA GRAMATIKO DE ESPERANTO>, librojn en Esperanto, respondas al mi pri tio, kion mi ne scias. Ili multe helpas min en mia lernado de Esperanto. Ĉirkaŭ ekde 1993 mi estas individua membro de UEA kaj mi tralegas ĉiujn artikolojn en la revuo Esperanto atente. Se mi havas novajn vortojn, mi neniam ilin preterlasas senpene. Mi nepre konsultas ilin en naciaj fremdlingvaj vortaregoj kaj ilin ekstraktas. La ekstraktataĵojn mi strebas memorigi, kio ankaŭ helpegas min en mia lernado de Esperanto. Krome, mi skribas kaj tradukas Esperante. En 1982 mi legis en la revuo El POPOLA ĈINIO ,ke en Germanio oni fondis Esperanto-eldonejon. Mi tuj sendis al ĝi miajn tajpaĵojn. Iu kamarado respondis, ke li povos eldoni miajn tajpaĵojn,sed mi ne havos rekompencon. Mi sendis leteron kaj demandis, ĉu li povus doni al mi kvin ekzemplerojn da libro. Li respondis, ke li povos. Baldaŭ mi diris pri tio al iu junulo, li respondis al mi:”Ne permesate!” kaj mi ree sendis leteron, por ke oni resendu al mi la tajpaĵojn. Kelke el la tajpaĵoj estis publikigitaj en nia lando poste kaj kelke el ili en Japanio. La japana Esperanto-revuo Preludo publikigis la rakonton Ĉasisto Hai Libu en 1988,tradukitan de mi el la ĉina lingvo kaj ĝi estis elektita kiel unu el la ses plej ŝatataj prozoj. En 1999 la japana revuo Riveroj publikigis la novelon Amata kaj ŝia deveno, skribitan de mi kaj ĝi havis bonan komenton de la redaktoro MINE Yositaka,kiu skribis al mi kaj demandis,kiel mi povis elskribi tiel bonan rakonton. Mi respondis kaj la respondo estis publikigita sub la novelo. En 2004, dum la 89-a Internacia Kongreso de Esperanto en Beijing, li serĉigis kaj trovis min. Li, s-ro Shi Chengtai, s-ro Liu Xiaojun kaj mi kvarope faris al ni foton. En 2005 mi skribis la disertacion RADIKOJ, PREFIKSOJ KAJ SUFIKSOJ DE ESPERANTO ĉinlingve，kiu akiris elstaran internacian premion de la disertacio en Hong Kong kaj estis kolektita en la librego Respubliko-konstruistoj. La sesa numero de la revuo INFORMILO DE ĈEL publikigis la artikolon Kiel legi en la junio de 2009 kaj oni eblas publikigi la vojaĝrakonton Mi vizitis la Konfuzian Templon en Ningbo. Librolegado estas lerno,ankaŭ aplikado estas lerno kaj eĉ pli grava speco de lerno.Ĉio ĉi tio estas la lernado de Esperanto, lernado en praktiko.

Mi propre spertis,ke por ni ĉinoj, tiuj, kiuj lernis iu(j)n nacia(j)n lingvo(j)n el la hindeŭropaj lingvoj, lernas Esperanton ja pli facile ol tiuj, kiuj neniam lernis iu(j)n nacia(j)n lingvo(j)n el la hindeŭropaj lingvoj.Kiam mi lernis la vorton kamaradon, mi tuj pensigis pri la hispana vorto camarada. Kiam mi lernis la vorton lundon, mi tuj asociis ĝin kun la franca vorto lundi. Kiam mi lernis Dankon, mi tuj mense ligis ĝin kun la germana Danke, kaj tiel plu kaj tiel plu. Tiele nuligitaj estis multe da tempo parkerigi kaj memorigi multe da Esperanto- vortoj. En 1980, kiam mi tradukis la ĉinan popolrakonton Alfluginta Montokresto en Esperanton; mi ne sciis, kiel mi devas traduki la ĉinan vorton 罗汉 en Esperanton kaj nenie povis ĝin konsulti. Mi riskeme pliigis la Esperanto-finaĵon o post la angla vorto arhat. La rakonto aperis en la japana Esperaanto-revuo Dua Buso en 1982. Fakto pruvis, ke la vorto arhato, riskeme uzita de mi, ja estas prava; sed tamen bone ellerni Esperanton kaj atingi la liberan aplikadon de ĝi estas malfacile, por kio oni devas legi kiel eble plej multe, devas lerni diligente, devas kapti ĉiun minuton kaj ĉiun sekundon.Ĉina antikva poeto Du Fu diris:”Traleginte pli ol 10,000 volumojn da libroj, oni skribas kiel kun la dia kapablo.” Legi povas altigi bonedukitecon de la homo,kulturi noblajn sentojn de la homo, igi la homon saĝa kaj sagaca, akiri novajn sciojn ripetante tion, kion oni lernis, plialtigi la kapablon de legado, skribado, aŭskultado, parolado kaj tradukado kaj altigi la totalan nivelon de Esperanto. Mi ofte metas libron aŭ gazeton, vortaron, kajeron kaj globokrajonon ĉe mia litkapo. Ĉiu vespere, kiam mi enlitiĝas,unue mi legas iomete da libro aŭ gazeto, farante noton. Estas ekstraktataj renkontitaj novaj vortoj kaj de mi ŝatataj frazoj, ekzemple, “ Sekve de la peko, afliktoj estus por ni pordo al pli alta vivo:vere, ni rigardus ilin kiel necesan parton de la feliĉo.” el <PRO IŜTAR> p. 45…. Kiam mi sentas laceta, unue mi ripetetas la noton kaj poste mi kuŝiĝas dormi. En la sekva mateno, post kiam mi ellitiĝas, unue mi denove ripetetas la noton,poste mi faras la aliajn. Tage mi strebas trovi tempon por legi. Mi legetas sur haltejoj, en busoj, antaŭ kunvenoj, dum la starado en vico, irante aŭ intertempe de kuirado eĉ post vekiĝo meznokte. Oni devas persisti legi ĉiutage. Se oni povus trovi tempon, oni devas legi pli multe. Se oni estas tre okupita kaj ne povus trovi multe da tempo, do oni legu malpli multe. Estas bone, eĉ se oni legas kelkdeko da minutoj eĉ dekkelke da minutoj tage. Oni nepre ne povus kiel proverbo diras:”fiŝkapti dum tri tagoj kaj sekigi la retojn dum du tagoj” legi kelke da tagoj kaj halti legi por kelke da tagoj. En lernado same kiel en la navigado kontraŭ fluo,kiam oni ne progresas, oni malprogresas; tiel oni nepre devas persisti legi longtempe, la tutan vivon.

La radikajn vortojn, ekzemple, manĝon, floron, doloron, tempon,koloron kaj aliajn, prefiksojn, ekzemple, bo-, ek-, eks-, dis-, ge-, kaj ceterajn, sufiksojn, ekzemple, -aĉ-, -ad-, -aĵ-, -an-, -ar-, kaj tiel plu, neesperantajn prefiksojn kaj sufiksojn, kiuj devenas de la latina, greka kaj aliaj naciaj lingvoj kaj radikojn, kiuj ne povas esti uzataj sole, ekzemple, a-, ab-, bi-, bio-,ciklo-, -ac-, -al-, -algi-, -ator-, -stomi-, avi el avikulario, bibli(o) el biblioteko , kser(o) el kserodermo, ksil(o) el ksilofono, sen el senato , sol el solarizi kaj aliajn oni devas strebi scii parkere kaj firme memorigi. Mi ŝatas tian laboron. Mi kolektis ĉirkaŭ 100 vortojn kun –it-,ekzemple,rinito… kaj pli ol 50 vortojn kun (-)lit-,ekzemple,litoskopo, aerolito,….Tio estas treege utila por plikvantigo de poseditaj Esperanto-vortoj.Por faciligi la memorigon de Esperanto-vortoj, oni ne devas parkerigi la vortojn sen kompreno; sed devas analizi kaj povas sekci la vortojn. La vorton gastroenterostomion se oni memorigas sen kompreno; do oni eble pensas, ke ĝi estas tre longa kaj malfaciligas memorigon de ĝi. Sed tamen se oni povas analizi kaj sekci ĝin kaj scias, ke gastro signifas stomakon, entero signifas inteston, stomi signifas anastomozon, gastroentero estas la radiko de la vorto, stomi estas sufikso kaj o estas la substantivo-finaĵo; do oni faciligas la memorigon de la vorto. Por ke mi mem plifaciligu la analizon, sekcon kaj memorigon de Esperanto-vortoj, mi kolektis ĉirkaŭ 1,000 prefiksojn, sufiksojn inkzuzive de neesperantajn prefiksojn, sufiksojn kaj radikojn, ne sole uzatajn, kaj kompilis vortareton (manuskripto) por mia propra referenco, ekzemple:

a- 无，不，非

atonala 无调的

acikla 无环的

acefala 没头（脑）的，

afonio 【医】失音症

在元音和h前用an-

anarkismo 无政府主义

anonima 无名的

anoksio 【医】 缺氧症

analgezio 【医】 痛觉缺失

analfabeto 文盲

anenimo【医】贫血

anelektra 不起电的

anhidra 无水的

…

Mi mem pensas, ke ĉi tio estas tre utila por la sekco, plilarĝigo kaj memorigo de Esperanto-vortoj. Mi jam estas pli ol 70-jaraĝa. Mi kredas, ke por mi, maljunulo, la lernado de Esperanto ne nur plialtigas mian Esperanto-nivelon sed ankaŭ prokrastas la malfortigon de la cerbo, kio estas trafi du birdojn per unu ŝtono.Esperanton mi daŭrigos lerni, nur se mi vivos.

Ji Yingeng

（1）Liu Huozi naskiĝis en Taishan, Guangdong en 1911. Li, meminstruito, ĵurnalisto-eldonisto kaj poeto, aliĝis al la Komunista Partio de Ĉinio en decembro 1956 kaj estis difinita por vicĉefredaktoro, redaktoro-ekzamenisto de la Shanghai-a branĉo de la Granda Enciklopedio-eldonejo de Ĉinio en 1978. Li estis honora membro de la konsilantaro de ĈEL kaj iama honora prezidanto de la Shanghai-a Esperanto-Asocio. Li mortis de malsano en Shanghai en 1990. Lia ĉefverko estas la kolekto de raportaĵoj Kune kun la plej amindaj personoj.

Centprocenta esperantisto

52-jara Shen Xiaoxi ,membro de la konsilantaro de SEA ekde 1989 kaj membro de ĈEL, estas kriplulo. Li estas kripla je la maldekstra kruro,sed samtempe li estas centprocenta esperantisto. Dum la pli ol 30 jaroj li senĉese penege laboras por la lernado,propagandado,disvastigado kaj aplikado de Esperanto.

Iuvespere de la printempo de 1978, li hazarde venis al la hejmo de s-ino Shi Yiming, fama esperantistino en nia lando, membro de ĈEL kaj individua membro de UEA, instruanta Esperanton. S-ino Shi, kiu flugis al Usono partopreni la Esperanto-kongreson de Usono en 1989 kaj ekde tiam ĉiam loĝas en Novjorko, konigis al li Esperanton kaj li tuj ĝin ekadoris. Lernante Esperanton, li senpagate kaj memvole ŝarĝis sin ekde tiam ĝis 1989 en la Ŝanhaja Esperanto-kurso fondita de s-ino Shi per ĉiuj registradoj de la gelernantoj, skribadoj sur stencilo, mimeografadoj de la instruaj materialoj, iliaj disdonadoj, serĉadoj de la lernejoj, ekspoziciadoj de la materialoj pri Esperanto, kontaktadoj kun la Ĉina Esperanto-Ligo, gvidantoj de la Shanghai-a Urba Filozofio-Sociscienco-Federacio, redakcioj de ĵurnaloj kaj geesperantistoj diversloke, akceptadoj de geamikoj eksterlande kaj tiel plu kaj tiel plu. Li ankoraŭ partoprenis en la konkreta laboro de la fondado de la Shanghai-a Esperanto-Asocio.

Je la dua posttagmeze de la 21-a de junio 1980 li ĉeestis la Shanghai-an laborsimpozion pri Esperanto en la 129-a ĉambro de la Shanghai-a Urba Filozofio-Sociscienco-Federacio kaj parolis en la nomo de gejunuloj de Shanghai.Post nelonge li ricevis la honorarion por la artikolo Rapide restarigu la Shanghai-an Esperanto-Asocion 6 yuan senditan de la redakcio de la ĵurnalo Wenhui kaj tuj donacis ĝin al la Esperanto–revuo Verda Lampiro aperigita de Zhang Linrui , veterano-esperantisto, en la urbo Changshu, kvankam li mem ne estis riĉa.

Unuatage de 1986, lia hejmo fariĝis Esperanto-kursejo. Granda nombro da gejunuloj komencis lerni Esperanton en lia hejmo. Samtempe ili venis en la vastajn kontakton kaj interŝanĝon kun Esperanto-organizoj kaj individuoj de la provincoj Liaoning, Jilin, Jiangsu, Anhui, Shanxi, la distrikto jiading, la Ĉina Orienta Normala Universitato kaj la Shanghai-a Fremdlingva Instituto. Ili akceptadis la ĉefajn gvidantojn de la Shanghai-a Esperanto-Asocio, la vizitantajn erudiciulojn el Usono, Anglujo, Japanio, Francio, Aŭstrio kaj aliaj.Ili komencis korespondi Esperante kun geesperantistoj en Japanio, Koreio, Germanio, Usono, Hispanio Kaj aliaj kaj li estis invitita de la Ĉina Orienta Normala Universitato kiel konsilisto. Lia kurso havis amuzajn kunvenojn, turismojn kaj Esperanto-interŝanĝojn kun la tuta ĉina Esperanto-perfektiga kurso de la instruistoj de superaj lernejoj, okazigadis Esperanto-konkursojn pri Esperanto-scioj kaj distrajn aktivecojn kaj, vojaĝante en la ĝardeno Guyi, la florbedo Qiuxia, la parkoj Xinzhan kaj Longhua, la Shanghai-a botanika ĝardeno, la montaroj Putuo kaj Mogan, la urboj Yangzhou, Zhenjiang, Nanjing kaj ceteraj, propagandadis Esperanton fojrefoje.

Ekde 1989 ĝis 1994 li kaj liaj kursanoj okazigis almenaŭ 11 aktivecojn, ekzemple, <Memore al la kreinto de Esperanto Doktoro Zamenhof>, <Esperanto-memvola konsiliĝa servo,ĉu vi volus lerni Esperanton?>, <Esperanto-memvola konsiliĝa servo dum la celebro de la 10-a Instruista Tago>, <la Esperanto-konsiliĝa servo dum la celebro de la 45-a datreveno de la fondo de la ŝtato> kaj aliajn kaj establis tri senpagatajn Esperanto-kursojn. Lia edzino ankaŭ treege subtenis lian Esperanto-laboron. Ŝi preparadis hordeoteon kaj alportadis al la lokoj kaj kuiradis la bongustajn farunaĵojn por regali ilin.

En 1996, mallonge antaŭ la Unua Azia Kongreso de Esperanto en Shanghai, senĉese kelknokte li permane pliigis pli ol 10,000 ĉapelojn de la ĉapelitaj literoj sur 5,000 memorigaj kovertoj.

En 2008, mallonge antaŭ la Beijing-aj olimpikoj kaj olimpikoj de kripluloj, pro lia klopodo aperis retaj mapoj de la olimpikejoj kun 20 fremdaj lingvoj inkluzive de Esperanto. Helpite de li, Esperanto-kursoj en Shanghai senĉese daŭrigis aperi unu post la alia, ekzemple, kursoj en la Shanghai-a No54 Mezlernejo, kurso en la Shanghai-a Presa Lernejo, kurso en la Shanghai-a No 2 Industria Universitato kaj aliaj. Lia laboro estas jesigita de la Esperanta mondo. Raportistoj de la revuo El POPALA ĈINIO kaj Ĉina Radio Internacia lin intervjuis kaj raportis pri li. Lia nomo ofte aperas en Esperanto-revuoj de nia lando.

Nemalmulte da personoj post la ellerno de Esperanto meritite profitis de ĝi, ekzemple, iuj pere de Esperanto fariĝis plentempaj gvidkadroj kaj prenas siajn salajrojn, aliaj estis difinitaj kiel Esperanto-profesoroj kaj iliaj salajroj estis plialtigitaj; iuj elmigris eksterlanden,ekzemple, en Usonon, Aŭstralion, Germanion, Holandon, Svedion kaj aliajn kaj prenis al si lokajn edzinojn aŭ edziniĝis al tieaj esperantistoj; aliaj akiris la fremdlandajn ŝtatanecojn, fondis internaciajn familiojn, eklaboras tie kaj vivas feliĉan vivon. Sed tamen kion profitis Shen Xiaoxi de Esperanto? Preskaux nenion, laŭ mi. Kontraŭe li perdis treege multe.

Iutage de la printempo de 1986, li devis haste foriri de la malsanlito de sia edzino en la Shanghai-a 6-a Popola Hospitalo al la Shanghai-a Fremdlingva Instituto por viziti Esperanto-kurson antaŭ ŝia rekonsciiĝo post la ĝenerala anestezo pro la operacio de la ekscizo de la strangfeta tumoro.

Iuvespere de la somero de 1988, lia kurso havis provprezentadon en lia hejmo por akcepti fremdlandajn gastojn. Pro la mallarĝa domo, lia edzino devis kun la tri-monata fileto en la brakoj eliri eksteren promeni sur stratoj. Neatendite, subite ekis furioza ŝtormo. Lia fileto malvarmumis. Reveninte hejmen, li havis fortan febron kaj estis tuj sendita en iun hospitalon. Diagnozite kiel la akuta pulmito, li devis esti en hospitalo, sed mense kaj korpe kreskis malnormale poste kaj kripliĝos por la tuta vivo, kvankam la gepatroj kuracigis lin en la postaj 10 jaroj ĉiurimede kaj ĉiuloke.

Aprile de 1996 li estis okupita je la preparo de la Unua Azia Kongreso de Esperanto en Shanghai. Lia edzino subite suferis atakon de serioza malsano. Posttagmeze de la 16-a de aprilo ŝi estis sendita en la hospitalon Dongfang, Pudong. La hospitalo tuj donis al li la sciigon pri danĝera malsano. Antaŭtagmeze de la 17-a de aprilo ŝi estis operaciita je la tiro de medolo, sed li devis haste foriri de sia malsana edzino, haste veturi al la Shanghai-a Poŝtmarkokolekta Trunka Kompanio en Puxi, preni la memorigajn kovertojn de la Unua Azia Kongreso de Esperanto, la memorigajn poŝtstampojn kaj projektajn desegnojn kaj tuj doni ilin al la organiza komitato, apenaŭ finiĝis la operacio.

Onklo de Shen Xiaoxi rimarkigis al li: ”Se viaj energio kaj diligenteco ne estus uzitaj al Esperanto, sed al la akiro de profito, eble vi jam estus milionulo.” Li mem diris: ”Mi sentas nenian konsciencriproĉon antaŭ Esperanto, sed mi havas konsciencriproĉon antaŭ la edzino kaj filo, tamen mi havas ne plendon nek penton.Mi daŭrigos pene labori por kontribui mian energion al mia kara afero Esperanto, konsiderante ne akiron nek perdon.” Li estas la persono, kies agoj konformas al la promesoj. Li kiel antaŭe daŭrigas aktive partopreni diversajn Esperanto-aktivecojn. Lernu de s-ro Shen Xiaoxi,centprocenta esperantisto.

Ji Yingeng

Estas malfacile fariĝi bona persono Ji Yingeng

S-ro Vilsono estas bona persono. Li ĉiam donas monon al almozulo sur sia vojo hejmen. Unufoje la almozulo baris al li la vojon kaj malkontente demandis:”Kio efektive okazis al vi, S-ro?Du jarojn antaŭe mi ricevis de vi dek dolarojn ĉiufoje kiam vi preteriris. Pasintjare vi ĉiufoje donis al mi kvin dolarojn sed ĉijare vi ĉiufoje donas al mi nur unu dolaron.” S-ro Vilsono eksplikis ridante:”Du jarojn antaŭe mi estis fraŭla. Pasintjare mi edziĝis kaj ĉijare mi ekhavas infaneton. Mi…”La almozulo kolerege interrompis, kriegante:

“Kiel vi povas subteni vian familion per mia mono?”

Aŭdinte la vortojn, S-ro Vilsono tiel surpriziĝis ke li nenion povis diri. Li pensis:

Estas vere malfacile fariĝi bona persono.”

Vera rakonto(2)

La 2-a de aprilo,2006,Changchun.Psikologia kuracisto Zuo Yuming ĵus finmanĝis,pretere foliumis tiutagan ĵurnalon kaj estis abrupte tirita de eksterordinara foto en la ĵurnalo. En la foto li vidis ke granda ĉeno kiu pendas de sur trabo streĉege ŝnuras la kolon de viro,apud kiu sidas maljuna virino kiu aspektas kiel patrino,ke la nomo de la viro sur la foto estas Jiao Haibin,ke li,28-jaraĝa, loĝas en kamparo de Tongyu gubernio,Jilin provinco kaj ke li ŝlositas de sia patrino por plenaj sep jaroj pro mensa malsano. El la kutimo de profesio, unue li pensis ĉu Jiao Haibin ankoraŭ havas la esperon elkuracoti.Tiutempe la raportisto Zhang Mo de la rubriko <Gardo kaj rigardo al la urbo >de Jilin-a televizia stacio ankaŭ tralegis la raporton.

En la sekva tago Zuo Yuming kaj Zhang Mo hazarde samtempe alvenis al la hejmo de Jiao Haibin. Kiam ili eniris en la dometon kie Jiao Haibin loĝas, ili rimarkis ke la sceno estas multe pli skuiga ol tiu en la foto,ke Jiao Haibin estas kovrita de dispecigita kovrilo,ke granda ĉeno malsupreniĝas de sur la trabo kaj streĉege ligas lian kolon kaj ke la ĉeno sonos se nur li moviĝetas.

“Kial la patrino tielmaniere traktas sian filon?“Zhang Mo pensis.Lia problemo malkovris la sekretan vundon en la koro de la maljunulino.

Anataŭ sep jaroj, Haibin kiu foriris serĉi portempan laboron abrupte nekompreneble revenis kaj aspektis neordinara. Li ne paroladis kaj dormadis tuttage. “Kion okazis al vi?”la patrino demandis lin, sed li ne respondis.Lia pliaĝa fratino ankaŭ trovis lin anormala.La sekva okazintaĵo timigegis la tutan familion.

En tiu tago la televidilo de najbaro difektiĝis.La familianoj ne rigardis televidon kaj pretis dormi.Neatendite Jiao Haibin prenis kuirejan tranĉilon,kuregis al la domo de la najbaro, rompis la vitron de la domo pugnobate kaj hakegis la edzinon de la tria frato sur la femuro. Tuj sekve li prenante la kuirejan tranĉilon alvenis al la ĉambro de najbara maljunulino kaj kriegis:”La maljunulinaĉo ne kapablas forkuri. Hodiaŭ mi nepre mortigu vin.”La malfeliĉa tuj 70-jaraĝa maljunulino timitege ruliĝis malsupren laŭ ŝtuparo.

La rakonto de familianoj de Jiao Haibin perceptigis al Zuo Yuming apude ke tio kion Jiao Haibin suferas estas iluzitipa skizofrenio kaj ke la malsano eble povos elkuracoti se ĝi ne estas heredita.Zhang Mo ne komprenis kial la familianoj ne ĝustatempe kondutis Jiao Haibin al hospitalo por elkuracoti unuatempe kiam li malsaniĝis,el kio rezultis ke li perdis la plej bonan okazon kuracoti.

Jen tiujare Haibin estis 21-jara.Tiutempe la familianoj pensis ke se ili kondukos lin al la hospitalo por kuracoti,se oni definitive konstatos ke li suferas mensan malsanon,do ili timos ke estonte li malfacilos trovi amatinon kio influos lian venontan geedziĝan gravtaskon.Tiel la familianoj prenigis al li medikamenton por kuraci lin en sia hejmo. Neatendite la malsano de Haibin fariĝis pli kaj pli serioza. La informo ke li suferas psikozon rapide diskoniĝis.Tiu kiu vidis Haibin tuj eskapis. La paniko kiun Haibin alportis al la vilaĝanoj igis la familianojn senti treege hontaj kaj rimorsaj.Ili volis kuracigi lin sed la mono en la hejmo estis tute elspezita por la aĉetado de la medikamento,eĉ pruntis al si monon de ĉiuj parencoj kaj ŝuldis krediton de 40,000-50,000 yuan ekstere.Senpove, onklino Jiao devigite ŝnuris la kolon de la filo propramane per la granda ĉeno,sed post kiam Jiao Haibin estis ŝnurita, lia temperamento fariĝis pli kaj pli brutala, kio turmentegis la tutajn familianojn treege multe.La familianoj de la komenco ĝis la fino ĉiuj ne povis akcepti la fakton ke Haibin subite malsaniĝis,ĉar antaŭe li estis tre fortika,prudenta kaj filobea. Ĝis nun la korbojn, kiujn Haibin plektis antaŭe al la patrino, la patrino domaĝas uzi. La fojrefoje riparita korbo estis plektita de Jiao Haibin antaŭ malsaniĝo tutan vesperon. Dum la sep jaroj la onklino Jiao ĉiam portas ĝin ĉe si kaj ĝi fariĝintas la motivon kial ŝi ĉiam ne forlasas Haibin sep jarojn.

Zhang Mo demandis la onklinon Jiao:”Ĉu vi ne timas?”Ŝi respondis:”Mi ne havas kialon timi.Mi estas lia patrino.Krom mi neniu flegas lin.Mi nur havas ĉitiun filon.”La ĉirkaŭ 60-jara patro de Jiao Haibin ankaŭ ne povas ŝtonkore vidadi ke la filo tuttage estas ŝnurita sur la domtrabo.Kvankam li malsaniĝis,li ankaŭ iris aliloken serĉi portempan laboron kaj esperis perlabori monon por sanigi la filon.Bonega familio tiele fariĝintas fragmenta.En la pasintaj sep jaroj oni movoplene festadis novjarojn,sed nur la patrino kaj Haibin estadis silentaj en la hejmo.En la hejmoj de aliuloj oni manĝadis la tutfamiliajn rekuniĝajn ĉefmanĝojn en la novjarantaŭtagaj vesperoj kaj ekbruligadis krakfajraĵojn,sed la onklino Jiao nur povis sidadi en la angulo de la dometo kaj gardadi al la filo.

En la pasintaj sep jaroj vilaĝanoj ofte metadis la legomojn kaj grenojn kiujn ili pluktadis kaj rikoltadis el siaj legomĝardenoj kaj kampoj sur la kortomuro de la dometo de Haibin kaj silente donadis al la familio materian helpon kaj la loka registaro ankaŭ ofte donadis helpon al la familio kio farintas al la familianoj kelke da varmeco.

La najbara maljunulino kiu ruliĝis malsupren laŭ la ŝtuparo timegite de Haibin per la tranĉilo ankaŭ diris:”Ĉu ni kiuj loĝas proksime ĉu tiuj kiuj malproksime ĉiuj esperas ke li resaniĝu kiel eble plej rapide.Ĉu vi ne esperas tiele?La koro de la homo ĉiu estas farita de karno.Kiam li resaniĝos,li ree estos bona junulo.”

Tiam Zhang Mo opiniis ke nur elkuraci kaj savi Haibin estas la plej granda helpo al la familio.Zuo Yuming pensis same kiel Zhang Mo.Li volis helpi la malriĉan personon,helpi la malriĉan familion.Kiam Zuo Yuming kaj Zhang Mo diris al la gepatroj de Jiao Haibin la ideon,la reakcion de la gemaljunuloj ne atendis ili ambaŭ.La patrino de Jiao Haibin genue sin metinte antaŭ Zuo Yuming elbuŝigis:”Mi petegu vin savi mian filon.Li nur estas 28-jara.En nia hejmo nur li estas knabo…”kaj fojrefoje parolis al si mem:”Ĉifoje mia filo finfine estos savita!”.La maljuna patrino kaj plorante kaj petegante genue metis sin antaŭ Zuo Yuming longe kio korŝiris lin treege.

Helpite de la najbaro,post 40 minutoj,la rustomakulita ĉeno estis malfermita.Du flegistinoj subtenis per manoj sep jarojn ŝnuritan Jiao Haibin ,kiu unuafoje eliris el la dometo.Post kiam Jiao Haibin eliris el la malalta pordoframo mallevante sian kapon,eble la vokado de la onklino Jiao tuŝis la profundon de lia koro,li,ne volontedisiĝe rigardis al la dometo, en kiu li vivis sep jarojn kaj larmoj elfluis el la okuloj.Post kiam Kuracistoj de Changchun-a urba psikologia hospitalo faris definan diagnozon,ili difinis ke Jiao Haibin suferas iluzitipan skizofrenion.Li jam perdis la plej bonan kuractempŝancon pro tio ke li longe estis izolita for de ekstere.Dum la diagnozo ĉiufoje kiam kuracisto demandis lin pri kia ajn problemo li respondis malrilate al la demando.Li ne povis efike interŝanĝi sian penson kun personoj.

En la procezo de provado,la kuracistoj trovis ke la muzika kuraco ŝajnas povi tuŝi lian animon.Tio kio ĝojigis la personojn estis ke post kelke da tempo de kuracado,Haibin fine malfermis la buŝon por diri.Tiutage flegistino demandis kian hobion li havas,li respondis ke li ŝatas kanti.La flegistino lasis lin kanti kanton.La melodio estis nemalbona sed la vortoj de la kanto estis en granda malordo.Post kiam la flegistino reskribis la kantotekston al li kaj ree lasis lin kanti,li memoris preskaŭ ĉion.Kiam Chanchun-aj urbanoj legis la raporton pri Jiao Haibin,ili aron post aro alvenis al la kuracejo kie estas Jiao Haibin por mono-kaj –aĵo-kontribui.

Zorgeme kuracite de la kuracistoj kaj flegite de la flegistinoj,Jiao Haibin iom-post-iome resaniĝis,kaj povis rekoni la pliaĝan fratinon kaj ŝian edzon kiuj venis viziti lin.Post tri monatoj Haibin revenis hejmen.Li fundamente estas kiel ordinara persono,tiel ke la ekonomia kaj spirita premfortoj en lia hejmo estas tute eksigitaj.

Vera rakonto（1）

Guo Jianxiao Kaj Du Xingzhu estis kunlernantoj en universitato.Naskiĝinta sude Du Xingzhu vivis en unuparenca familio ekde infaneco.Guo Jianxiao naskiĝis en Beijing.Post kelke da tempo de kontaktiĝo ili fariĝis paro da geamantoj.La gepatroj de Guo Jianxiao tre ŝatis Du Xingzhu kaj traktis ŝin kiel la edzinon de sia filo.Ankaŭ Du Xingzhu intime vokadis ilin gepatroj kiel Guo Jianxiao.

En la Julio 2004 ili tuj diplomiĝontis.La sekva paŝo sajnis ke ili kompreneble ricevos geedzajn atestojn. Ambaŭaj gepatroj dumtelefonade vokadis unu la alian qinjia(1).Ĝuste antaŭ ol Du Xingzhu revenis sudden al sia hejmo ferii,ŝi kaj Guo Jianxiao kverelis furioze.Post kelke da tagoj Du Xingzhu revenis suden.

La 28-an de aŭgusto 2004,ĵus reveninte al Beijing desude,Du Xingzhu postulis disiĝi.

“Kial?”Guo Jianxiao ne komprenis. Du Xingzhu kategorie diris:”Mi enamiĝis al aliulo.Ni devas tuj disiĝi.”sed Guo Jianxiao ne volis forlasi trijaran amon al Du Xingzhu.

En la sama tago la du personoj luis Norman ĉambron en luksa hotelego por interkonsiliĝi pri disiĝo.Du Xingzhu estis tre rezoluta. La du personoj refoje kverelis.Ĉiuj esperoj de Guo Jianxiao disfrakasis. Ĝuste kiam Du Xingzhu ekforirontis,li abrupte sin ĵetis al ŝi kaj ŝin strangolis.

Tagmeze de la 29-a de aŭgusto Guo Jianxiao pretis iri al superbazaro aĉeti tranĉilon kaj sin mortigi.Survoje al la superbazaro li sentis ke antaŭ sinmortigo li devas adiaŭi siajn gepatrojn kaj telefonis la patron Guo Qianli.Guo Qianli el lia paroltono komprenis ke io okazintis al li, tuj demandis:”Kio okazis al vi?”Guo Jianxiao venigis sian paĉjon al la enirejo de la superbazaro kaj diris al li ke li strangolintis sian amikinon.Guo Qianli falegis sur la cementblokon de la vojflanko kaj,rigardante al sia filo,li demandis:”Ĉu vere?Kie?”Guo Jianxiao rakontis la tutan rakonton pri sia strangolo de Du Xingzhu kaj vortis:”Mi volas iri ien,sed mi maltrankviliĝas pri vi kaj panjo.Mi nur volas diri al vi por ke vi kaj panjo ambaŭ eksciu kien mi iru kaj ne tro malĝoju.”La paĉjo meditis iomtempe kaj elbuŝigis:”Iru sindenunci.Mi vin akompanu.”

Je duono post la dua,la 29-a de aŭgusto, akompanate de la patro,Guo Jianxiao alvenis al loka policejo sin denunci.

Posttagmeze de la 30-a de aŭgusto,post kelke da tagoj kiam ŝi adiaŭis sian filinon,Du Liwei abrupte ricevis la telefonon de Beijing-a policisto kaj la policisto sciigis ŝin ke ŝia filino estis mortigita en Beijing.

Posttagmeze de la 30-a de aŭgusto,Du Liwei alflugis al Beijing akompanate de parenco.Kiam ŝi eksciis de la polica oficiro kiel ŝia filino estis mortigita, ŝia koro kvazaŭ estus gutiganta sangon.Ŝi skribis al la polico:”Viktimino Du Xingzhu estas mia sola filino.Mi eksedziniĝis kiam mia filino estis unu jaraĝa kaj dekmonata.Mia dudekjara longhomvivvojaĝo esta peniga.Mi vere esperus ke kiam mia filino diplomiĝus ŝi povus fari ion utilan laŭeble por nia socio.Kiu povus atendi ke ŝi estis buĉita tiel kruele ke ni patrino kaj filino estas apartigitaj inter yin kaj yang(2).La krimulo jam estas plenkreskulo.Li devas kompreni la seriozan sekvon ke li kontraŭis al aliula volo kaj atencis la dignon eĉ vivon de la viktinino.Li devas akcepti severan punon.Kiel patrino mi plorante petas por ke la polico ekzakte decidu la kazon kaj severe punu la murdinton.”

En la sama vespero kiam Du Liwei atingis Beijing,la geedzoj Guo Qianli konkerinte multe da malfacilaĵoj finfine trovis la hotelon kie Du Liwei loĝas. Kiam tristeĝismorte lamentanta Du Liwei vidis la gepatrojn de la murdinto kiu murdis sian filinon antaŭ si,ŝi korŝiriĝe ordonis:”Vi foriru!Mi ne volas vin vidi!Xingzhu estas la karno kiu falis de mia korpo!”

1

Guo Qianli respondis:”Ni venis viziti vin por konsiliĝi kun vi pri la infanino.Kion vi necesigas,por ke ni faru?”Dirinte li enmanigis al ŝi dekmil yuan.

“Mi ne bezonas vian monon! Vi foriru!Vi foriru!”Du Liwei unupuŝe elpuŝis ilin el la pordo.

Aŭdinte tion, la vizaĝoj de la geedzoj Guo Qianli ankaŭ estis plenplene kovritaj de larmoj. Ili kune genue sin ĵetis antaŭ la pordo kaj kun la larmoj sur la vizaĝoj rimarkis:”Eĉ se ni ĉiutage venos genue sin meti ĉitie ankaŭ ne povos savi la infaninon. Ni petus ke vi pardonu ke ni ne bone zorgis pri ŝi.Du Liwei etendis la manojn kaj subtenis per la manoj la geedzojn, dirante:”Xingzhu jam foriris. Kion ajn vi diras estas vane.” Sinsekve trifoje Du Liwei levis ilin sed ili denove genue sin ĵetis. Kiel patrino la koro de Du Liwei estis profunde pikita, ili traktis Du Xingzhu kiel sian propran filinon kaj kune kun ŝi vivis tri jarojn. Iliaj zorgo kaj flego al Du Xingzhu estis bonegaj. Du Xingzhu perdis sian vivon en la manoj de Guo Jianxiao,oni ne povas transigi la kulpon al ili.Forte petite de la geedzoj Guo Qianli, Du Liwei ricevis la dekmil yuan alportitan de ili. Samtempe ili insistis la peton de la kompenso pri la morto de Du Xingzhu. Laŭ la leĝa procedo, la civila kompenso ĝenerale kune kun la kriminala verdikto estas transdonita de juĝejo. Nuntempe la geedzoj Guo Qianli antaŭtempe insistas la civilan kompenson kio igis Du Liwei senti neatendita. Sed Guo Qianli sincere esprimis:”Ni scias kiom ajn da mono ne povos kompensi vian doloron pro la perdo de la filino. Nun la metodo kiun ni povas elpensi estas kompensi vin laŭ nia eblo. Ni ambaŭ estas gepatroj. Bonvolu kompreni nian sincerecon.”

Du Liwei respondis:”Jam estas en la polico.Kion mi povas diri? Mi guvernis la infaninon tiom multe da jaroj ke mi vere elspezis nemalmulte da mono. Vi kompensu al mi 400,000 yuan!”Du Liwei sciis ke por la ordinara salajra tavolo la geedzoj Guo Qianli,la 400,000 yuan estas sendiferenca de la astronomia cifero.

Ŝi nur volis ke la geedzoj Guo Qianli fronte al la malfacilo retroiros, sed Du Liwei ne atendis ke Guo Qianli tuj volonte promesis ŝian postulon. Du Liwei konsterniĝis, sed la ĵus diritan ne povis tuj repreni.

En la 23-a de septempro 2004, Du Liwei neatendite ricevis la telefonon de Guo Qianli:”Ni petis ĉiujn parencojn kaj amikojn helpi kaj pruntis parton.Finfine ni kompletigis la kvarcent mil yuan. Mi jam sendis la monon per telegramo al via konta numero.Vi iru al la banko kaj procedu…”En la alia fino de la telefono Du Liwei ne sciis kion fari. Hezitinte momenton, ŝi duondiris:”Mi ne volas vian monon. Mia infanino foriris. Por kia utilo mi volas vian monon. Mi resendu al vi la monon .” Guo Qianli maltrankviliĝis:”Fratino, ĉu ni ne interkonsentis?Se vi pensas la monon malmulta, ni klopodos doni al vi pli multe…”Du Liwei estis devigita eldiri siajn vortojn en la koro:”Lao Guo(3), komence mi postulis al vi la monon, ĉar mi pensis ke vi ne povos havi tiel multe da mono. Mi tiel diris kiam mi koleris. Mi ne estas fiulino kiu forgesis amikecon vidinte profiton. Nun vi bezonas la monon por peti advokaton helpi vin fari la proceson. Vi per la mono petu bonan advokaton. Estas la plej bone se oni povos savi la vivon de la infano. Mi jam perdis la filinon,mi ne plu igu vin perdi la filon. Vi ambaŭ nepre ne tro malĝoju. Ni nepre kune savu la infanon.” Ekde tiam Du Liwei ĉiusemajne telefonis la geedzojn Guo Qianli,admonis ilin vigligi la spiriton kaj laŭeble strebis savi Guo Jianxiao.

La Beijing-a Duameznivela Juĝejo malferme juĝis la proceson ke Guo Jianxiao mortigintis Du Xingzhu. Sur la juĝejo la advokato pledis por la delikto de Guo Jianxiao. Pli kortuŝige estis ke Du Liwei profunde konscii la justecon de la afero. Ŝi esprimis ke ŝi jam pardonintas Guo Jianxiao. Vizaĝe al la pridemando de la juĝistoj, Guo Jianxiao profundbedaŭre lamentis:”Mi treege pentas. Mi estas kulpa al Xingzhu. Mi volontas pagi prezon por mia ago. Mi volas diri, onjo,mi vere tre amas ŝin. Pardonu ke mia fiago alportas al ambaŭaj familioj grandegan vundon.”

Post la unua juĝo de la Beijing-a Duameznivela ĵuĝejo, laŭ leĝo Guo Jianxiao estis donita pli malseveran punon.Li estis kondamnita al la dumviva malliberigo kaj senigita je la politika rajto por la tuta vivo pro tio ke post la krimo li aktive transdonis sin al la polico, sin denuncis, aktive kompensis, konfesis sian krimon kaj ĝin pentis.Tiam la geedzoj Guo Qianli trafitaj samtempe de la ĝojo kaj malĝojo respektoplene riverencis trifoje al la juĝistoj kaj solena leĝinsigno.

Post la unua kondamno Guo Jianxiao ne apelaciis. Post kiam li kun la okuloj plenplenaj de la larmoj adiaŭis la juĝistojn kaj gepatrojn, li estis sendita al farmejo por esti transformota en la fizika laborado. Li esperis ke per sia ŝvito de la laborado li povos lavi kaj viŝi sian krimon.

（1） Qinjia estas bopatr(in)o de fil(in)o.

（2） Yin signifas subteran mondon,Hadeson,kaj yang en la mondo.

（3） Lao Guo estas karesa nomo al Guo Qianli.

Ŝtopinte la orelojn oni Ŝtelas sonorilon

Antaŭe estis malsaĝega ŝtelisto.Ĉu vi scias kion li faris unufoje?Ah!Li volis ŝteli la sonorilon sur sia najbara pordo.Li alvenis al la pordo,kaptis la sonorilon per sia mano kaj ĝin tiris forte. La sonorilo sonoris bruege. La ŝtelisto timegis kaj forkuris en sian domon.

Li sidiĝis kaj sin demandis:”Kiel mi devas trakti la bruegon?”Li pensis kaj pensadis. Fine li opiniis ke li jam havas bonegan ideon:”Ha!Mi ŝtopos la orelojn per iom da kotono. Tiel mi ne aŭdos la bruegon.”

En la sekva tago li refoje alvenis al la pordo de la najbaro kaj kaptis la sonorilon. Ĉifoje li ĝin tiris eĉ pli forte.La sonorilo sonoris pli bruege, sed la ŝtelisto nenion aŭdis. Li tiris ankoraŭfoje kaj ĝin eltiris. Ĝuste tiam la mastro de la domo elkuris.

“Ci ŝtelas mian sonorilon?Mi donos al vi lecionon.”la mastro kriis kolere kaj bategis al li la nazon.

La malsaĝega ŝtelisto ankoraŭ ne eksciis kiel la mastro trovintis ke li ŝtelantas la sonorilon.

“Kial li eliris ĝuste en tiu ĉi momento?”li surpriziĝis kaj ne komprenis.

Elĉinigita de Ji Yin’geng