La tero verda estas sin doninta

al tuta flavo, al oro, al rikolto,

al folioj, al greno,

sed kiam l' aŭtuno ekleviĝas

kun sia vasta stendardo

estas vi kiun mi vidas

estas por mi via harar'

kiu la spikojn dividas.

Mi vidas monumentojn

el antikva ŝton' frakasita

sed se mi tuŝas

la cikatron de l' ŝtono,

via korpo al mi respondas,

miaj fingroj rekonas

tujtuje, taŭxzitaj,

vian ardan dolĉecon.

Tra la herooj mi pasas

ĵus dekoraciitaj

per tero kaj per polvo

kaj sekve vi, muta,

kun viaj etaj paŝoj,

vi estas aŭ ne estas?

Hieraŭ, kiam oni elŝiris

maljunan homan arbon

el tero, por vidi ĝin,

vin mi ekvidis min rigardanta

el inter torturitaj

kaj soifaj radikoj.

Kaj kiam venas dormo

por min sterni kaj porti

al silento nure mia,

estas forta vento blanka

kiu rompas mian dormon

kaj ekfalas folioj,

falas kiel tranĉiloj

sur min, lasante min sensanga.

Kaj ĉiu vundo havas

la formon de via buŝ'.

Tradukis Helena

LA TIERRA

La tierra verde se ha entregado / a todo lo amarillo, oro, cosechas, / terrones, hojas, grano, / pero cuando el otono se levanta / con su estendardo extenso / eres tu la que veo, / es para mi tu cabellera / la que reparte las espigas.

Veo los monumentos / de antigua piedra rota, / pero si toco / la cicatriz de piedra / tu cuerpo me responde, / mis dedos reconocen / de pronto, estremecidos, tu caliente dulzura.

Entre los heroés pasorecién condecorados / por la tierra y la pòlvora / Y detras de ellos, muda, / con tus pequenos pasos, / eres o no eres?

Ayer, cuando sacaron / de raiz, para verlo, sel viejo àrbol enano, / te vi salir miràndome / desde las torturadas / y sedientas raices.

Y cuando viene el suen*o / a extenderme y llevarme / a mi propri silencio / hay un gran viento blanco / que deriba mi sueno / y caen de él las hojas, / caen como cuchillos / sobre mi desàngrandome

Y cada herida tiene / la forma de tu boca.

Normal 0 14

Mi iĝis malriĉa

malriĉa kiel ŝtonoj

sur kiuj mi ĵetiĝas

kiam venas la momento

de atendo

Mi havas nulon

por doni

krom tiu dureco

de viv' piedpremita

kvazaŭ iu vojo

milita

Sono impoverito + la povertà dei sassi + sui quali mi butto + quando viene il momento + d'aspettare Non ho più nulla + da dare + che quella durezza + di vita buttata + come una strada + di guerra.

tradukis mi

FINALO - Giuseppe Ungaretti .

Ne plu muĝas, ne susuras la maro,

La maro.

Sen la sonĝoj, malkolora kampo estas la maro,

La maro.

Kompatinda as la maro,

La maro.

Movas nuboj ne respegulitaj la maron,

La maro.

Al tristaj fumoj cedas liton la maro,

La maro.

Vidu, mortis ankaŭ ĝi, la maro,

La maro.

Tradukis mi

FINALE (originala en itala)

Più non muggisce, non sussurra il mare,

Il mare.

Senza i sogni, incolore campo è il mare,

Il mare.

Fa pieà anche il mare,.

Il mare.

Muovono nuvole irriflesse il mare,

Il mare.

A fumi tristi cede il letto il mare,

Il mare.

Morto è anche lui, vedi, il mare,

Il mare.

Normal 0 14

Tero

Antaŭ ne multa tempo, en vilaĝo de lando apudapuda, panjo Gorana verŝis bovinan lakton ĵus melkitan, ankoraŭ varman, en tasojn de siaj kvin gefiloj. La paĉjo estis leganta leteron jus alvenintan: milito jam atingis la landlimon kaj ĉiuj viroj estis alvokitaj al fronto por defendi ĝin. Ankaŭ li devis foriri lasante solan la familion.

Silento en la domo, timo, neniu sciis, kio estos okazinta, neniu povis imagi postan tagon… tiel oni statas dum milito.

Silento; okulojn ene de taso, la infanoj trinkis la lakton.

…La voĉo de panjo rompis tiun eternan momenton: “Infanoj miaj, mi ne scias, se morgaŭ kaj en estontaj tagoj ni povos resti en nia hejmo, sur nia tero; eble bezonatos lasi ĉion kaj serĉi novan vivlokon. Sed hodiaŭ ni prisemos la kampojn; eĉ se ni forestos de tie ĉi, kiuj alvenos, ne devos morti pro malsato ĉar nia tero nutros ilin.

Estis printempo, Gorana kaj ŝiaj gefiloj semis maizon kaj fazeolojn. Ili ne ĉesadis semi dum pasantaj monatoj kaj neniu diris, ke ili lasu tiun teron.

En junio Gorana rakoltis unuajn legomojn kaj dum tuta milita tempo sukcesis nutri la familion, ĉar la tero malgraŭ milito donadis siajn fruktojn.

Tamen, eĉ se eventoj devigus Goranan, sian edzon kaj iliajn infanojn abandoni ĉion kaj serĉi ien novan teron por vivi, por rekonstrui sian etan domon, novvenintoj, la gento el tero postlandlima trovintus ion por manĝi en novgajnita tero.

Ĉi estas eta historiaĵo rakontanta alian militon, pri kiu neniu parolas. Mi konas ĝin, ĉar al mi rakontis Dragica,la kreskinta filino de Gorana.

Dragica, elmigrinta loĝas, kie loĝas mi, unu etaĝon pli supre.

Ĉiun someron Dragica revenas al sia panjo kaj portas al mi la legomojn de ties ĝardeno en Bosnio, tiel ankaŭ mi kuiras la supon kun terpomoj, karotoj, cepoj, brasiko de panjo Gorana.

Vintre, kelke da jaroj antaŭe, mi pasis Kristnaskon ortodoksan kun panjo Gorana; mi surtretis ŝian teron, klinante min al ĝi kun larmobrilaj okuloj.

…Kaj, kun ĉiufoje larmobrilaj okuloj mi rakontas ĉi etan eron de la granda historio.

“Amo mia, se sur la fronto oni ordonos al vi pafi, pafu alten, ĉielen, tiel neniun vi mortigos”

mama Gorana

Rakontis Anita, filino de Helena kaj mi Helena esperantigis.

Tiun rakonton mi dediĉas al amikino Bojana

Helpe de homoj kaj aliaj elementoj

multe pri ĝi laboris la tempo:

unue perdigis nazon, poste genitalojn,

plue la fingrojn de manoj kaj piedoj,

kun kur' de jaroj la brakojn, unu post alia,

kruron dekstran kaj kruron maldekstran,

ŝultrojn kaj koksojn, kapon kaj gluteojn,

kaj ĉion deiĝintan disrompis je pecoj,

je rubo, je gruzo, sablaro.

Kiam tiel mortas iu viva,

la sango elfluas ĉiufrape.

La marmoraj statuoj pereas enblanke

kaj ne ĉiam ĝisfine

.

De ĉi priparolata saviĝis la brusto

kaj ĝi estas kiel lasta, entenita spiro,

ĉar nun ĝi devas

altiri sur sin

la ĉarmon, la gravecon

de perdita resto.

Kaj tion ĝi sukcesas,

ĝi tion ankoraŭ sukcesas,

ĝi sukcesas kaj ravas,

ravas kaj daŭras -

esperantigis Helena

Normal 0 14

SANKTA MARTINO EN KARSO - Giuseppe Ungaretti

El “Vita d’un uomo” (Eld. Oscar Mondadori)

SAN MARTINO DEL CARSO - Giuseppe Ungaretti

Valloncello dell’Albero Isolato il 27 agosto 1916

De tiuj domoj

restis nenio

krom iu

ŝirpeco de muro

El multaj

kiuj al mi skribadis

restis manpreno

se eĉ ne malpli

Sed en la koro

nenia kruco mankas

Estas mia koro

la loko plej disŝirita

Di queste case

non è rimasto

che qualche

brandello di muro

Di tanti

che mi corrispondevano

non è rimasto

neppure tanto

Ma nel cuore

nessuna croce manca

E il mio cuore

il paese più straziato

Esperantigis Helena

.La tero ______________________________La terra

vualiĝis______________________________s'e velata

de milda_____________________________ di tenera

leĝereco_____________________________leggerezza

Kiel junedzino________________________Come una sposa

novica______________________________novella

ŝi timoplena _________________________offre

ofertas _____________________________allibita

al sia kreitaĵo________________________alla sua creatura

ridetantan __________________________il pudore

pudoron ____________________________sorridente

patrinan____________________________di madre

(el libro "Vita d'un uomo"- OSCAR MONDADORI) esperantigis Helena

( Giuseppe Ungaretti)

LA SERENO (1918)

Post multa

nebul’

unu post

la alia

jen montriĝas la steloj

Mi spiras

la freŝon

donitan

de koloroj de l' ĉielo

Mi rekonas min

en imago efemera

Kaptita en turno

ĉiam viva

(trad. Helena)

Devas esti elektebla.

Kaj ŝanĝebla, sed cetero restu kiel estas.

Facile, neeble, malfacile, provinde

Ŝi havas la okulojn, nun bluajn, nun grizajn,

Nigrajn, gajajn, senkaŭze larmoplenajn.

Kun li dormas kiel unua veninta, unika en mondo.

Ŝi naskos al li kvar filojn, neniun, unu.

Naiva, sed plej bone konsilas.

Malforta, sed eltenema.

Senkapa ŝia nuko, sed la kap' troviĝos.

Leganta Jaspers-on kaj virinajn revuojn.

Ne scias, kion taŭgas ĉi ŝraŭbet', sed ŝi ponton konstruos.

Juna, kiel kutime juna, ĉiam ankoraŭ juna.

En la manoj ŝi tenas paseron kun flugil' rompita,

propran monon por vojaĝo lontana kaj longa,

lultranĉilon, kompreson, glaseton da vodko.

Kien ŝi kuras, ĉu ne estas laca?

Tute ne, iomete, ege, ne gravas.

Aŭ ŝi lin amas, aŭ ŝi nur obstinas

En la sort' bona kaj malbona kaj por pieca kompato.

(el poemaro"Grande numero" Eld. Libri Scheiwiller) esperantigis Helena

Mi dediĉas ĉi poemeton al ĉiuj amikinoj el Ipernity okaze de 8 Marto

Mi ne emas

plonĝi

en ajnan volvaĵon

de stratoj ____

Mi sentas

sur la ŝultroj

multan lacon ____

Lasu min tie ĉi

kvazaŭ iun

aĵon

sternitan

en iu

angulo

kaj forgesitan ____

Ĉi

oni sentas

nenion

krom la milda varmo ____

Kunestas mi

kaj la kvaro

da kaprioloj

de fumo

en la kameno____

esperantigis Helena

Non ho voglia / di tuffarmi / in un gomitolo / di strade

Ho tanta / stanchezza / sulle spalle

Lasciatemi così / come una / cosa / posata / in un / angolo / e dimenticata

Qui / non si sente / altro / che il caldo buono

Sto / con le quattro / capriole / di fumo / del focolare

LA JUGLANDARBO STUCITA

(verkita de Elena Liotto en dialekto de Vicenza

kaj esperantigita de Helena T.)

Estis belega

la juglandarbo

sur la herbej’ de dom’ mia.

La arbo

branĉo-plena,

iomete invadema,

tamen tre bela.

Bone kombita

la densa frondar’

somere donis

grandan ombron.

kvazaŭ iu mistero,

kunplektanta

la teron kaj ĉielon.

Hodiaŭ ĝi ŝajnas

oldino kurbita

kun rara harar’

malkombita.

Povra arbo senpluma.

Oni ĝin tranĉis,

tondis kaj vundis.

Senprude dirita,

ĝi estas kastrita.

al l’arbo lasita

etendiĝas alten,

al ĉiel’ direktita,

kvazaŭ fingro giganta

kun sever’ avertanta

invademajn ulojn,

propran potencon kredantajn:

super vi estas ĉiam

la mano pli pova ol via,

ĝi vian perforton punos

kaj klinigos kapon vian.

Sepultu min

Sepultu min,

kiam la tempo

por mi batos la horon,

sur peco de la tero

kiun la sun' orkoloras.

Sepultu min,

laŭeble vesperiĝe

kiam la tero obskuriĝas

kaj supre la ĉielo brilegas

pro lumo kaj pro koloroj.

Sepultu min,

sen dolorploro,

pripensu min feliĉa

meze de tuta ĉi lum'

Sepultu min,

redonu mian korpon al la tero,

ĝi eble iam naskos iun floron

aŭ nur iun herbaĉon.

Por preni mian animon

se ĝi sentos sin tro laca,

etendu la brakojn kompate

Sinjoro.

Sepultu min

dirante por mi unu Gloron.

Al ĉiuj vi mi lasas por memoro

mian amsenton,

ĝin aŭskultu, ĝin kaptu,

alportatan de vento.

********************************************************************************************************************(

Versio originala en vicenza dialekto

Sepeime,

quando el tenpo

baterà la me ora,

su un toco de tera

col sole par sora.

Sepeime,

se podì, verso sera

quando se fa scura la tera

l cielo xe tuto un splendore

de luce e colore.

Sepeime,

sensa dolore

e penseme felice

in mezo a chea luce.

Sepeime,

rideghe el me corpo alla tera

che forse farà nassere un fiore,

o forse un' ortiga.

Par ciapar la me anema

se 'ndar su fa fadiga,

slonga pietoso i to brassi,

Signore.

Sepeime

disendome un Gloria.

A voialtri xe lasso in memoria

tuto el me ben,

sentilo, ciapelo,

nel vento che vien.

Skribita en dialekto de Vicenza far Elena Liotto kaj esperantigita de Helena Tylipska

Aŭtoro. Gianni Rodari                                                       Autore. Gianni Rodari

La maljunulino kaj la luno                                              La vecchietta e la luna

Iam, kiel najbarinon                                                           Un tempo, per vicina

mi havis unu avineton,                                                        ebbi una vecchiettina,

tiel aĝan, tiel malriĉan                                                         così vecchia, così povera

ke en ŝia povra hejm' mankis                                             che in casa sua non c'era

eĉ simpla, plej simpla lampeto.                                           nemmeno una lampadina.

Dumvespere, lun-lumo,                                                      Le bastava di sera,

por prepari al si vespermanĝon, sufiĉis                               il lume della luna per farsi la cena

kaj ankaŭ por enlitiĝi.                                                        e per andare a letto.

Estis ŝia bonŝanco, la lun-pleno!                                         Fortunata quand'era luna piena!

Sed, la lun' vojaĝas.                                                          Ma la luna viaggia.

Kaj fojfoje forestas dum kelka tempo.                               A volte resta via per qualche giorno.

Atendante de la lun' revenon                                              Aspettando il suo ritorno

la maljunulin' kiel aranĝis sin?                                             la vecchiettina come ci vedeva?

Per tre malgranda lumo kiun ŝi tenis                                   Con una piccola luce che aveva

en fundo de la pupiloj klaraj,                                              in fondo alle pupille chiare,

kaŝita meze de sulkoj:                                                        nascosta tra le rughe:

de la espero brileto                                                            una piccola speranza

sufiĉis al ŝi, por lumigi                                                        bastava a illuminare

ŝian malriĉan ĉambreton.                                                   la sua povera stanza.

                                                     el itala esperantigis Helena

Wisława Szymborska

Granda poeto pola, Premio Nobel por Literaturo en 1996, "Pro la poezia kapablo, kiu kun ironia precizo permesas videbliĝon de la kadro historia kaj media pere de eroj de la homa realo"

Jam postnupte.Ili iras for                                            Już po ślubie. Odchodzą

jen ŝi tuta blanke vestita                                            ona cała na biało

li fiera kiel ĝarden-pumpil'                                           on jak pompa w ogrodzie

Ho! ilin ne mortigu                                                     byle ich nie dobił

ĉiutaga kis' de la rutina viv'                                         pocałunek na codzień

                                                                                                        H. T.

Gianni Rodari (1920-1980)                              ( esperantigis el itala Helena)

Mia plumo                                                        La mia penna

Mia plum’ skribas kaj skribas                          La mia penna scrive, scrive

multon da vortoj, ili kvazaŭ vivas,                   parole nere che sembrano vive,

ĝi skribas obea kion mi volas,                          scrive ubbidiente quello che voglio,

per literoj sur foli’ petolas.                               correndo svelta sul bianco foglio.

Sur tableto, en mian inkujon                            Nel calamaio sul tavolino

plum plonĝas nazon iom post iom...                lei pesca e pesca col pennino...

Inkujo entenas ja vortojn ĉiujn:                       Nel calamaio c’e un po’ di tutto:

mi elektos ilin kaj skribos nur tiujn,                il buono, il cattivo, il bello e il brutto,

kiuj ne nur estu belaj kaj veraj,                       parole bugiarde e parole vere,

sed mi, precipe volas ilin sinceraj.                   ma io pesco solo quelle sincere.

La mensogoj min suferigas :                          Le bugie non posso soffrire:

en inkujo mi ilin ĉiujn dronigas.                    nel calamaio le lascio a marcire. 

(Dediĉita al mia patro)

Kun patro man' en mane

Triste serena dimanĉo

Tagoj nebulaj, lontanaj

La memoroj elvokas

miajn paŝetojn infanajn

Duraj, militaj jaroj

forpasis dankal Di’

Longan vojaĝon entrajne

kune travivis mi kaj vi

Jen man’en mano de l’patro

en la urbeto ĉemara...

Flugas la pensoj vesperaj

al la persono plej kara.

De viaj manoj kreita

mia marista vesteto:

ĉemiz’ kun blanka kolumo,

blua plisita jupeto.

Ni paŭzas en la kukejo

post porinfana meso

trinkante tason da teo,

manĝante tranĉon da kekso.

Niaj solecaj promenoj

tra la ĉeurba arbaro

kaj laŭ la river’ fluanta…

Tri kilometrojn al maro.

L’ ondoj aspergas nin dolĉe

post tutsemajna laboro:

mia, ĉe benko lerneja,

via, ĉe tablo tajlora.

Mi dankas vian patrecon

Vian forlason priploras

Via konstanta ĉeesto

subtenas min kaj konsolas.

Helena

*1 kekso = keks ( tipe pola bakita dolĉaĵo)

* 2 lontana (laŭ reta vortaro) malproksima por meznivela leganto restas nur gvate gapi la drolan miksaĵon de raraj vortoj kaj lontana senco [1]; povus veturi pli kaj pli lontanen, ĝis la insuloj

Dio                                                            Dio

Desso, Togno,                                            Kaj nun Joĉjo,

che te si confessà,                                     ke konfesintas vi,

che te ghè l’anima bianca,                        animon vi havas blankan,

sensa pieghe e pecati,                              puran, senfaltan, senpekan,

lassa che te parla anca de Dio.                lasu min paroli al vi pri Dio.

Dio, ‘l sa quelo che’l fa.                             Di' scias kion faras.

Dio regola tuto                                           Dio ĉion regulas

E no’l paga solo al sabo.                          ne donas nur semajnan pagon.

Dio ‘l vole ‘l core,                                       Di' koron postulas,

ma ‘l lo vole tuto intero:                             kaj ĝin volas tute integra:

non’l se contenta                                       Li ne kontentas

de mèsa moneda                                      je duon-monero

parchè Dio manda tuto                             ĉar Dio donadas ĉion

secondo ‘l bisogno.                                   laŭ la bezono.

Cussì ze pa’ ‘l fredo;                                   Do, kiam malvarmas,

el lo manda secondo ‘l mantèlo.               Di' vin kovras per dua mantelo.

Ricordate, Togno!                                      Nu, memoru, Joĉjo!

Solo Dio no’l pol sbaliare.                         Nur Dio neniam eraras.

Dio ze ‘l sospiro infalibile                          Di' estas la spiro plej certa

‘te’l fondo de l’anima.                                el la fundo de via animo.

Te ghè da saver che Dio                           Vi devas scii ke Dio

No’ magna, no’ beve,                                 nek manĝas, nek trinkas,

ma giudica quelo che vede.                       sed prijuĝas kion Li vidas.

Dio promete ‘l perdono                              Dio promesas pardonon

A quei che i se pente:                               al pentintoj sinceraj:

No’l promete ‘l doman                               ne certigas morgaŭon

A chi lo ofende.                                         al kiu Lin ofendas.

Ricòrdate, Togno :                                    Nu, memoru, Joĉjo:

no’ aver pressia                                        ne senpaciencu

se te si co’Dio.                                         se vi estas kun Di'.

Dio sta co’ ti                                             Dio estas kun vi,

E, dove sta Dio,                                       kie estas Dio,

Sta tute le cose.                                      tie estas ĉio.

El molìn de Dio                                        Muelil’ de Dio

Màsena pian, ma sotile                          muelas lante, subtile,

e, a chi crede,                                         se vi as kun Di',

Dio provede.                                            Vin prizorgos Li.

Togno!                                                    Joĉjo!

Sémo fati tuti de tera crèa.                        Ni as faritaj el argila tero.

Dio ze sta el nostro vaselàro,                    Dio mem estiĝis nia skulptisto,

Quel che ne ga formà.                               donis formon al ni.

Chi buta ‘na piera contro Dio,                   Kiu ĵetas ŝtonon kontraŭ Dio,

Questa, sta pì che sicuro,                         estu certa ke post iom

La ghe ricasca ‘te la testa.                       Ĝi refalos sur la kapon lian.

Ricordate, Togno:                                     Nu, memoru, Joĉjo:

de ora in ora                                              de horo al horo

Dio ne meliora                                          Di’ nin plibonigas.

E dove Dio mete la so man                     Kien Dia mano akompanas,

ogni pensiero ze van.                               iu ajn penso vanas.

No’ se move fòja                                      Ne moviĝas folio

che Dio no’ vòja.                                      sen volo de Dio.

Ze gniente ogni fortuna,                           Nenio estas bonŝanco,

Ogni piassére, ogni dèsio,                      ajna plezuro aŭ deziro iu,

Se no’l scominsia                                    se ne komencas

E no’l finisse in Dio.                                 kaj se ne finas en Dio.

El Signore, Togno,                                   La Sinjoro, Joĉjo,

el lassa fare;                                             permesas fari

ma non strafare.                                      sed ne trofari.

El Signore                                                La Sinjoro

castiga tardi                                             punas ne tuje

e, a chi se lo merita,                               kaj kiu punon meritas,

parfin in abondansa.                               abunde ĝin ricevos.

Ricòrdate anca che Dio                          Bonmemoru ankaŭ ke Dio

Perdona a chi ofende,                            la ofendanton pardonas,

no’ però a chi tole                                   sed ne tiun, kiu prenas

e mai no’ rende.                                     kaj neniam redonas.

Questo, Togno,                                      Tion, Joĉjo

No’ desmentegàrlo mai:                        vi neniam forgesu

„Chi confida in Dio ke, “                         Kiu Dion fidas,

el vedarà giorni mèjo                              la tagojn pli bonajn vidos

e chi in Dio fida,                                      kaj kiu Dion fidas,

ben se fida”.                                            bone fidas”.

Ricòrdate:                                               Sciu Joĉjo:

tuto ze ninte,Togno!                              ĉio estas nenio!

Dio, invesse, tuto!                                Sed Dio estas Ĉio!

Trad. Helena kaj Attilio