Pri la Zamenhofaj formoj as, is, os, ktp
La formoj “amatas”, “amitas” k.t.p., anstataŭ “estas amata”, “estas amita”, per si mem ne prezentus ian rompon en nia lingvo, kaj, se la Lingva Komitato volus ilin aprobi, oni povus tre bone ilin uzi. Tamen, se la privataj aŭtoroj per sia propra iniciativo volus uzi tiujn formojn, mi tion ĉi ne konsilus. Privataj aŭtoroj povus enkonduki tiun ĉi novan formon nur en tia okazo, se as, is k.t.p. signifus “estas”, “estis” sed, kvankam pli aŭ malpli frue la verbaj finiĝoj eble ricevos la signifon de la verbo “esti”, tamen ĝis nun ili tiun ĉi signifon ne havas.
Zamenhof. Respondo 15, La Revuo, 1907, Aprilo
*
Forde Aprilo 1907 jam pasis 100 jaroj. Nun finfine “as, is, k.t.p.” signifas: “ estas, estis k.t.p.” , kaj la nuna uzo de la formoj: “mi rajtas ami kaj amati”, “li konatas en la tuta urbo”, aŭ, “se mi sciintus, mi estus riĉa” estas nur unu el la pruvoj.
La formo “as” kun signifo “estas” unuafoje uzatis far Antoni Grabowski en la traduko el la pola de “Sinjoro Tadeo” komencita en 1916 kaj finita en la jaro 1918.
En la antaŭparolo de la una esperantlingva eldono legeblas interalie la jena esprimo de Antoni Grabowski: “La majstro, kiun mi konsultadis pri kelkaj novaj vortoj, formoj kaj esprimmanieroj, legis antaŭ sia morto preskaŭ la unuajn kvar librojn...”
(Jam en la unua libro (verseto152) uzatas: “... mastro 'as fore, ...”. Pri tio do Zamenhof estis konsultata, kaj se tiu kaj aliaj “as” restis en la fama verko “Sinjoro Tadeo” ; por mi signifas ke “as, is, ktp, laŭas la Zamenhofan, projekton do mi uzas ilin honoral Zamenhof.
Attilio Liotto
Tamen, la Z-a sinesprimo estas vere grava.
Krome.... kiel vi jam scias, mi tute ne protestas kontraǔ uzo de *as*.
Aliaj ekzemploj de *as*:
En kastel' as vestiblo, bone konservita
...
Por li mondo 'as turnita...
(Adam Mickiewicz:, Sinjoro Tadeo, tradukita de Antoni Grabowski))
Fernandez, tradukante Hernandez, skribis:
Vi as la nokt' edzino, en la momento granda ...
Aliloke:
La cep' fermita prujno
mizera, povra,
as prujno via-taga.
Kalocsay uzas triofoje *as* en traduko de Dia Komedio de Danto .
Mihhalski skribas:
Al vi, nepaktebla "os", neniam kaj cxiaam as'anta,
("IS", "AS" '"OS" tri elementoj de tuto, 1929)
Mi aldonas, ke se oni estus komecinta pli frue iom regulan uzon de -*as*, oni evitus troan disvasti
ĝon de senpera verbigo (verdas, fremdas, malproksimas ktp.), kiuj miaopinie havas iajn malavantaĝetojn ne tuj rimarkeblajn. Mi ne skribos nun, kiajn.
Kore salutas vin
Blazio
mi pensas, ke ne estas ĝuste aǔ oportune ion ajn supran nomi "oficiala opinio".
Estas alia afero, se iuj ekzemploj/opinioj konvinkas aǔ malkonvinkas vin...
Mi pensas, ke estas utile, se ni konas samtempe klasikajn tesktojn kaj (postajn) ekseprimentojn pri stilo kaj lingvo de dieversaj etapoj kaj mezuroj (Grabowski, Kalocsay, Piĉ, Camacho ks.).
Dankon pro via komento!
Blazio
Jan Popelka has replied to Blazio VAHA (n.s. W…Blazio VAHA (n.s. W… has replied to Jan PopelkaBlazio
simpla -us ne markas tempon, do gxi estas uzebla ankau pri pasintaj aferoj:
Se hieraux vi venus, morgaux vi jam povus forveturi.
Nun multaj pensas, ke estas devige dir, cxu "Se hierau vi estus veninta, cxu "Se vi hierau venintus.
Cxe Zamenhof -us- ne markas "kondicionalon de prezenco", sed "kondicionalon",
kondicxam modon sen precizigo de tempo.
la semantika modelo versxajne estas rusa-pola kondicionalo "sentensa", gxenerala.
Blazio
Blazio VAHA (n.s. W… has replied to Vladimír Türk*Sed gxi ne estas cxiam nepra. Krome oni uzas kelkfoje *estus veninta* tre komplike, eble alifoje ni revenu al tio.
Amike
Blazio
Mi scivolas pri malavantagxoj de senpera verbigado, pri kio mencias Blazia. Mi opinias tion nur avantajxo.
“Mi scivolas pri malavantagxoj de senpera verbigado, pri kio mencias Blazia. Mi opinias tion nur avantaĝoj”
La senpera verbigo prekaŭ ĉiam donas nur avataĝojn, sed oni devas etenti ke tio ne tro ĝeneraliĝu ĉar tiam la lingvo perdus la detalan espimivon kaj la necesajn nuancojn.
Kompreneble, la esprimoj “ kielas?” anstataŭ la pli peza “kiel estas?” aŭ la trouzita “Kiel vi fartas”,
aŭ “kiomhoras” anstataŭ la tre longa “kioma horo estas” aŭ “belveteras” anstataŭ “estas bela vetero” kaj similaj kurtigaj esprimoj estas tute bonvenaj kaj havas nenian malavantaĝon, sed ni speciale atentu ĉe la rekta verbigo de la adjektivoj, ekzemple la esprimo “la neĝo blankas” ne estas samsignifa al “la neĝo estas blanka” aŭ “la neĝo as blanka” Vidu la du esprimoj en la du frazoj:
1) La neĝo as pli blanka ol la lakto.
2) La neĝo tro blankas, mi nepre devas uzi malhelajn okulvitrojn por protekti miajn okulojn, almenaŭ kiam la tagoj plensunas
En la unua frazo, oni nur rmarkigas kvaliton, (la koloro de la neĝo);
En la dua frazo oni rimarkigan la agon de la neĝo kontraŭ miajn okulojn, la blankeco atingas kaj penetras miajn okulojn.
Simile oni povas distingi enter: La ĉielo as lazura kaj la ĉielo lazuras.
Ankaŭ la frazo:”Kiam li bonas, tre bonas; kiam li mavas tre mavas” ne estas samsignifa al la frazo
“kiam li estas bona, as tre bona, kiam li estas malbona, as tre mava”, tiu lasta frazo estas nur konstato, dum unua frazo evidentigas lian agon kaj volon esti bona aŭ mava.
Koran saluton Attilio
Dorota scivolas pri malavantagxoj, Attilio diras, ke apenaux ekzistas malavantagxoj.
Attilio prave atentigas, ke estas preferinde konservi verbigon por iom specialaj nuancoj.
Laux mi ekzistas malavantagxoj de verbigo ankaux krom tiu "bezono de distingo" (kaj eblo de konfuzo) de signifoj, krom tiu iam malfortigxanta distingo de "gxenerala kvalifiko" kaj "specialigxoj" ... vidu cxe Attilio.
Malgranda malavantagxo estas perdo de informo pri nombro.
Vi estas bela. - Vi belas.
Vi estas belaj. - Vi belas.
Malgranda malavantagxo estas malpligrandigxo de formaj opozicioj:
vi estas bela ................................................... vi belas
vi estas belaj................................................... vi belas
vi pelas (iun, kiun, ion, kion)........................ .vi pelas
vi belas . vi pelas (minimuma distingo, speciale por germano).
vi estas bona ..................... vi bonas
vi estas bonaj................... ...vi bonas
vi donas ................................vi donas
vi bonas : vi donas ... oni vidas tion jam en poemetoj. Poetoj gxojas, sed oni devas strecxi la
orelojn.
Unufonema diferenco, kelkfoje eble tro malgranda
Malgranda malavantagxo estas kelkfoje, ke perdigxas informo pri deriviteco de vorto.
Laux suficxo kaj neceso disvolvigxis proksimume jena evoluo:
Oni turmentas iun. - La doloro estas turmentanta. - La doloro estas turmenta. -
La infano estas turmentata.
- La infano / la vivo de la infano / estas turmenta.
- Oni turmentigas la infanon.* (La norma formo estus: Oni turmentas la infanon).
La tasko urgxas nin.- La tasko estas urgxanta. - La tasko estas urgxa. - Nia laboro estas urgxa.
*Oni urgxigas nian laboron, *oni urgxigas nin.. (La norma formo estus: oni urgxas nin).
Ofte Zamenhof ankoraux uzis *-anta* (doloranta, amanta, turmentanta), kiam posteuloj jam
uziadis la eblojn de *suficxo*, (dolora, ama, turmenta). Jes, oni cxion komprenas, sed oni
ne plu tiom klare vidas deverbecon (rilaton al dolori, turmenti), kaj pro tio ofte oni komencas
novan derivo-serion, sen konsideri la efektivan unuan sxtupon de la serio.
Sxparado havas la pozitivan rolon - de sxparado. Negativa flanko estas, ke iom pli sxargxigxas
onia memoro: " radikkaraktero" ne plu tiom okulfrapas el la tuta derivo-serio, ol en la klasika
lingvajxo. TIo kelkfoje kauxzas hezitemon de la lingvanoj. ekz. malcertecon pri la uzo de la
sufikso -ig-.
Kuna amikeco kaj respekto
Blazio
1) La neĝo as pli blanka ol la lakto.
2) La neĝo tro blankas, mi nepre devas uzi malhelajn okulvitrojn por protekti miajn okulojn, almenaŭ kiam la tagoj plensunas.
Pardonu, se mi provas renversi la verbojn :
1) La neĝo pli blankas ol la lakto.
2) La neĝo estas tro blanka, mi nepre devas uzi...
En ambaŭ frazoj oni rimarkigas ja plivere staton de la neĝo, ĝi simple estas blanka sen ajna peno iĝi blanka (ekzemple de alia koloro). Ĉu mi ,ŝanĝinte la verbojn, ŝanĝis ankaŭ sencon?
Vladimir pravas, ke la afero neniam *atingas* veran aktivadon.
Aliflanke oni versxajne manipulas iom pri diferenco de *cxiameco* kaj *momenteco*.
Laux Camacxho (lai lia rekomendo) oni povus diri:
cejano esencas helblua
rozo esencas rugxa
sxia vizagxo statas (?momentas?) rugxa.
Pri sxia vizagxo oni eble pli ofte uzas *rugxi*, ol pri rozo, se temas pri tia karakterizo.
Attilio esprimis sin pli-malpli simile.
Blazio
la frazo ." cejano esencas helblua" estas tute sensenca!
bedaurinde en viaj mesaghoj foje estas troveblaj tajperaroj, tial vi bv. zorge relegu ilin!
Amike
Blazio
Laǔ prudenta pripenso, la finiĝoj forme de memstaraj vortoj devas respekti la originalajn signifojn. Sekve, se la finiĝoj ”-is”, ”-as” kaj ”-os” indikas nur (verbo)tempon, tiukaze ili ankaǔ memstare devas indiki nur tempon, sed ne ankaǔ certan agon aǔ staton:
”- Ĉu vi jam spektis tiun teatraĵon?”
”- Ne, mi ankoraǔ ne is ĝin, sed mi nepre os.” - (do: mi ankoraǔ ne spektis ĝin, sed mi nepre spektos)
La demandito respondas nur per verbotempo. La verbotempo rilatas al la verbo en demandfrazo.
mi dankas vin ĉiuj; apartan elkoran dankon por la komentoj.
Viaj opinioj, simplaj komentoj aŭ akraj kritikoj, estas tre aprecataj.
Bonvolu esprimi libere viajn ideojn, sndepende ĉu ili estas favoral aŭ kontraŭ la miaj.
Dankon!
Amike Attilio
Marieta monta in gondola - Mari lai inu gondola
Lu
Mari lai inu gondola
ke me dukti yu a Lido
Ela
Me bu ke me bu fidi
yu es tro gran lugishil
Lu
Kwo yu shwo kokola*
bikos in toy shulin-ki
Ela
Yu skroki* mi* syaokisa fo pinsi kordya mi*
Lui
e tiche tiche tich yu shwo non,
bat me jan ke yum bati kordya
tiche tiche tak toshi it jan se
ke in Venezia oni fai luba
in gondol-ki
Ela
me shwo non, me bu lai bu
Hor
kun sey dela do ya do non
mah-lwo un punta, mah-lwo un punta
kun sey dela do ya do non
mah-lwo un punta hi ambi yu
Lu
bat hai kan ke spektakla
luna es aŭs argenta
Ela
bu fai sentimental hi
kwo yu yao me jan
Lui
sobre sey ronde kupolas
zai flai palomas-ki
Ela
hai adi toshi star-ki
bat me bu fidi bu
Lu
e tike tike tik yu swo non,
bat me jan ke yum bati kordya
tiche tiche tak toshi it yo jan
ke in Venezia oni luba fai
in gondol-ki
Ela
Me shwo non, me bu lai bu
Hor
kun sey dela do ya do non
mah-lwo un punta, mah-lwo un punta
kun sey dela do ya do non
mah-lwo un punta hi ambi yu
Lu
hao hi, hao hi nu fini ba
me chu un otre dao
Ela
fo fai sol un pyansa
me bu vidi avantaj’
Lu
Me ve senti swa felise fo
zwo a yu hao spita
Ela
me non ke bu permesi
fo ke me lubi yu
Ambi
e tiche tiche tich ke yu shwo un ya,
toshi mi ya bat-bati kordya
tiche tiche tach, ke felisitaa
in Venezia oni luba fai
in gondol-ki, in gondol-ki
in gondol-ki me yum dai un kis’
P. S.
Traise tradukta (nostabile):
1* “mi” = a me
2* “yum” = a yu
3* “elam” = a ela
4* kokola = (faidula, faidulegina)
5* skroki = Duyfu hev koysa gratis
6* “mah-lwo un punta” (“fini ba diskusa” oni pon punta she fina da argume”nta o frasa)
7* “Lido” estas isla ga bli Venezia a wo veneziajen go fai playa, swimi e suryavati.
*
Marieta monta in gondola (original pa venzialingwa)
Lui
Marieta monta in gondola
che mi te porto al Lido
Lei
mi no ke no me fido
ti si masa un impostor
Lui
Cosa te disi cocola,
perché in quel boscheto
Ela
ti me ga scrocà un baseto per pisegarme el cuor’
Lui
tiche tiche tac anca lu lo sa
che a Venesia l’amor se fa
in gondoeta
Lei
digo no, no ghe vegno no
Coro
co sto afar del si e del no
moleghe un ponto, moleghe un ponto
co sto afar del si e del no
moleghe un ponto a tuti do
Lui
ma varda che spettacolo
la luna xe d’agento
Lei
no far del sentimento
cosa te vol mi so
Lui
sora ste tonde kupole
xola le colombele
Lei
e xontege pur le stele
ma no me fido no
Lui
e tiche tiche tich te disi no,
ma mi so ke te bate el cuore
tiche tiche tac anca lu lo sa
che a Venesia l’amor se fa
in gondoeta
Coro
co sto afar del si e del no
moleghe un ponto, moleghe un ponto
co sto afar del si e del no
moleghe un ponto a tuti do
Lui
Va ben, va ben finimola
mi ciapo n’altra strada
Lei
Per far n’a sbalusada
no so se te convien
Lui
Me sentarò felisita per
farte un bel dispeto
Lei
mi no ke non permeto
perchè te voio ben
Ambi
e tiche tiche tich ke te disi si
anca mi si me bate el cuore
anca mi si me bate el cuore
tiche tiche tach, che felisità
a Venesia L’amor se fa
in gondoleta, in gondoleta
in gondoleta te darò un basin
*
Sign-in to post a comment.