Karaj geamikoj, bonan vesperon kaj bonvenon!

Permesu al mi unue transdoni al vi la salutojn kaj la bondezirojn de multaj Esperantistoj, loĝantaj en la plej diversaj landoj,kun kiuj mi daŭre estas en kontakto pere de Interreto. Kiam mi diris al ili, ke mi parolos ĉi tie en la milana klubo, ili varme petis, ke mi salutu vin je ilia nomo.

Nun ni venu al la temo de ĉi tiu vespero: la fruaj kaj la junecaj jaroj de Zamenhof. Eble, kelkaj iomete miris pri ĉi tiu titolo, ĉar kutime oni donas tre grandan atenton al pli malfruaj jaroj de nia majstro, nome tiuj post la eldono de la unua manlibro por rusoj – kio okazis en la jaro 1887, pli precize la dudek sepan de julio. Verdire, temas pri legitima dubo: kial do trapenetri la unuajn jarojn de la vivo de Zamenhof, ĝiajn infanajn sekretojn, ĝiajn unuajn sopirojn? Kial do ni dediĉu atenton al la historia kaj familia fono de la vivo de nia eta Lazaro? Mi respondos starigante, miavice, demandon al vi: pensu iomete pri viaj unuaj jaroj, kiam vi estis infanoj, kaj poste junuletoj aŭ junulinetoj, kaj klopodu elfosi el via plej profunda memo viajn tiamajn spertojn: ĉu ne estas en ili kelkaj komencoj de via estonta vivo? Ĉu kelkaj el viaj tiamaj travivaĵoj ne lasis en vi mem signifoplenajn spurojn, kiuj poste influis vian plenkreskulan vivon? Nu, ĝuste tial mi opinias, ke la serĉado pri la junaj jaroj de Zamenhof estas grava. Fakte, precize en tiuj jaroj formiĝis ne nur lia karaktero kaj lia mondpercepto, sed ankaŭ la ideo pri la solvo de la multenombraj problemoj de tiama socio pere de internacia lingvo.

Por kompreni tiujn problemojn, kaj la solvon proponitan fare de Zamenhof, ni devas dediĉi iom da tempo al historio. La loko kie disvolviĝas la plej fruaj jaroj de Zamenhof troviĝas meze inter oriento kaj okcidento, en norda teritorio de lando, kiu tiam ne plu ekzistis. Tiama Pollando estis sub rusa kontrolo, kaj la antaŭa ŝtato, kiu estis ekzistinta ĝis la fino de la XVIII jarcento, la tiel dirita Pola Respubliko, plu ne ekzistis. Konsistigis tiun plifruan landon du malsamaj landoj, la Pola krono kaj Litvo. En Litvo vivadis Litvanoj, sed nur parto de ili estis Litovoj: en la daŭro de la jarcentoj multaj aliaj homoj aldoniĝis al la unua gento, kiu de longa tempo loĝadis en tiu regiono. Unue la slava gento, kies lingvo, la pola, estis fariĝinta tiom influa, ke la unua lingvo parolita far de la Litovoj estis tiam ege malpli parolata: nur vilaĝanoj kaj kamparanoj daŭre parolis ĝin...Kun la invado de la teŭtonaj kavaliroj, dum la Mezepoko almigris tien ankaŭ multaj germanoj, kiuj starigis siajn vilaĝojn kaj kvartalojn. Fine, sub la premo de la rusa imperiismo, kies celo estis dividi la gentojn, kaj meti ilin unuj kontraŭ la aliaj, ankaŭ multaj judoj estis forpelitaj okcidenten, for de siaj originaj naskiĝlokoj en Ruslando. Ankaŭ ili ekloĝis tie. Tiel, en tiu landlima regiono vivis, se tiel diri, kune, litovoj, poloj, germanoj, judoj kaj rusoj. Sed la rusan subpremadon la poloj kaj la litovoj ne plu plovis elteni: en 1831 kaj en 1863 ili ribelis kontraŭ la Rusoj, cele al liberigo de Pollando, sed senrezulte. La puno estis vere timiga.

Do, Zamenhof vivis, kiel eta infano, dum la dua granda ribelo, tiu de 1863, kaj tute povis kapti la malbelan etoson, kiu tiam regis en tiu mondoparto. Unu el la unuaj serĉistoj, kiuj verkis interesan libron pri la vivo de la majstro, estas Edmond Privat: lia "Vivo de Zamenhof" estis eldonita en 1920. En tiu tre poezioplena verko, la verkisto tiel priskribas tiun etoson:

“Sur litva tero kvar gentoj malsamaj loĝadis, kun celoj kontraŭaj, kun lingvaj diversecoj, kun kredoj malamikaj. De strato al strato ja regis malfido, suspekto, sur placoj ofendo ĉiutaga, venĝemo, persekuto kaj malamo. Sur tiu tero malfeliĉa naskiĝis Zamenhof”.

La juna Zamnehof havis ĉiutage la eblecon spekti la terure malbonan etoson de la interrilatoj inter tiuj diversaj gentoj. Jen kiel Privat rekonstruas fantazie, sed baziĝinte sur historiaj memoraĵoj kaj rakontoj, ĉi tiun etoson: “Preter la fenestro de la ligna domo Zamenhofa, sur la strato Verda, pasis aro da Hebreoj kun la tipaj longaj barboj...Al vizaĝoj jen celtrafas neĝaj kugloj en pafado. Frapon sub okulo. Sangas vango. Plendas maljunulo...”Ne bleku, judaĉoj! Hundoj!”, krias knaboj el kristana gento, kaj diskuras for, mokante judan lingvon nekonatan: “Hra, hre, hri, hro hru.” Tion ridas kaj aplaŭdas rusa leŭtenanto:”Formarŝu de l'trotuaro, vi raso de ŝtelistoj!...” kaj kraĉas oficiro pro malŝato. Sur vendoplaco moviĝas la popolamaso. Bruadas paŝoj kaj paroloj en zumado laŭta. Brilas koloroj inter korboj kaj legomoj: verdaj ŝaloj de virinoj el kamparo litva, ŝafaj peltoj, grizaj vestoj de soldatoj, manteloj kamelharaj, bluaj uniformoj de la rusaj oficistoj, blankaj zonoj, ruĝaj kolumoj, oraj agloj, arĝentaj ornamaĵoj...Disputas vendistino kun germana marĉandulo. Alkuras homoj. Ariĝas videmuloj. Ĝendarmoj intervenas. Jen plendas la virinoj en dialekto litva. Policanoj ne komprenas. “Ruse parolu!”minacas la oficiro, nur ruse, ne lingvaĉe! Ĉi tie estas rusa lando...!”.

Do en tia etoso kreskiĝis la juna Zamenhof kaj, kompreneble, tiu etoso grandparte influis lian personecon kaj lian disvolviĝon. Jen kiel nia ŝatata Marjorie Boulton priskribas la impresojn, kiujn ricevis la eta Lazaro, en tiu miriga historia verko pri nia Majstro, "Zamenhof":

"Per la laciĝemaj, fiksiĝemaj miopaj okuloj de knabeto, Lazaro Zamenhof vidis infanojn ĉasi unu la alian, bati unu la alian, ĵeti ŝtonojn unu kontraŭ la aliajn, ĉar kelkaj estis judaj, kelkaj nejudaj. Li vidis kiel rusaj soldatoj malpermesas al poloj paroli pole, minacante ilin, sakrante, kelkfoje arestante aŭ batante tiujn, kiuj malplaĉis al ili. Sur la strato oni ofte kriis post la knabeto:"Ajlo!", ofendan aludon al la juda kuirado. Li vidis homojn, kiuj kraĉis, kiam judo preterpasis; kiuj forpuŝis aĝajn judajn kadukulojn de sur la trotuaro".

Pri tiuj travivaĵoj ni havas gravan dokumenton, la leteron, kiun Zamenhof skribis, verŝajne en 1895, al rusa esperantisto Borovko: " Mi naskiĝis en Bjelostoko, gubernio de Grodno. Tiu ĉi loko de mia naskiĝo kaj de miaj infanaj jaroj donis la direkton al ĉiuj miaj estontaj celadoj. En Bjelostoko la loĝantaro konsistas el kvar diversaj elementoj: rusoj, poloj, germanoj kaj hebreoj; ĉiuj el tiuj ĉi elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn. En tia urbo la impresema naturo sentas la multepezan melfeliĉon de diverslingveco kaj konvinkiĝas ĉe ĉiu paŝo, ke la diverseco de lingvoj estas la sola, aŭ almenaŭ la ĉefa, kaŭzo, kiu disigas la homan familion kaj dividas ĝin en malamikaj partoj. Oni edukadis min kiel idealiston; oni min instruis, ke ĉiuj homoj estas fratoj, kaj dume, sur la strato lak sur la korto, ĉio ĉe ĉiu paŝo igis min senti, ke homoj ne ekzistas: ekzistas sole rusoj, poloj, germanoj, hebreoj ktp.Tio ĉi ĉiam forte turmentis mian infanan animon, kvankam multaj ja ridetos pri tiu ĉi 'doloro pro la mondo' ĉe la infano. Ĉar al mi ŝajnis, ke la 'grandaĝaj' posedas ian ĉiopovan forton, mi ripetadis al mi, ke kiam mi estos grandaĝa, mi nepre forigos tiun ĉi malbonon".


Sed ni revenu nun al la plej fruaj jaroj. Kiel vi scias, Lazaro Ludoviko naskiĝis en Bjalistoko la 15an de decembro 1859. Li estis la unua el pluraj gefratoj. La patro, Markus Zamnehof, estis naskiĝinta en la proksima urbo de Tiocin en la jaro 1837; li estis pedagogo kaj lingvoinstruisto; li ankaŭ instruis geografion kaj eĉ laboris kiel cenzuristo de fremdlingvaj eldonaĵoj. Kiam li translokiĝis al Varsovio, en 1873, li instruis la germanan lingvon ĉe Veterinara Instituto kaj Reala Gimnazio. Li estis vere pedantema, konscioplena kaj serioza je laboro, ege severa kun siaj infanoj, kiuj timegis lin. Kiam ili kondutis malbone, rapide falis la puno sur ilin: plejofte ili devis rezigni je la manĝo, kiel puno pro malbonfaroj. La patrino de Zamenhof estis tre anĝela kaj bonkora virino, ĉiam je dispono de sia familio. Kiam la patro punis, ŝi tuj kapablis iel moligi la edzon, kaj post la punado ŝi kapablis konsoli siajn infanojn. Ĉiam regis bonega rilato inter la patrino kaj la juna Zamenhof, kiu profunde amis ŝin.

Oni povus do diri, kune kun Privat, ke tri grandaj fortoj profunde influis la junan Zamnehof: la inteligento kaj la klero de la patro, la bonkoro kaj la sentemo de la patrino kaj la terure malbela socia etoso en kiuj ili vivis tiam. Sed kia estis Zamenhof? Li estis malgrandstatura kaj malfortika, li estis miopa, kaj dum la tuta vivo li devis porti okulvitrojn. Kvankam li estis same bruema kiel ĉiuj infanoj, lia dediĉemo al la familio, lia obeemo kaj seriozeco sukcese konvinkis la patron ke li ne estas kiel la aliaj gefratoj. Post la naskiĝo de la fratinoj, kaj ĉefe post la naskiĝo de Felikso, la unua frato (en 1868), Lazaro fariĝis kiel la spirita kaj kultura gvidanto de siaj gefratoj, kaj iasence anstataŭigis la patron en la rolo de 'patro kiu profunde amas siajn infanojn'.

Ni aŭdis pli frue kiaj estis la pensoj de nia eta Ludoviko. Aldone al la teksto, kiun ni legis antaŭe, ni havas ankaŭ alian dokumenton de pli malfrua periodo: la parolado de Zamnehof dun la ĝeneva kongreso en 1906. Tio estas grava ĉar temas pri preciza pruvo, ke en la daŭro de la jaroj la celado de la Majstro tute ne ŝanĝigis: liaj junaj pensoj estis ankoraŭ vivantaj kaj fortaj kiel tiam:

"sed ĉu la plej grandaj mensogoj kaj kalumnioj povus doni tiajn terurajn fruktojn, se la gentoj sin reciproke bone konus, se inter ili ne starus altaj kaj dikaj muroj, kiuj malpermesas al ili libere komunikiĝadi inter si kaj vidi, ke la membroj de aliaj gentoj estas tute tiaj samaj homoj kiel la membroj de nia gento, ke ilia literaturo ne predikas iajn terurajn krimojn, sed havas tiun saman etikon kaj tiujn samajn idealojn kiel nia? Rompu, rompu la murojn inter la popoloj!".

Estis fakte en tiu junaĝa periodo, ke li unue ekhavis la ideon, ke bona solvo de tia malbono, povus estis komuna lingvo por ĉiuj homoj. Ĝuste tial, ke li rimarkis kiom da malamo kaj malbono fontis el la lingva nekomprenemo, li tiel karesis tiun ideon pri lingvo internacia. Sed kiun lingvon elekti? Unue li konsideris la ekzistantajn lingvojn, kaj komprenis, ke ili ne taŭgas, pro la teruraj reciprokaj ĵaluzoj de la popoloj. Poste, kiam li estis en gimnazio, kaj eklernis la grekan kaj la latinan lingvojn, li atente konsideris ĉi tiujn tiel diritajn mortintajn lingvojn, kaj jam imagis, ke oni povus revivigi ilin por uzi ilin internacie.

Sed li ankaŭ komprenis, ke internacia lingvo ne rajtas esti lingvo nur por kleruloj, sed lingvo por ĉiuj, kaj ke tiuj malfacilaj lingvoj, sen sufiĉe da modernaj esprimkapabloj kaj vortoj, estas netaŭgaj rimedoj....Li fine venis al la konkludo, ke nur artefarita lingvo povus solvi tiujn problemojn...kaj tuj metis sin al la laboro, por inventi ĝin.

La unua demando, kiun oni povus starigi estas: sur kio baziĝas nia priskribo de la komenco mem de tiu grandioza projekto, kiu realiĝos nur multaj jaroj poste? Mi opinias, ke estas neutile rakonti per propraj vortoj, tion, kion Zamenhof mem pli precize povus fari: fakte, pri ĉi tiuj punktoj ni ja havas la vortojn de nia Majstro. En la jam menciita letero al Borovko, li klarigas al la rusa esperantista pioniro kiel aperis kaj disvolviĝis en li la ideo de lingvo internacia.

"Estos por mi malfacile rakonti al Vi ĉion tion ĉi detale, ĉar multon mi mem jam forgesis: la ideo, al kies efektivigo mi dediĉis tutan mian vivon, aperis ĉe mi -- estas ridinde ĝin diri -- en la plej frua infaneco kaj de tiu ĉi tempo neniam min forlasadis; mi vivis kun ĝi kaj eĉ ne povas imagi min sen ĝi. Tiu ĉi cirkonstanco parte klarigos al Vi, kial mi kun tiom da obstineco laboris super ĝi kaj kial mi, malgraŭ ĉiuj malfacilaĵoj kaj maldolĉaĵo, ne forlasadis tiun ĉi ideon, kiel ĝin faris multaj aliaj, laborintaj sur la sama kampo".

Poste Zamenhof parolas pri la eblaj solvoj de la malbonoj de la homaro, kaj li forlasas ilin unu post la alia...

"Iom post iom mi konvinkiĝis, kompreneble, ke ne ĉio fariĝas tiel facile, kiel ĝi prezentiĝas al la infano; unu post la alia mi forĵetadis diversajn infanajn utopiojn, kaj nur la revon pri unu homa lingvo mi neniam povis forĵeti. Malklare mi iel min tiris al ĝi, kvankam, kompreneble, sen iaj difinitaj planoj. Mi ne memoras kiam, sed en ĉia okazo sufiĉe frue, ĉe mi formiĝis la konscio, ke la sola lingvo povas esti nur ia neŭtrala, apartenanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. Kiam
el la Bjelostoka reala lernejo (tiam ĝi estis ankoraŭ gimnazio) mi transiris en la Varsovian duan klasikan gimnazion, mi dum kelka tempo estis forlogata de lingvoj antikvaj kaj revis pri tio, ke mi iam veturados en la tuta mondo kaj per flamaj paroloj inklinados la homojn revivigi unu el tiuj ĉi lingvoj por komuna uzado.

Poste, mi ne memoras jam kiamaniere, mi venis al firma konvinko, ke tio ĉi estas neebla, kaj mi komencis malklare revi pri nova, arta lingvo. Mi ofte tiam komencadis iajn provojn, elpensadis artifikajn riĉegajn deklinaciojn kaj konjugaciojn, k.t.p. Sed homa lingvo kun ĝia, kiel ŝajnis al mi, senfina amaso da gramatikaj formoj, kun ĝiaj centoj da miloj de vortoj, per kiuj min timigis la dikaj vortaroj, ŝajnis al mi tia artifika kaj kolosa maŝino, ke mi ne unufoje diradis al mi: "for la revojn! tiu ĉi laboro ne estas laŭ homaj fortoj", -- kaj tamen mi ĉiam revenadis al mia revo. Germanan kaj francan lingvojn mi ellernadis en infaneco, kiam oni ne povas ankoraŭ kompari kaj fari konkludojn; sed kiam, estante en la 5-a klaso de gimnazio, mi komencis ellernadi lingvon anglan, la simpleco de la angla gramatiko ĵetiĝis en miajn okulojn, precipe dank' al la kruta transiro al ĝi de la gramatikoj latina kaj greka. Mi rimarkis tiam, ke la riĉeco de gramatikaj formoj estas nur blinda historia okazo, sed ne estas necesa por la lingvo. Sub tia influo mi komencis serĉi en la lingvo kaj forĵetadi la senbezonajn formojn, kaj mi rimarkis, ke la gramatiko ĉiam pli kaj pli degelas en miaj manoj, kaj baldaŭ mi venis al la gramatiko plej malgranda, kiu okupis sen malutilo por la lingvo ne pli ol kelkajn paĝojn. Tiam mi komencis pli serioze fordoniĝi al mia revo. Sed la grandegulaj vortaroj ĉiam ankoraŭ ne lasadis min trankvila.

Unu fojon, kiam mi estis en la 6-a aŭ 7-a klaso de la gimnazio, mi okaze turnis la atenton al la surskribo "Ŝvejcarskaja", kiun mi jam multajn fojojn vidis, kaj poste al la elpendaĵo "Konditorskaja". Tiu ĉi "skaja" ekinteresis min kaj montris al mi, ke la sufiksoj donas la eblon el unu vorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne devas aparte ellernadi. Tiu ĉi penso ekposedis min tute, kaj mi subite eksentis la teron sub la piedoj. Sur la terurajn grandegulajn vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide malgrandiĝi antaŭ miaj okuloj.

"La problemo estas solvita!" -- diris mi tiam. Mi kaptis la ideon pri sufiksoj kaj komencis multe labori en tiu ĉi direkto. Mi komprenis, kian grandan signifon povas havi por la lingvo konscie kreata la plena uzado de tiu forto, kiu en lingvoj naturaj efikis nur parte, blinde, neregule kaj neplene. Mi komencis kompari vortojn, serĉi inter ili konstantajn, difinitajn rilatojn kaj ĉiutage mi forĵetadis el la vortaro novan grandegan serion da vortoj, anstataŭigante tiun ĉi grandegon per unu
sufikso, kiu signifis certan rilaton. Mi rimarkis tiam, ke tre granda amaso da vortoj pure radikaj (ekz. "patrino", "mallarĝa","tranĉilo" k.t.p.) povas esti facile transformitaj en vortojn formitajn kaj malaperi el la vortaro. La meĥaniko de la lingvo estis antaŭ mi kvazaŭ sur la manplato, kaj mi nun komencis jam labori regule, kun amo kaj espero. Baldaŭ post tio mi jam havis skribitan la tutan gramatikon kaj malgrandan vortaron.

Tie ĉi mi diros ĝustatempe kelkajn vortojn pri la materialo por la vortaro. Multe pli frue, kiam mi serĉis kaj elĵetadis ĉion senbezonan el la gramatiko, mi deziris uzi la principojn de la ekonomio ankaŭ por la vortoj kaj, konvinkita, ke estas tute egale, kian formon havos tiu aŭ alia vorto, se ni nur konsentos ke ĝi esprimas la donitan ideon, mi simple elpensadis vortojn, penante, ke ili estu kiel eble pli mallongaj kaj ne havu senbezonan nombron da literoj. Mi diris al mi, ke anstataŭ ia 11-litera "interparoli" ni tute bone povas esprimi la saman ideon per ia ekz. 2-litera "pa". Tial mi simple skribis la matematikan serion da plej mallongaj, sed facile elparoleblaj kunigoj de literoj kaj al ĉiu el ili mi donis la signifon de difinita vorto (ekz. a, ab, ac, ad, ... ba, ca, da, ... e, eb, ec, ... be, ce, ... aba, aca, ... k.t.p.) Sed tiun ĉi penson mi tuj forĵetis, ĉar la provoj kun mi mem montris al mi, ke tiaj elpensitaj vortoj estas tre malfacile ellerneblaj kaj ankoraŭ pli malfacile memoreblaj. Jam tiam mi konvinkiĝis, ke la materialo por la vortaro devas esti romana-germana, ŝanĝita nur tiom, kiom ĝin postulas la reguleco kaj aliaj gravaj kondiĉoj de la lingvo. Estante jam sur tiu ĉi tero, mi baldaŭ rimarkis, ke la nunaj lingvoj posedas grandegan provizon da pretaj jam vortoj internaciaj, kiuj estas konataj al ĉiuj popoloj kaj faras trezoron por estonta lingvo internacia, -- kaj mi kompreneble utiligis tiun ĉi trezoron.

En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta, kvankam inter la tiama "lingwe uniwersala" kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda diferenco. Mi komunikis pri ĝi al miaj kolegoj (mi estis tiam en 8-a klaso de la gimnazio). La plimulto da ili estis forlogitaj de la ideo kaj de la frapinta ilin neordinara facileco de la lingvo, kaj komencis ĝin ellernadi. La 5-an de decembro 1878 ni ĉiuj kune solene festis la sanktigon de la lingvo. Dum tiu ĉi festo estis paroloj en la nova lingvo, kaj ni entuziasme kantis la himnon, kies komencaj vortoj estis la sekvantaj:

"Malamikete de las nacjes
Kado', kado', jam temp' esta'!
La tot' homoze in familje
Konunigare so deba'."

(En la nuna Esperanto tio ĉi signifas: "Malamikeco de la nacioj falu,
falu, jam tempo estas! La tuta homaro en familion unuiĝi devas").

Sur la tablo, krom la gramatiko kaj vortaro, kuŝis kelkaj tradukoj en la nova lingvo.Tiel finiĝis la unua periodo de la lingvo. Mi estis tiam ankoraŭ tro juna por eliri publike kun mia laboro, kaj mi decidis atendi ankoraŭ 5 -- 6 jarojn kaj dum tiu ĉi tempo zorgeme elprovi la lingvon kaj plene prilabori ĝin praktike. Post duonjaro post la festo de 5-a de decembro ni finis la gimnazian kurson kaj disiris. La estontaj apostoloj de la lingvo provis paroleti pri "nova lingvo" kaj, renkontinte la mokojn de homoj maturaj, ili tuj rapidis malkonfesi la lingvon, kaj mi restis tute sola. Antaŭvidante nur mokojn kaj persekutojn, mi decidis kaŝi antaŭ ĉiuj mian laboron. Dum 5 1/2 jaroj de mia estado en universitato, mi neniam parolis kun iu pri mia afero. Tiu ĉi tempo estis por mi tre malfacila. La kaŝeco turmentis min; devigita zorgeme kaŝadi miajn pensojn kaj planojn mi preskaŭ nenie estadis, en nenio partoprenadis, kaj la plej bela tempo de la vivo -- la jaroj de studento -- pasis por mi plej malgaje. Mi provis iafoje min distri en la societo, sed sentis min ia fremdulo, sopiris kaj foriradis, kaj de tempo al tempo faciligadis mian koron per ia versaĵo en la lingvo, prilaborata de mi. Unu el tiuj ĉi versaĵoj ("Mia penso") mi metis poste en la unuan eldonitan de mi broŝuron; sed al la legantoj, kiuj ne sciis, ĉe kiaj cirkonstancoj tiu ĉi versaĵo estis skribita, ĝi ekŝajnis, kompreneble, stranga kaj nekomprenebla.

Dum ses jaroj mi laboris perfektigante kaj provante la lingvon, -- kaj mi havis sufiĉe da laboro, kvankam en la jaro 1878 al mi ŝajnis, ke la lingvo jam estas tute preta. Mi multe tradukadis en mian lingvon, skribis en ĝi verkojn originalajn, kaj vastaj provoj montris al mi, ke tio, kio ŝajnis al mi tute preta teorie, estas ankoraŭ ne preta praktike. Multon mi devis ĉirkaŭhaki, anstataŭigi, korekti kaj radike transformi. Vortoj kaj formoj, principoj kaj postuloj puŝis kaj malhelpis unu la alian, dume en la teorio, ĉio aparte kaj en mallongaj provoj, ili ŝajnis al mi tute bonaj. Tiaj objektoj, kiel ekz. la universala prepozicio "je", la elasta verbo "meti", la neŭtrala, sed difinita finiĝo "aŭ" k.t.p. kredeble neniam enfalus en mian kapon teorie. Kelkaj formoj, kiuj ŝajnis al mi riĉaĵo, montriĝis nun en la praktiko senbezona balasto; tiel ekz. mi devis forĵeti kelkajn nebezonajn sufiksojn. En la jaro 1878 al mi ŝajnis, ke estas al la lingvo sufiĉe havi gramatikon kaj vortaron; la multpezecon kaj malgraciecon de la lingvo mi alskribadis nur al tio, ke mi ankoraŭ ne sufiĉe bone ĝin posedas; la praktiko do ĉiam pli kaj pli konvinkadis min, ke la lingvo bezonas ankoraŭ ian nekapteblan "ion", la kunligantan elementon, donantan al la lingvo vivon kaj difinitan, tute formitan "spiriton". (La nesciado de la spirito de la lingvo estas la kaŭzo, kial kelkaj esperantistoj, tre malmulte legintaj en la lingvo Esperanto, skribas senerare, sed en multepeza, malagrabla stilo, -- dume la esperantistoj pli spertaj skribas en la stilo bona kaj tute egala, al kiu ajn nacio ili apartenas). La spirito de la lingvo sendube kun la tempo multe, kvankam iom post iom kaj nerimarkite, ŝanĝiĝos; sed se la unuaj esperantistoj, homoj de diversaj nacioj, ne renkontus en la lingvo tute difinitan fundamentan spiriton, ĉiu komencus tiri en sian flankon kaj la lingvo restus eterne, aŭ almenaŭ dum tre longa tempo, malgracia kaj senviva kolekto da vortoj.) -- Mi komencis tiam evitadi laŭvortajn tradukojn el tiu aŭ alia lingvo kaj penis rekte pensi en la lingvo neŭtrala. Poste mi rimarkis, ke la lingvo en miaj manoj ĉesas jam esti senfundamenta ombro de tiu aŭ alia lingvo, kun kiu mi havas la aferon en tiu aŭ alia minuto, kaj ricevas sian propran spiriton, sian propran vivon, la propran difinitan kaj klare esprimitan fizionomion, ne dependantan jam de iaj influoj. La parolo fluis jam mem, flekseble, gracie kaj tute libere, kiel la viva patra lingvo.

Ankoraŭ unu cirkonstanco igis min por longa tempo prokrasti mian publikan eliron kun la lingvo: dum longa tempo restis nesolvita unu problemo, kiu havas grandegan signifon por neŭtrala lingvo. Mi sciis, ke ĉiu diros al mi: "via lingvo estos por mi utila nur tiam, kiam la tuta mondo ĝin akceptos; tial mi ne povas ĝin akcepti ĝis tiam, kiam ĝin akceptos la tuta mondo".

Sed ĉar la "mondo" ne estas ebla sen antaŭaj apartaj "unuoj", la neŭtrala lingvo ne povis havi estontecon ĝis tiam, kiam prosperos fari ĝian utilon por ĉiu aparta persono sendependa de tio, ĉu jam estas la lingvo akceptita de la mondo aŭ ne.

Pri tiu ĉi problemo mi longe pensis. Fine la tiel nomataj sekretaj alfabetoj, kiuj ne postulas, ke la mondo antaŭe ilin akceptu, kaj donas al tute nedediĉita adresato la eblon kompreni ĉion skribitan de vi, se vi nur transdonas al la adresato la ŝlosilon, -- alkondukis min al la penso aranĝi ankaŭ la lingvon en la maniero de tia "ŝlosilo", kiu, enhavante en si ne sole la
tutan vortaron, sed ankaŭ la tutan gramatikon en la formo de apartaj, tute memstaraj kaj alfabete orditaj elementoj, donus la eblon al la tute nedediĉita adresato de kia ajn nacio tuj kompreni vian leteron.

Mi finis la universitaton kaj komencis mian medicinan praktikon. Nun mi komencis jam pensi pri la publika eliro kun mia laboro. Mi pretigis la manuskripton de mia unua broŝuro ("D-ro Esperanto. Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro") kaj komencis serĉi eldonanton. Sed tie ĉi mi la unuan fojon renkontis la maldolĉan praktikon de la vivo, la financan demandon, kun kiu mi poste ankoraŭ multe devis kaj devas forte batali. Dum du jaroj mi vane serĉis eldonanton.

Kiam mi jam trovis unu, li dum duonjaro pretigis mian broŝuron por eldono kaj fine rifuzis. Fine, post longaj klopodoj, mi prosperis mem eldoni mian unuan broŝuron en julio de la jaro 1887. Mi estis tre ekscitita antaŭ tio ĉi; mi sentis, ke mi staras antaŭ Rubikono kaj ke de la tago, kiam aperos mia broŝuro, mi jam ne havos la eblon reiri; mi sciis, kia sorto atendas kuraciston, kiu dependas de la publiko, se tiu ĉi publiko vidas en li fantaziulon, homon, kiu sin okupas je "flankaj aferoj"; mi sentis, ke mi metas sur la karton tutan estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio; sed mi ne povis forlasi la ideon, kiu eniris mian korpon kaj sangon kaj ... mi transiris Rubikonon".

Karaj geamikoj, ni atingis la finon de ĉi tiu enkonduko en la plej fruajn kaj en la junecajn jarojn de Zamenhof: kiel mi diris komence, ĝuste tiuj jaroj estis tre gravaj por la disvolviĝo de la pensmaniero de nia Majstro kaj por la ekesto de Esperanto...sen tiu sentema, inteligenta, kaj kuraĝa infaneto, kapabla persiste realigi sian revon, la revon pri pli homeca homaro, neniu el ni estus ĉi tie, ĉivespere, parolante nian ŝatatan Esperanton!

Bonan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron al ĉiuj!

Roberto Tresoldi