Ĉu nova internacia planlingvo bezonatas?

Estimata amiko,
Mi sentas vin sincera kaj tio plej gravas. Pri viaj komentoj mi uzis la adjektivon “mokaj” mi povus ĝin ŝanĝi per “sagacaj” aŭ “provokaj”, sed tio tute ne signifas ke mi malaprecas ilin; cetere mi mem ŝatas provoki, mi eĉ opinias ke tiamaniere la diskuto estas pli sincera. Jes mi estas provokema sed ne kolerema kaj des malpli ofendiĝema pro Eo aŭ iu ajn alia lingvo.

Vi diras:
“Mi do konjektas iun personan ofendiĝon, sed ne tiuj fundamentistoj estas la "mastroj" en E-o, sed la tuta komunumo, do ankaŭ vi ;-)”

-Mi ne kapablas ofendiĝi pro Esperanto aŭ ajna alia lingvo, krom tio, mi bone konscias ke Esperanto ne estas reformebla.
Eo havas 16 regulujn prilaboritaj de Zamenhof kaj unu superregulon de li nur akceptita: La principo de sufiĉo, kiu esence diras:
Se vorto aŭ esprimo kompreneblas, bonas; se klaras, nenio aldonendas.

Tia principo, se reale aplikata, estus vere granda kaj bela reformo.
Ni kunlaboru celal ĝia apliko. En Espo pli grandaj reformoj, antaŭ ol forĵeti la Fundamenton ne eblas.

Vi diras:
"Oni finfine prenu iun bazon (ajna bazo ne estos perfekta) kaj evoluigu ĝin sen diskuti pri reformoj. Tiu vojo estas la sole vera. Esperantistoj en 1905 ekiris tiun vojon. Nun ni havas amason da antologioj, en E-on estas tradukitaj multaj ĉefverkoj de la monda literaturo, multaj homoj dum pli ol 100 jaroj donis sin al E-o. Tutaj homvivoj estis dediĉitaj al E-o. Nun se oni kreas novan lingvon, ĝi devos trapasi la samon por atingi tion, kion havas E-o. Tio signifas - reinventi biciklon"

- Jes oni puvus preni kiel bazo, iun ajn planlingvon escepte Esperanton ĉar la testamento de Zamenhof ne permesas fari al Esperanto la necesajn ŝanĝojn. (krome ĉiuj aliaj planlingvoj ne havas iun netuŝeblan Fundamenton". Ĉu vi certas ke la esperantistoj estas la unikaj saĝaj?).

Ne temas pri reinventi biciklon aŭ radon sed pri simpla konstato de la faktoj:
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9627715#comment9627715

Dum 120 jaroj la laŭ-lingvoscipova konsisto de Esperantistoj restis senŝanĝe.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9652010#comment9652010

Se oni rajtus adapti Eon al modernaj postuloj, ne estus necese pensi pri alternativa planlingvo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9565146#comment9565146


amike Attilio

***

Mi povas nur paroli el mia propra nomo, sed Esperanto funkcias sufiĉe bone por mi, kaj mi ne bezonas kroman, novan internacian lingvon. Lingvistike via projekto eble povus interesigi min sed praktike ne estas iu ajn kialo por mi eklerni ĝin kaj mi do ne faros ĝin. Mankas tempo kaj fakte utileco...

Estimata Kevin,
dankon por via opinio pri Lidepla!
Jes nun, por multaj personoj, la kialojn por studi LdP ankoraŭ ne videdblas/os, tamen mi opinias ke baldaŭ, elmenaŭ la literaturaj allogoj kaj spronoj estos evidentaj al ĉiu ŝatanto de la monda kulturo.
amike Attilio

Lau mi ne bezonas alia planlingvo ni unuiĝu kaj helpu por jam egsistata planlingvo

Ĉiu klopodo plibonigi la homlingvajn interkomprenojn estas bonvenaj, la estonto montros la plejbonan perilon.

Shajnis al mi kiel la Papa solvo. Kiel kiam estis disputo pri kiu el du estis Papo kaj la solvo {ne vera solvo} estis tria

Mia vidpunkto eble ne valoras, ĉar mi ne konsideras min esti sperta esperantisto, tamen mi kunsentas kun la supraj opinioj dirantaj ke nova planlingvo (nuntempe) ne estas bezonata. Dum mia mallonga esperantumado mi rimarkis, ke ŝajne ĉiuj spertaj esperantistoj bone regas alian fremdan nacian lingvon. Se la planlingvo estas celita por la tuta homaro, inklino al lingvolernado kaj lingvistiko ĝenerale ja devas ne esti nepra eco de la adepto. Verdire, mi jam kelkfoje neperforte provis igi amikojn miajn ekinteresiĝi pri Esperanto, kaj la demando ĉiam estis "se mi ellernos la lingvon, kiel mi profitos, kiel mi povos uzi ĝin, ĉu tio estas nur ŝatokupo"? Plej forta tamen nesufiĉa argumento por la plejmulto (de miaj samaĝaj junuloj) montriĝis, ve, Pasporta Servo, kaj ankaŭ plurkultureco de la Esperanto-parolantaro. Ne tiom niaj idealoj. Ellerni lingvon nur por la idealoj mem ŝajne postulas certan fanatikecon... Do ordinaraj adeptoj interesiĝos pri praktika uzo de la lingvo kaj nombro de parolantoj. Ju pli da planlingvoj ekzistos, des pli malfacile por komencanto estos iun elekti. En ideala kazo li elektos la plej bonan, taŭgan, vaste uzatan, ktp. (se ĝi estu LdP mi ja ne tristos). Tamen se mi bone komprenas, nun Eo estas plej disvastigita parolata planlingvo, ĉu, kaj aktiva uzantaro certe ne nombras pli ol unu elmilon de la homaro! Krei novan planlingvon en tiu situacio ŝajnas al mi iom antaŭtempa. Plie, kiel jam aliaj diris, lingvo, eĉ planlingvo, ne troviĝas en vortaroj kaj manlibroj, sed inter la parolantoj mem. Se LdP sukcesos altiri sufiĉe multajn parolantojn (mi konsilas komenci en Orienta Azio), Esperanto mortu por ne disigi fortojn. Mi ŝatas diversecon, de vivspecoj, kulturoj, heredaĵon de naciaj lingvoj. Planlingvo tamen plenumu funkcion de interkomprenilo, kvazaŭ normo, ĝi estu unu. Aliaj nur por ŝatokupo aŭ kiel antikvaĵoj en muzeoj. Fakte eĉ reklamado de ia Esperanta kulturo ne tre plaĉas al mi - mi ne kredas ke eblos pere de vaste uzata planlingvo kreadi iun artefaritan kulturon kaj samtempe paroli pri konservado aŭ eĉ disvolvado de minoritataj kulturoj. Ĝusta kulturo de ĉiu esperantisto estu lia denaska, li reflektu ĝin en sia verkado. Origine Esperantaj kantoj - jes, por amuziĝo. Publikigi sian originan libron nur en esperanto - prefereble ne. Eĉ en la ĉeĥa mankas al mi terminaro bezonata en mia fako, pro tio, ke ĉiuj fakuloj publikigas nur angle kaj ne strebas ĝin krei - dum interna priparolado kutime enmetas anglajn vortojn aŭ ĉeĥigitajn anglajn radikojn... Laste, mi vere konas almenaŭ unu esperantiston, kiu 'danke' al Eo kaj translokiĝo efektive forgesas gepatran lingvon.

Nu, pardonu mian longan parolaĉon, mi ĉion miksis en la fino) Tio pli malpli estas miaj nunaj sentoj rilate planlingvoj ol forta konvinko. Korektu min kie mi plej grave eraras.

Cetere kaj bedaŭrinde, ŝajnas al mi ke la homaro alfrontas tujajn gravajn minacojn (mi aludas al tutmonda politika situacio), do ni pli bone rapide uzu kion ni havas, ĉu denaskan lingvon, anglan, Esperanton, ion ajn, por unuiĝi, reciproke informiĝi kaj ion fari, ol longedaŭre strebi al planlingva perfekteco. Povus okazi, ke kiam la lingvo pretos, ne plu estos iu por paroli ĝin.

Saluton, Atilio! Mi ne konas pli perfektan lingvon ol Esperanto. Krome, Esperaanto por mi estas ne hobia lingvo, ne lingvo por amuziĝi aŭ gaje pasigi liberan horon. Ne, jam 12 jarojn mi ĉiutage parolas, legas, skribas, pensas, eĉ sonĝas en Esperanto. Fremdaj homoj miajn geamikojn kaj min ofte demandas, kiun lingvon ni parolas - tiam estas bona okazo rakonti pri Esperanto kaj pri ĝia kreinto, L.Zamenhof. Pri neniu alia lingvo mi emus tiel multe okupiĝi.

Bonvolu pardonu miajn gramatikajn erarojn cxar mi estas komencanto... sed mi tute ne sxatas la ideo cxar Esperanto estas lingvo tro nobla; gxi estas evoluanta konstante kaj tre kreskis tra jaroj.Aktuale havas pli grava kun la pasxo de progreso sur la kampo de la scienco kaj teknologio,uzado de la komputilojn kaj aliajn amas-komunikilojn faciligas la studon kaj interkomprenon gxin.
Kiel Esperantistoj ni havu fari honoro de nia nomo kun la premiso de instrui kaj promocii cxi tiu bela kaj frata lingvo, kiel farus Zamenhof "Patro de la Esperantistoj" esperanto iun tagon unuigi homajn konsciencojn.

Honore, ke mi tute ne bezonas alian internacian lingvon ol Esperanto, ni nur devas propangdi klopodi gxin kaj bonigi gxin!

Amike via:
Fabina

Karaj ret-amikoj!
Pordonu ke mi ne respondas al ciu el vi per aparta skribo, mi tion ne faris nur por ne tro plenigi ĉi blogejon je miaj ideoj, cetere jam plurfoje ĉi tie esprimitaj.
Mi tre dankas vin ĉiujn por viaj kontribuoj, admiras vian entuziasmon kaj plene respektas viajn vidpunktojn, tamen, mi esperas ke kun la sama rspekto, vi legu la subajn komentojn kies aŭtoro estas fama hungara instruisto de Esperanto.
Subteni alian planlingvon krom Esperanton tute ne singnifas esti kontraŭ Esperanto, male, tiamaniere, oni povas pli efike kaj pli kompetente labori favoral la realigo de la ideoj de Zamenhof: « Unu etna lingvo por por ĉiu etno, un plua neŭtrala lingvo por la tuta mondo ».

Kun sincera amikeco
Attilio


1) “Nenio estas perfekta, sed ĉio povas esti pliboniĝata.”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9582873#comment9582873

2) La regreso en disvastiĝo de Esperanto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9596753#comment9596753

3) Certe ekzistas ankaŭ la faktoro de ”oportuna epoko”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9652010#comment9652010

4) Por distingi perfektigon disde objektiva neceso, oni bezonas saĝecon.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9635546#comment9635546

5) Se oni rajtus adapti Eon al modernaj postuloj, ne estus necese pensi pri alternativa planlingvo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9565146#comment9565146

6) Kion ni povos fari por antaŭenigi la zamenhofan ideon
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/10308368#comment10308368

***

NE

LIGILOJ AL VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LdP – FORUM FO BEGINER – FORUMO POR KOMENCANTOJ
Ĉi tie vi povas demandi ĉion pri Lidepla, ankaŭ esperante.
http://lidepla.freeforums.org/index.php

***
Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

Tute mi aprobas vin, kara Stanislaw, kvankam mi ne konas vin. ^Ciuj homoj deziras elstari, fami^gi per kreado de io nova ( tamen, preskaù ^ciam ripeta aù fu^sa ): eble inventi estas la plej granda povo de la homa menso sed proponi novajn planlingvojn estas, laù mia opinio, nur dama^go al la sukceso de Esperanto: jam IDO sufi^can malbonon produktis por nia kara lingvo. Kiel ajn, ni devas kompreni kaj konsenti, ke la famaj lingvistoj, la klerulegoj... rajtu esprimi sian emon, kaj doni al la mondo siajn " pilolojn de sa^gego ". Ni jam disponas je belega, kvankam ne perfekta, bone funkcianta dum pli ol unu jarcento lingvo internacia, kiu kapablas ankaù evolui^gi same kiel la etnaj lingvoj: kion ni plu volas? Ni ^ciuj devus nur labori por la disvastigo, la sukceso de E-o, ne mal^spari niajn fortojn por eble interesaj, sed certe ne fruktodonaj novaj lingvoplanoj. Se oni volas konstrui domon, oni devas iam preni decidon pri ties konstruplano, ne daùre atendi novan pli bonan: talimaniere, ^car ^cio estas plibonigebla, oni neniam konstruus tiun domon! Ni disponas je valorega lingvoplano, funkcianta, provita, hardita... Ni donu nian koron al ^gia disvastigo-realigo! Manuel Rovere.

Subteni alian planlingvon krom Esperanton tute ne singnifas esti kontraŭ Esperanto, male, tiamaniere, oni povas pli efike kaj pli kompetente labori favoral la realigo de la ideoj de Zamenhof: « Unu etna lingvo por ĉiu etno, un plua neŭtrala lingvo por la tuta mondo ».

Legu la subajn komentojn kies aŭtoro estas fama hungara instruisto de Esperanto, eble ….


1) “Nenio estas perfekta, sed ĉio povas esti plibonigata.”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9582873#comment9582873

2) La regreso en disvastiĝo de Esperanto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9596753#comment9596753

3) Certe ekzistas ankaŭ la faktoro de ”oportuna epoko”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9652010#comment9652010

4) Por distingi perfektigon disde objektiva neceso, oni bezonas saĝecon.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9635546#comment9635546

5) Se oni rajtus adapti Eon al modernaj postuloj, ne estus necese pensi pri alternativa planlingvo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9565146#comment9565146

6) Kion ni povas fari por antaŭenigi la zamenhofan ideon
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/10308368#comment10308368

***

LIGILOJ AL VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LdP – FORUM FO BEGINER – FORUMO POR KOMENCANTOJ
Ĉi tie vi povas demandi ĉion pri Lidepla, ankaŭ esperante.
http://lidepla.freeforums.org/index.php

***
Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – UNUA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



ALFABETO, AKCENTO KAJ PRONONCO.

La Lingwa de Planeta (kurte LDP) estas internacia neŭtrala helplinvo bazita sur la dek lingvoj pli parolataj en la mondo, inter kiuj ses okcidentaj – la angla, la germana, la franca, la hispana, la portugala, la italia – plus la ĉina, la rusa, la hindia kaj la araba.
LDP enhavas ankaŭ ne malmultajn vortojn prenitaj el aliaj lingvoj. Oni vidu la “ĝenerala detala priskibo”:> http://lingwadeplaneta.info

Enhavo
Alfabeto kaj prononco
Akcento
Pronomoj kaj vortoj kunrilataj
Verboj
Substantivoj
Adjektivoj
Adverboj
Komparacio
Nombra sistemo
Formado de la vortoj
Prepozicio, konjunkcioj
Interjekcioj, partikuloj
Sintakso

Alfabeto kaj prononco
Ĉi sube prezentiĝas praktika priskribo. La fonologio de la LdP estas presentita pli detale en «LdP fonologio».

Alfabeto
La alfabeto LDP baziĝas sur tiu latina kaj enhavas 25 literoj:

A B Ch D E F G H I J K L M N O P R S T U V W X Y Z
a b ch d e f g h i j k l m n o p r s t u v w x y z

Ne ekzisas la litero «Q», kaj «C» uzatas nur en la kombino «CH».

Konsonantoj
B kiel la «b» en «bebo»
CH kiel «ĉ» en «ĉu»
D kiel «d» di «dono»
F kiel «f» en «fumi»
G kiel la «g» di «gaja» «
H kiel «ĥ» en ĥolera (konsilita), aŭ kiel «H» en « homo »
J kiel la «ĝ» en «paĝo»
K kiel «k» en «kilo», enspirata
L kiel «L» en «luli»
M kiel »m« en «maro»
N kiel »n« en »nun«
P kiel la «p» en «pipo», enspirata
R ĉiu sono rhotic bonas. Post vocalo devas esti klare prononcata
S kiel la «s» en «sumo». Intervokaloj povas esti prononcata kiel “z” en “rozo”
SH kiel «ŝ» en »ŝati«
T kiel «t» en «tipo», enspirata
V, w kiel »w« en »word kaj «ŭ » en «aŭ», «V» estas uzata precipe en vortoj latinaj kiel «vidi» aŭ i«nventi», por ilia rekonebleco.
Z kiel »z« en «zero» (sono inter la esperataj “c” kaj “z”.

GN La kombinaĵo «ng» ĉe voto-fino estas prononcata per unika sono: [ng] (kiel en la angla vorto «doing») sed [n] estas akceptebla. En la mezo de vorto «ng» legiĝas: »n« plus «g».
La litero «X» legiĝas «KS». Inter vokaloi legiĝas «gs». Antaŭ konsonanto pvas esti legata «S».

La duoblaj konsonantoj povas hazarde troviĝi nur en la kunmetitaj vortoj, kiel en Eo

Vokaloj
A kiel «a» en »fama« = en Eo
E kiel «e» en »bele« = en Eo
I kiel «i» en »fini« = en Eo
O kiel «o» en »oro« = en Eo
U kiel «u» en »unu« = en Eo


La literoj «Y» kaj «i».
Le literoj «y» kaj «i» havas la sama sono:
«i». La vokalo «y» neniam estas akcentata: “pyu” prononciĝas “pju”.

Akcento
La akcenta signo ( ‘ ) ne uzatas (en la ekzemploj ĉi-sube ĝi estas uzita nur por klariga-instrua celo)

Ĝenerale, la vokalo antaŭ la lasta konsonanto estas akcentata:

Máta - patrino, suòla - plandumo (de ŝuoj), matéria (prononcu: materja) – materio, nòve - nova, kòrdia - kore, aktòr - aktoro, avàn - antaŭen, krokodìl - kokodrilo, dùmi - pensi, jàmi - kolekti.

Du vokaloj apudaj, generale estas diftongo (unu unika silabo).
En la vortoj formitaj per “konsonanto-vokalo-vokalo” (KVV) kiel: háo – bona/bone, chao - ĉao, dey – tago, krài – plori, boy – knabo, sey – ĉi tiu:
la unua vokalo estas akcentata.

En la diftongoj "AU", “EU”, “AI”, “EI” , la unuaj vokaloj:“A” kaj “E “ estas akcentataj:
áusen - ekster, àudi – aŭdi, aŭskulti, àuto - aŭto, màus - muso, kàusa – kaŭzo, èuro – eŭro, Èuròpa – Eŭropo, màini - subkompreni / celi diri, fàil – dosiero (komputila dokumento), brèin cerbo, mèil poŝto.

La sekvaj kvar finaj silaboj neniam estas akcentataj: -EN, -US, -UM, -ER:
Inen – interne de, Iven - eĉ, mifen - abelo, virus - viruso, forum - forumo, sírkum - ĉirkaŭ, kompyuter - komputilo.

La adjektivaj kaj substantivaj finaĵoj –IK-, -UL-, estas senakcentaj:
gramatika, pedagogika, publika, Afrika, Amerika, politike, logike, unike, psikologike; stimula, angula.
Tio ĉi ne aplikiĝas al la kunmetitaj vortoj kun “-fula” kiel handafúla manpleno.

La akcento ne laŭregula estas indikata per duobligita vokalo: kwantitaa - kvanto, kwalitaa - kvalito, namastee - saluton, bifoo - antaŭ, malgree - malgraŭ, shosee - aŭtoŝoseo, aŭtovojo, milyoo – mejlo, metroo – metroo.

La uzo de vokalo duobligita por indiki la akcenton estas pravigita de la fakto ke la akcento en LDP estas ĉefe kvanta.
Vokalo duobligita, en vorto unusilaba (kiel “zoo”) ne estas considerata akcentita.


La akcento kaj la formado de la vortoj.

Lafinaĵo de la pluralo “(E)S”, la adverba sufikso “-EM” kaj la substantiviga sufikso “-ING” ne modifas la akcento:
suólas – plandumoj, kórdias - koroj, naturálem - nature, fìshing – fiŝado.

La vortoj kunmetitaj akcentiĝas laŭ la signifo de la unuopa elementoj:
auslándajén - eksterandano, gàmijèn – edzo/edzino, gàmimàn – edzo, gàmigìna – edzino, gàmifèsta – nupto, jànmidèy – naskiĝdato, jànmalànda – patrolando, jànmalìngwa – gepatra lingvo, (janmi – naskiĝi, jamner – unu el la gepatroj).

(la akcento estas uzita nur je instru-klariga celo)

Ĉiuj sufiksoj komencantaj per konsonanto, fakte estas semantikaj partikuloj el unu aŭ du silaboj, tiel la vortoj formitaj per ili estas konsiderataj kunmetitaj vortoj, konservantaj la samajn akcentojn:

pártiayuán “partia-yuan” partia-no, sindómnik “sin-dom-ik” sen-hejm-ulo, gínalík “gina-lik” virin-eca, kúsishil “kúsi-shil” mord-ema, ófnitúl, malferm-ilo, vídibíle “vidi-bile” vid-ebla.


Teksto kun indikita akcento
Bashàn om humanístike transforma de sosietáa
Prelego pri humanisma transformiĝo de la socio

Namastée, káre amígas!
Me jói sinsérem por vídi yu, me jói ke nu es snóva tuhún e ke nu mog diréktem diskúsi kwéstas kel agíti nu óli. Probléma, ke nu zun durán yo pyú kem shi yar, es do tal natúra, ke ye óltáim pyú de sey kwéstas e li bikám óltáim pyú agúde.

Saluton, karaj geamikoj!
Mi ĝojas sincere vidi vin, mi ĝojas ke ni estas denove kune kaj ke ni povas senpere diskuti la demandojn kiuj maltrankviligas nin ĉiujn. La problemo pri kiu ni okupiĝas dum pli ol ses jaroj, estas de tia speco, ke estiĝas ĉiam pli da ĉi tiuj demandoj kaj ili fariĝas ĉiam pli akutaj.



Álso, fórmuli-yen nuy jawábas a li, nu mus bi óltáim pyú skrupulóse.
In may repórta sedéy me wud yáo detalísi plúri prinsíp-ney tésa prisénti-ney bay me in pási-ney yar. Dan, al konklúsi may bugrán bashán, me shwo-te, ke fo nu es tótem evidénte ke humanístike transfórma de sosietáa es buevítibíle.

Do, formulante nian respondon al ili, ni devas esti ĉiam pli scrupulaj.
En mia raporto hodiaŭ mi volus detalumi plurajn principajn tezojn, prezentitaj de mi en la pasintaj jaroj. Tiam, konkludante mian ne-grandan paroladon, mi diris ke por ni estas tute evidente ke humanisma transformiĝo de la socio estas neevitebla.


*** fino de la unua parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – DUA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



PRONOMOJ KAJ KORELATIVAJ VORTOJ

Personaj pronomoj
Me – mi, min
Yu – vi, vin, ci, cin
Lu – li, lin
Ela – ŝi, ŝin
It – ĝi, ĝin
Ta – li/ŝi, (ŝli)

Nu – ni, nin
yu – vi, vin (sg, pl.)
Li – ili, ilin

La pronomo “yu”
Ĝenerala pronomo por 2 aŭ pli uloj:
Se necesas rimarkigi la rilato al pluraj uluoj, eblas uzi la kombinajoj:
"Yu oli" (vi ĉiuj), "yu ambi" (vi ambaŭ), "yu tri" (vi tri).
Krome eblas uzi "yu wan" (vi unu) por klarigi rilato al nur unu ulo.

La pronomo “ta”
Ĝenerala pronomo, vira/ina, tria persono singulara.
Kwo ta shwo? – kion li/ŝi diras (kion ŝli diras?)
Me vidi ta - mi vidas lin/ŝin (Mi vidas Ŝlin)
Es dogo. Ta nami Sharik. Estas hundo. ŝli nomiĝas Shark.
Es dogina. Ta Nami Jamila. Estas hundino, ŝli nomiĝas Jamila.
Tio ĉi pronomo povas esti uzata anstataŭ “lu” – (li), kaj “ela” - (ŝi), ĝi estas opportuna en la tradukado el lingvoj, sen genra diferenco kaj sen specifaj pronomoj por "li" kaj "ŝi" (ekzemple, la lingvo ĉina kaj la finna).
Krome, konvenas uzi ĉi pronomo, kiam la sekso de iu persono aŭ ulo, ne estas specifita aŭ estas indifferenta:
Es sempre hao si jen, jan kwo ta yao.
Estas ĉiam bone se persono scias kion li/ŝi (ŝli) volas.

La pronomo “it”
La pronomo “it” – (ĝi) rilatas al aĵoj kaj al ecoj:
Se es auto. It go kway. – Tio ĉi estas aŭtomobilo. Ĝi veturas rapide.
To es may bisikla. It es nove – Tio estas mia biciklo. Ĝi estas nova.

La personaj pronomoj estas senŝanĝaj:
Me jan ke yu lubi me. – Mi scias ke vi amas min.
Me dumi mucho om yu – Mi pensis multe pri vi.
Ob yu dumi-te mucho om me? – Ĉu vi pensis multe pri mi?
Ela lubi lu. – Ŝi amas lin.
Lu lubi ela. – Li amas ŝin.

La kazo dativo estas indikata per la prepozicio "a":
Dai a me sey kitaba, plis! – Donu al mi ĉi tiun libron, mi petas!
Me dai sey kitaba a ela. – Mi donis tiun ĉi libron al ŝi.
Lu diki a nu luy nove bao. – Li montras al ni sian novan tekon.
Dai a li pyu taim. – Donu al li pli da tempo.

Posesivaj pronomoj, formoj de personaj pronomoj
Ĉi pronomoj povas esti faritaj per ajna persona pronomo plus "ney":

Me-ney - mia, mian, miaj, miajn
Yu-ney - via, vian, viaj, viajn / cia, cian, ciaj, ciajn

Lu-ney - lia, lian, liaj, liajn
Ela-ney - ŝia, ŝian, ŝiaj, ŝiajn
It-ney – ĝia, ĝian, ĝiaj, ĝiajn
Ta-ney – sia, sian siaj, siajn, plus lu-ney, ela-ney, it-ney

Nu-ney - nia, nian, niaj, niajn
Yu-ney - via, vian, viaj, viajn (sing. plur.)
Yu-oli-ney – de ĉiuj vi
Li-ney - ilia, ilian, iliaj, iliajn

Sed ekzistas ankaŭ formoj kurtaj:

May = Me-ney
Yur = Yu-ney
Suy = ta-ney

Nuy = Nu-ney
Yur = Yu-ney (sg., pl.)
Ley = li-ney

”Suy” estas universala poseda pronomo por la 3a persono singulara.
Povas esti uzata anstataŭ Ta-ney, (lu-ney, ela-ney, it-ney):

Suy Jamile okos. – ŝiaj, liaj, ĝiaj, siaj, belaj okuloj.
Es Auto, suy kolor es rude. – Ĝi estas aŭtomobilo, sia koloro estas ruĝa
Estas normale usi "suy" aŭ "ta-ney" kiam la sekso de ulo ne estas konata aŭ estas indiferenta:
Jen yusi ta-ney jansa fo adapti a milyoo.
La homo uzas sian scion por adaptiĝi al la medio.

La montraj pronomoj SE, TO kaj la edjektivoj SEY, TOY
Se – tio ĉi, tion ĉi (substantivo)
To – tio, tion (substantivo)
Sey – tiu ĉi, tiun ĉi, tiuj ĉi, tiujn ĉi (adjektivo)
Toy – tiu, tiun, tiuj, tiujn (adjektivo)

Se es auto. – tio ĉi estas aŭtomobilo.
“Se” povas esti forlasita en frazoj kiel:
Es auto – (tio ĉi) estas aŭtomobilo.
Me jan. – (tio ĉi) mi scias.

“Se” indikas aĵon, agon aŭ eventon, space aŭ tempe proksima.
“To” indikas aĵon, agon aŭ eventon, space aŭ tempe malproksima.

Se es auto e to es bisikla. – Tio ĉi estas aŭtomobilo kaj tio estas biciclo.
Se es avion, bu faula. – Tio ĉi estas aviadilo, ne birdo.
Me ve shwo a yu om to. – Mi diros al vi pri tio.
Me jan to. – Mi scias tion.
To es – Tio estas.

TO KE La esprimo "to ke" (tio kio):
To ke yu shwo a me es raite. – Tio kio vi diras al mi estas justa.

SEY – Tiu ĉi (antaŭ substantivo, kiel adjektivo).

Sey auto es hwan. – Tiu ĉi auto estas flava.
Ob sey dafta es yu-ney? – Ĉu tiu ĉi kajero estas via?
Sey daftas bu es yu-ney, es me-ney. – Tiuj ĉi kajeroj ne estas viaj, estas miaj.

TOY tiu, tiuj (antaŭ substantivo, kiel adjektivo).

Sey auto es hwan e toy auto es blu.
Tiu ĉi aŭto estas flava tiu aŭto estas blua.

Hu es toy jen? – Kiu estas tiu homo?
Ob toy dafta es yu-ney? - Ĉu tiu kajero estas via?
Toy daftas bu es yu-ney, es me-ney. – tiuj kajeroj ne estas viaj, estas miaj.

SEY-LA, TOY-LA / SEY-LAS, TOY-LAS
Sey-la, toy-la / sey-las, toy-las – Povas anstataŭi la objektojn jam menciitajn:

Dai a me kitaba! – Kwel? – Sey-la on tabla.
Donu al mi la libron! - Kiun? – Tiun ĉi sur la tablo.

Dai a me kitabas! – Kwel? – Sey-las on tana.
Donu al mi la librojn! - Kiujn? – Tiujn ĉi sur la breto.

Walaa dwa kitaba. Sey-la es hao e toy-la es buhao.
Jen du libroj. Tiu ĉi estas bona, kaj tiu estas nebona.

Walaa daftas. Sey-las es fo skribi e toy-las es fo rasmi.
Jen la kajeroj. Tiuj ĉi estas por skribi kaj tiuj estas por desegni.


Demandaj partikuloj kaj rilataj pronomoj

KWO – Kio, kion
Kwo yu yao? – Kion vi deziras?
Kwo es? Kio estas tio?
Kwo ye? – Kio estas, kio ĉeestas (Kio ne mankas)
Me jan kwo yu dumi. – Mi scias kion vi pensas.

KE – (ke, kiu, kiun, en kiu)
1) “KE” (konjunkcio): me jan ke yu lubi me – Mi scias ke vi amas min;
2) “KE” (rilata pronomo) Komencigas dependan frazon, post substantivo:
Kitaba ke yu lekti-te - La libro kiun vi legis.
Dom ke nu jivi - La domo en kiu ni vivas.
Jen ke mi shwo – Homo kiun mi alparolas.
Dao ke yu go – la vojo kiun vi trairas.

KWEL - Demanda partikulo: (kiu, kiuj)
Kwel es lu? – kiu estas li?
Kwel de li? – kiu el ili?

KEL (Rilata pronomo: (kiu, kiuj):
Jen kel zai lekti kitaba - La homo kiu estas leganta la libron.
Kitabas om kel nu shwo-te - La libroj pri kiuj ni parolis.

”KEL” en kunmeto kun la genitiva partikulo “-NEY” (kel-ney – kies):
Profesor kel-ney kitabas nulwan lekti - La profesoro kies libroj neniu legas.

KOMO
1) Kiel, kiamaniere:
Komo lu Zin-te hir? – Kiamaniere li eniris tien ĉi?
Me bu jan komo lu zin-te hir – Mi ne scias kiel li eniris ĉi tien.
2) Kiom, kiel:
Komo gao es toy baum? – Kiom alta estas tiu arbo?
Komo es gao toy baum! – Kiel alta estas tiu arbo!

KOM
1) Kom – kiel, samkiel (en la komparacioj):
Gran kom elefanta – Granda kiel elefanto.
Kom me yo shwo-te – Kiel mi jam diris.

2) Kom - Kiel (en rolo de):
Nau me gun kom disainer – nun mi laboras kiel desegnisto (designer).

KWANTO - Kiom
Kwanto se kosti? – Kiom ĉi tio kostas?
Me bu ve pagi tanto kwanto lu yao – Mi ne pagos tiom kiom li volas

TANTO - Tiom, tiel multe, tiel multaj, tiom multe, je kio (kiom):
Tanto kway kom posible – Tiom rapide kiom eblas (kiel eble plej rapide)
Bu gai gun tanto. – oni ne devus labori tiel multe.
Tanto kwanto treba – tiom kiom sufiĉas
Tanto ke me jan – Je kio (kiom) mi scias
Bu tanto ... kom - ne tiom multe … kiom.

ALIAJ
WAY - Kial (Way ela krai? – Kial ŝi krias?)
WEN - Kiam (Wen lu lai-te? – Kiam li venis?)
WO - Kie, (fon wo a wo – de kie al kie)

ONI – Oni: senpersona pronomo:
Oni shwo – oni diras; oni samaji ke ... – Oni komprenas ke ...

SWA – Refleksiva pronomo komuna al ĉiuj personoj:
Yu jan swa – Vi konas vin (mem)
ELA heni swa – Ŝi malamas sin (mem);
Me he wosh swa – Mi lavis min
Lu he rasuri swa – li razis sin
Li senti swa hao – Ili sentas sin bone (ili fartas bone, sentas sin konforte)

SWA –NEY La formo poseda estas “swa-ney” (sia, siaj, propra propraj):
Bay swa-ney okos – Per la propraj okuloj.

WAN La pronomo “wan” signifas “unu, tiu, iu, ulo” kaj substantivigas adjektivo:
Pyan wan - ebriulo. (pyan = ebria)
Adulte wan - adolto, plenkreskulo. (adulte = adolta, plenkreska)
Wan kel es hir, chu! – Tiu kiu estas ĉi tie, eliru!
Wan kel jan, ta bu shwo – (Tiu) kiu scias, tiu ne parolas.
Toy wan kel yao mog go wek. – Tiu kiu volas povas foriri.

SISTEMO DE PRONOMOJ KAJ ADVERBOJ KUNMETITAJ
En LDP ekzistas sistemo de pronomoj kaj adverboj kunmetitaj.
La ĉefaj elementoj estas:

KOY - ia
ENI – iu ajn, ia ajn
KADA - ĉiu
OTRE - alia, aliaj
OL – ĉio, tuta
NUL – nul, nulo

Tiuj ĉi elementoj kunmetitaj kun: (lok = loko, taim = tempo, ves = fojo kaj aliaj formas pronomoj kaj adverboj kunmetitaj:

KOYSA - io
koywan - iu
koylok - ie
koytaim - iufoje
koygrad - iugrade
koykomo – iel, iamaniere

ENISA – io ajn
eniwan – iu ajn
enilok - ie ajn
enitaim – iam ajn
enives - iu nedifinita fojo
enikomo – iel ajn

KADAWUAN - ĉiuj
kadalok – ĉiuloke
kadaves – ĉiufoje
kadakomo - ĉiumaniere

OLTAIM - ĉiam
olves – ĉiufoje
olkomo – ĉiel
ollok – ĉie
olwan– ĉiuj

NULLOK - nenie
nulgrad – neniom
Nhlkomo - neniel
nulwan – neniu

unves – unu fojo
koyves - iufoje
otreves - alifoje
otrelok – aliloke
otrekomo – alimaniere

Tiu ĉi serio da vortoj povas esti laŭplaĉe longigita, sed similaj konceptoj esprimiĝas ankaŭ per simplaj (ne kunmetitaj) vortoj:
sempre - ĉiam
neva - neniam
nixa – nenio
kaj aliaj.


*** fino de la dua parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



VERBOJ KAJ KONJUGACIO


LDP havas du tipojn de verboj: tipo 1 kaj tipo 2

La verboj tipo 1 finiĝas per konsonanto + “i”, ekzemple:
Vidi - vidi
Audi - aŭdi
Fini - fini
Sidi - sidi
Dumi - pensi
Fobisi - timigi
Pri – ŝati
Chi - manĝi
Pi - trinki

La verboj unusilabaj kiel: pri, chi, pi, konsistigas specifa grupo de verboj tipo 1.
En ties derivitaj vortoj, la fina “i” ĉiam konserviĝas, ekzemple:

Chi - chier, chiing (manĝi, manĝanto, manĝado)
PI - Pier, piing (trinki, trinkanto, trinkado)
Swimi - swimer, Swiming (naĝi, naĝanto, naĝado).


La verboj tipo 2 finiĝas per iu ajn litero, ekzemple:
Jan – scii
Gun - labori
Zun – okupiĝi je, sin dediĉi al
Shwo – diri, paroli
Go - iri
Yao – deziri, voli
Lwo - fali
Flai - flugi
Krai – krii
Prei - preĝi
Joi - ĝoji
Jui – ĝui
Emploi - dungi
Kontinu – kontinui


Estas verboj tipo 2 ankaŭ la verboj kun prefikso “FA-“ aŭ “-MAH” plus adjektivo:

Fa-syao - malgrandiĝi, (syao - malgranda)
Fa-muhim – iĝi grava, graviĝi (muhim – grava, konsiderinda)
Mah-hao - plibonigi (hao - bona).

Ĉiuj verboj LPD ĝis nun uzitaj, estas skrbitaj en sia “BASA FORMO”


VERBOJ – BAZA FORMO (ĈEFA FORMO)
La baza formo estas tiu uzata en la indikativa prezenco (as-tenso).
Kiam la senco restas klara, ĉi formo uziĝas ankaŭ en la infinitivo (i-modo), en la imperativo (u-modo) kaj se jam ekzistas iu tensa markilo, ankaŭ en tensoj preferito kaj futuro.

La sama formo uzatas ankaŭ en suborditaj propozizioj kiuj esprimas neceson aŭ deziron:

Treba dumi – Necesas pensi.
Me (yu, ta, nu, yu, li) dumi – Mi (ci, vi, li, ŝi, ĝi, ni, ili) pensas.
Me yao ke yu dumi hao om to – Mi deziras (volas) ke vi pensu bone pri tio.
Tu samaji es tu pardoni – kompreni estas pardoni.
Es taim fo samaji ke ... – Estas tempo kompreni ke …
Nu samaji se – Ni komprenas tion
Samaji! - komprenu!
Wud bi muy hao, si yu samaji ke ... – Estus tre bone se vi komprenus ke …
Tu go a kino es hao – Iri vidi kinon estas bone.
Lu sal go a kino – Li estas ironta vidi kinon.
Lu go a kino – Li iras vidi kinon.
Lai ahir! – Venu ĉi tien! --- Go adar! – Iru tien!
Me nadi ke yu go a Kino – Mi esperas ke vi iru vidi kinon.


LA VERBO ESTI “BI”:
La verbo esti “BI” estas escepta. La preterita formo esprimiĝas per “BIN”:
Wo yu bin? – Kie vi estis?


VERBA NEGACIO:
La verba negacio estas formata per la partikulo “BU” antaŭ la verbo.

Me bu samaji – MI ne komprenas.
Lu bu yao – Li ne volas.
Bu go dar! – Ne iru tien!
Bu shwo ke yu bu jan-te! – Ne diru ke vi ne sciis!


VERBAJ FORMOJ
Ĉiu verbaj formoj konsistas el la baza formo de la verbo plus partikulo, antaŭ aŭ post la verbo. Se partikulo uziĝas post la verbo, ĝi skribiĝas post streketo ( - ).
Tiel, la basa formo de la verbo ĉiam evidentas kaj la akcento ne ŝanĝiĝas.

PARTIKULOJ ANTAŬ LA VERBO:
VE – indikilo de la tenso futuro;
HE – indikilo de la tenso preterito;
ZAI - indikilo de la aspekto kontinua;
WUD – indikilo de la modo kondzionalo;
GWO – indikilo de la tenso malproksima preterito (iam, antaŭe en la vivo)
SAL – indikilo de la tenso tuja futuro (tuj … -onta)
YUS – indikilo de la tenso ĵusa preterito (ago aŭ evento ĵus okazinta)
GEI – indikilo de la passivo de la verbo iĝi, estiĝi, (iĝi … -ita)

PARTIKULOJ POST LA VERBO:
-TE – indikilo de la tenso preterito (samsignifa de la partukulo “HE”);
-SHE – indikilo de la participo attiva;
-YEN – indikilo de la gerundio (adverba participo aktiva);
-NEY - indikilo de la participo pasiva, kaj (en la verboj netransitivaj), participo preterita aktiva.

EKZEMPLOJ:
chi — manĝas
zai chi — estas manĝanta
zai chi te — estas manĝinta
zai sal chi — estas manĝonta

ve chi — manĝos
ve zai chi — estos manĝanta
ve he chi, — estos manĝinta
ve sal chi — estos mangonta

he chi, chi-te — manĝis
zai chi-te — estis manĝanta
he chi-te — estis manĝinta
he sal chi — estis manĝonta

tu chi — manĝi
chi ba — manĝu
Hay chi — se vi deziras manĝu

wud chi — manĝus
wud chi-te — estus manĝinta

es chi-ney — estas manĝata
gei chi — estas manĝita
gei sal chi — estas manĝota

bin chi-ney — estis manĝata
gei-te chi — estis manĝita
gei-te sal chi — estis manĝota

ve bi chi-ney — estos manĝata
gei-ve chi te — estos manĝita
gei-ve sal chi — estos manĝota

chi-she — manĝanta
chi-yen — manĝante
afte chi — manĝinte
gwo chi — kutime manĝi
sal chi — esti manĝonta
yus chi-te — esti ĵus manĝinta

***
MODO INDIKATIVO – TENSO PREZENCO (Baza verbo)

Me shwo - Mi diras
Nu go - Ni iras
Ela lekti – Ŝi legas
Yu gun – Vi laboras
Pluvi - Pluvas
Aispluvi – hajlas
Snegi – neĝas
Fengi - ventas

MODO INDIKATIVO – TENSO DAŬRA PREZECO (ZAI + baza verbo)

Me zai shwo - Mi estas diranta
Nu zai go - Ni esta irantaj
Ela zai lekti – Ŝi estas leganta
Yu zai gun – Vi estas laboranta
Zai pluvi - Pluvadas, (estas pluvanta)


***
MODO INDIKATIVO – TENSO FUTURO (VE + baza verbo)

Me ve shwo - Mi diros
Nu ve go - Ni iros
Ela ve lekti – Ŝi legos
Yu ve gun – Vi laboros
Ve pluvi - Pluvos


MODO INDIKATIVO – TENSO TUJA FUTURO (SAL + baza verbo)

La tenso FUTURO TUJA formiĝas per la partikulo “sal” plus la verbo kaj esprimas eventon tuj okazontan:

Ela sal plaki - Ŝi estas (tuj) ploronta.
Me sal chi, foni pyu tardem – Mi estas tuj manĝonta, telefonu pli malfrue.
Ta sal go a skola. – Ŝli estas (tuj) ironta al lernejo.


MODO INDIKATIVO – TENSO FUTURO PERFEKTA (VE + baza verbo + -TE)

La futuro perfekta, estas formata uzante la partikuloj “VE” kaj “-TE” kaj esprimas estontan agon aŭ fakton kiu okazos pli frue ol alia estonta evento:

Wen lu ve lai a dom, ela ve he Kuki akshamfan (aŭ: ela ve kuki-te akshamfan) Kiam li venos hejmen, ŝi (jam) estos kuirinta la vespermanĝon.

Wen me ve lai a skola, yu ve lai te a gunsa.
Kiam mi iros al lernejo, vi (jam) estos irinta al laboro.


***
MODO INDIKATIVO – TENSO PRETERITO (HE + baza verbo aŭ baza verbo + TE)

Por indiki la tenso preferito (pasinta evento) uzatas la partikulo: “HE” antaŭ la verbo, aŭ la partikulo “-TE” post la verbo.

Me he shwo, me shwo-te – Mi diris
He pluvi, pluvi-te - Pluvis
Me bu he jan, me bu jan-te – Mi ne sciis.

Ambaŭ partikuloj estas samsignifaj.
Elekti unu aŭ alian permesas eviti amasigon de partkuloj en unu loko.
Oportunas uzi “-TE” kiam ekzistas alia(j) partikulo(j) antaŭ la verbo:

Zai chi-te – estis manĝanta, chi wud-te – estus manginta.



MODO INDIKATIVO
TENSO TUJA PRETERITO (YUS + baza verbo + -TE) aŭ (YUS + HE + baza verbo)

La tuja preterito, estas formata per YUS + baza verbo + -TE aŭ YUS HE + baza verbo, kaj esprimas agon aŭ evento, ĵus okazinta:

Me Yus he chi. – Mi ĵus manĝis, (mi estas ĵus manĝinta).
Me Yus chi-te. – Mi ĵus manĝis, (mi estas ĵus manĝinta).

Ta Yus he lai. – Li / ŝi (ŝli) estas ĵus veninta.
Ta Yus lai-te – Li / ŝi (ŝli) estas ĵus veninta.


MODO INDIKATIVO TENSO MALPROKSIMA PRETERITO (GWO + baza verbo + -TE) aŭ (GWO + HE + baza verbo)

La malproksima preterito, estas formata per GWO + baza verbo kaj esprimas agon aŭ evento, iam okazinta, en tempo ne difinita kaj memorata nur kiel sperto:

Me GWO bi a Roma. – Mi iam estis en Romo.
Me GWO jivi a Paris. – Mi iam vivis en Parizo.
Me GWO Flai kadalok in Munda. – Mi iam flugadis en ĉiu loko de la mondo.
Lu GWO zun sporta. – LI iam praktikadis sporton.
Me GWO audi musika de Prokofiev. – Mi aŭdis la muzikon d Prokofiev. (Mi havas tian sperton).


MODO INDIKATIVO – TENSO PRETERITO PERFEKTA (HE + baza verbo + -TE)

La perfekta preferito, estas formata uzante ambaŭ partikuloj “HE” kaj “TE” kaj indikas fakton aŭ agon akazinta pli frue ol alia evento:

Wen lu lai-te a dom, ela he kuki-te akshamfan.
Kiam li venis hejmen, ŝi (jam) estis kuirinta la vespermanĝon.

***
MODO IMPERATIVO – TENSO PREZENCO (Baza verbo)

La imperativo povas uzi nur la verban bazan formon kaj esprimas ordonon aŭ fortan deziron; La pronomo “YU” estas forlasata:

Go wek! – iru for!
Chi kway! – manĝu rapide!
Begin gun! – Komencu labori!
Fini krai! – Finu krii!

Sed por substreki la imperativan signifon, aŭ por klareco, oni uzas la la partikulo “BA” metita post la verbo:

Go ba adar! – Iru tien!
Kan ba ahir! – Rigardu ĉi tien!
Nu go ba! – Ni iru!
Nu begin ba! – Ni komencu!
Ta lai ba! – Li aŭ ŝi (ŝli) venu!

***
MODO VOLITIVO – TENSO PREZENCO (Hay modo)

La partikulo “HAY” esprimas deziron aŭ permeson:

Hay olo bi hao! – Ke ĉio estu bone!
Hay forsa bi kun yu! – Ke la forto estu kun vi!
Hay oni shwo to ke oni Yao. – Lasu ke oni diru tion kion oni volas.
Hay chi e pi! = Maĝu kaj trinku laŭdezire!
Hay lai! = se vi deziras, venu!
Hay go! = se vi deziras, vi povas (for)iri.
Hay pren! = prenu, se vi deziras.

***
MODO KONDICIONALO – TENSO PREZENCO (WUD + Baza verbo)

La tenso prezenco de la kondicionalo estas formata per WUD + baza verbo, kaj esprimas agon aŭ eventon deziratan sed ne faritan aŭ nur ipotezon:

Me wud yao audi farka-ney opinas. - Mi volus aŭdi malsamajn opiniojn.
Yu wud mog zwo to si yu wud yao.. – Vi povus fari tion se vi volus.
Me wud go adar si me wud hev taim. – Mi irus tien se mi havus tempon.


MODO KONDICIONALO
TENSO PRETERITO (“WUD + Baza verbo + -TE” aŭ “WUD + HE + baza verbo”)

La tenso preterito de la kondicionalo formatas per WUD + baza verbo + -TE aŭ, WUD + HE + baza verbo, kaj esprimas agon aŭ eventon eblan sed ne faritan aŭ nur ipotezon:

Me wud he yao audi farka-ney opinas bat se bu bin posible.
Mi volintus aŭdi malsamajn opiniojn sed tio ne estis ebla

Yeri me wud go-te adar si me wud hev-te taim.
Hiraŭ mi estus irinta tien, se mi havus tempon.


*** fino de la tria parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – KVARA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



MODOJ, TENSOJ, ASPEKTOJ, VOĈOJ.


La LDP verba konjugacio estas pli riĉa ol la esperanta, tamen samkiel en Eo, en la normala interamika konversacio sufiĉas uzi la 5 ĉefan verbajn formojn:

1) infinitivo (tu chi – manĝi)
2) indicativo prezenco (chi – manĝas)
3) Indicativo preferito (he chi - manĝis)
4) Indicativo futuro (ve chi – manĝos)
5) Imperativo – (chi ba – manĝu)
6) Kondicionalo simpla – wud chi – manĝus)


La ĉefaj elementoj de la LDP verba konjugacio estas:

LA MODOJ, LA TENSOJ, LA ASPEKTOJ, LA VOĈOJ.

LA MODOJ estas la formoj en kiu la verbo (ago aŭ stato) prezentiĝas.

LA TENSOJ priskribas en kia tempo aŭ momento la verbo aktivas aŭ prezentiĝas.

LA ASPEKTOJ precizigas la verban fazon (agon aŭ staton). Ĝi povas esti:

Ekkomencata, aŭ komenciĝanta (KOMENCA ASPEKTO).

Komencita kai ne finita, (DAŬRA ASPEKTO).

Finiĝanta aŭ ĵusfinita (FINA ASPEKTO).

Finita, finiĝinta aŭ jam de longe estiĝinta aŭ finita (STATA ASPEKTO).

***
LA VOĈOJ precizigas se la verbo (ago) estas:

AKTIVA (farita de sobjekto). Me chi yabla – mi manĝas pomon.

PASIVA (ricevita de la subjekto): Yabla es chi-ney bay mi – pomo estas manĝata de mi.

REFLEKSIVA (la subjekto faras kaj ricevas la agon samtempe:
Me wosh swa – mi lavas min.

MEDIALA (la subjekto faras kaj ricevas la agon, sendepende de iu ajn volo):
Dwar GEI OFNI lentem. - La pordo malfermiĝas malrapide. (voĉo mediala)
Komparu: Dwar es ofni-ney - La pordo estas malfermita). (stata aspekto)

***
LA MODOJ kaj LA TENSOJ en la voĉo aktiva estis jam pritraktataj antaŭe do, ĉi tie ni faras nur malgrandan resumon:

En LDP la modoj estas 7:

1) modo INFINITIVO
2) modo INDIKATIVO
3) modo IMPERATIVO
4) modo VOLITIVO
5) modo KONDICIONALO
6) modo PARTICIPO
7) modo GERUNDIO (adverba participo)

***
La modo INFINITIVO ĝenerale esprimiĝas nur en la tenso PREZENCO (TU + baza verbo). La infinitiva indikilo “tu” ne estas deviga.


La modo INDIKATIVO havas 9 tensojn:

1) PREZENCO: (Baza verbo)
2) DAŬRA PREZENCO: (ZAI + baza verbo)
3) FUTURO: (VE + baza verbo)
4) TUJA FUTORO: (SAL + baza verbo)
5) FUTURO PERFEKTA: (VE + baza verbo + -TE)
6) PRETERITO: (HE + baza verbo aŭ baza verbo + TE)
7) ĴUSA PRETERITO: (YUS + baza verbo + -TE) aŭ (YUS + HE + baza verbo)
8) PERFEKTA PRETERITO: (HE + baza verbo + -TE)
9) MALPROKSIMA PRETERITO: (GWO + baza verbo)

***
La modo IMPERATIVO havas nur la tenson “PREZENCO”: (baza verbo + BA).
La partikulo “BA” ne estas deviga.

***
La modo VOLITIVO havas nur la tenson “PREZENCO”: (HAI + baza verbo).

***
La modo KONDICIONALO havas 2 tensojn:

1) PREZENCO: (WUD + Baza verbo)
2) PRETERITO: (“WUD + Baza verbo + -TE” aŭ “WUD + HE + baza verbo”).

***
La modoj PARTICIPO kaj la ADVERBA PARTICIPO (GERUNDIO) eblas komplete pritrakti nur post la ekspliko de la aspektoj.

***
ASPEKTOJ:

En LDP konjugacio estas kvar ASPEKTOJ:

1) Komenca aspekto (esprimas komencon de ago aŭ evento).
2) Fina aspekto (esprimas finon de ago aŭ evento).
3) Stata aspekto (ne rilatas al ago sed esprimas staton aŭ kvaliton de io).
4) Daŭra aspekto (esprimas daŭron aŭ ripetiĝon de ago aŭ evento).

La KOMENCA ASPEKTO ĝenerale esprimiĝas per la prefikso “EN-“ + la baza verbo:
Lubi – ami, enlubi – enamiĝi; dumi – pensi, endumi – ekpensadi.


La FINA ASPEKTO ĝenerale esprimiĝas per la vort-radiko “fin” aŭ per prepozicio uzataj prefikse:

1) Me he finlekti toy gran kitaba – Mi finlegis (ellegis) tiun grandan libron.
2) Me tralekti sey kitaba – Mi tralegis ĉi tiun libron (mi legis la tutan libron).


La STATA ASPEKTO esprimiĝas per “ES” + baza verbo + “-NEY”:
Dwar es ofni-ney - la pordo estas malfermita).


La DAŬRA ASPEKTO estas la plej grava kaj esprimiĝas per la partikulo “ZAI” + baza verbo.

Me zai lai fon shop.
Mi estas venanta el la butiko.

Nau lu zai gun om se.
Nun li estas laboranta pri tio ĉi.

Me zai lai-te fon shop, wen me miti lu
Mi estis venanta el la butiko, kiam mi renkontis li.

La uzo de “ZAI” ne estas deviga, samkiel la esperanta sufikso “–AD-“ ĝi uzatas nur se necesas substreki la daŭron de ago.


***
Modo PARTICIPO kaj modo GERUNDIO (adverba participo)

Praktike la PARTICIPOJ estas adjektivoj kaj la GERUNDIOJ estas adverboj

***
PARTICIPO AKTIVA, PREZENCO (baza verbo + -she)

La participo aktiva prezenca estas formata per la “baza verbo” + “-SHE”:
Tuza sidi-she in bush ek-salti aus e lopi kway-kway nich kolina.
Leporo sidanta en arbusto saltis foren, kaj kuris rapide malsupren de la monteto.

Samsignifa de “–SHE”, estas la sufikso “-anta”, de kelkaj LDP nomoj:
Komersi – komerci, komersanta - komercanto, kolori – kolori, koloranta - koloraĵo.
Ĉi vortoj ne estas aktivaj participoj, sed substantivoj kun propraj signifoj.

***
PARTICIPO PASIVA (Baza verbo + -NEY aŭ basa verbo + ZAI + NEY)

La participo pasiva esprimiĝas per la “baza verbo” + "-Ney":
Akwa pi-Ney – akvo trinkita
Se oni intencas esprimi ripetadon aŭ daŭron, aldoni "zai":
Akwa zai pi-Ney – akvo trinkata, (nun aŭ nuntempe trinkata, akvo sana, pura).

Kun la verboj netransitivaj “-ney” estas markilo de la participo preterita aktiva:

Jen apari-ney - Persono aperinta. (kiu aperis)
jen morti-ney – Persono mortinta. (kiu mortis)

Kun kelkaj verboj, ambaŭ signifoj eblas:
Adapti-ney – adaptiĝinta, adaptita ("kiu adaptiĝis ”aŭ" kiu estis adaptita").

Por specifi la precizan signifon, se necesa, eblas uzi la markiloj de transitiveco:
“FA”: Fa adapti-ney – kiu adaptiĝi, adaptiĝinta
aŭ “-ISI”: adaptisi-ney – kiu estis adaptigita aŭ adaptita.

***
STATA PARTICIPO (verbo "bi" + "la laŭtema baza verbo + “-ney")

La stata participo formiĝas per la verbo "bi" + "la laŭtema baza verbo + “-ney"
kaj esprimas la staton post fino de ago aŭ okazinta evento:

Olo es yo shwo-ney, ye nixa fo shwo pyu.
Ĉio estas jam dirita, estas nenion plu por diri.

Toy auto bin kupi-ney char yar bak.
Tiu aŭtomobilo estis aĉetita antaŭ kvar jaroj.


***
GERUNDIO AKTIVA, PREZENCO (baza verbo + -yen)

La gerundio aktiva, tenso prezenco, esprimiĝas per la baza verbo + “-YEN”:
Vidi-yen - vidante, Jan-yen – sciante, samaji-yen - komprenante.

Rimarku ke la samtempeco de ago povas esprimiĝi ankaŭ per la prepozicio «al»: Al pasi bus-stopika me he vidi ke ela stan dar. (= Pasi-yen bus-stopika …).
Preterpasante la aŭtobusan haltejon, mi vidi ŝin tie staranta.

Al vidi lu me krai-te: «Namastee!» (= Vidi-yen lu ...)
Vidante lin mi ekkriis: “Ĉao!”

***
GERUNDIO AKTIVA, PRETERITO (afte + baza verbo)

La gerundio aktiva, tenso preferito esprimiĝas per "afte + baza verbo":
Afte vidi - vidinte, post esti vidanta; afte smaili - ridetinte, post esti ridetanta; afte audi – aŭdinte, post esti aŭdanta.

Afte audi om se, me he desidi miti lu.
Aŭdinte pri ĉi tio (post esti aŭdanta pri tio), mi decidis renkonti lin.


***
MARKADO DE LA TENSOJ

Por la markado de la tensoj en LDP estas 2 variantoj:
La varianto plena kaj la varianto simpla.

VARIANTO PLENA:
La varianto estas plena kiam oni markas la verbajn tensojn celal klara kompreno sen akordo de la tempoj. (sendepende ĉu temas pri ĉefpropozicio aŭ subpropozicio).
Praktike tio signifas ke la tensoj de citaĵo nerekta (li diris ke li estis foriranta) devas esti la samaj de rekta citaĵo (li diris “mi estas foriranta”).

Ekzemple:
Me jan-te kwo lu ve yao.
Mi sciis tion kion li estos volanta. (Mi sciis kion li volos)

May amiga ve skribi a me, wo ta bin in saif.
Mia amiko skribos al mi, kie li estis lastan someron.

May amiga he skribi a me ke ta bin morba-ney bat nau sta hao snova.
Mia amiko skribis al mi ke li estis malsana sed nun li denove fartas bone.

Gela diki-te a nu suy nove kukla kel mog ofni e klosi okos.
La knabino montris al ni sian novan pupon kiu povas malfemi kaj fermi la okulojn.


VARIANTO SIMPLA:
La varianto estas simpla kiam oni ne markas ĉiun verban tenson, sed oni uzas vortojn kiel “hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ, antaŭe, poste kaj la kunteksto por esprimi la informojn pri la tempoj de la ago aŭ evento.
Tiu ĉi varianto oportunas en la konversacioj.

Ekzemple:
Preyeri chu-yen shop me miti may amiga.
Antaŭhieraŭ elirante el la butiko mi renkontis mian amikon.

Aftemanya me go fishi.
Postmorgaŭ mi iros fiŝkapti.

Yeri pluvi bat sedey bu pluvi.
Hieraŭ pluvis sed hodiaŭ ne pluvas.

Laste mes me kan filma om polisyuan e lai-she mes me kan otre filma.
La pasintan monaton mi vidis filmon pri policano kaj la venontan monaton mi iros vidi alian filmon.

Ankaŭ en tekstoj ripetitaj la markado de la tensoj estas superflua, ekzemple rakontante serion de eventojn.

Ekzemple:
Se eventi mucho yar bak. Dwa jen zai go along kamina e miti un jen kel porti un nangwa. Li lai a ta, shwo: — Hey! Kwo es sub yur braka?

Tio okazis antaŭ multaj jaroj. Du homoj paŝis laŭlonge straton kaj renkontas homon kiu portas kukurbon. Ili iras al li kaj diras: - Hei! Kio estas tio sub via brako?

***
VERBA TRANSITIVECO kaj NETRANSITIVECO

La prefikso "FA" (iĝi, fariĝi) povas esti uzata kiel markilo de netransitiveco:
Astoni – mirigi, - Fa astoni – surpriziĝi.

La prefikso "MAH" (fari) povas esti uzata kiel markilo de transitiveco:
Lwo – fali, mah-lwo - faligi.

Multaj LDP verboj povas esti netransitivaj aŭ transitivaj sen ŝanĝi formon, ekzemple: begin - komenci, fini - fini.

Me begin gunsa – Mi komencas la laboron.
Kino begin – La filmo komenciĝas.

Me fini gunsa pa klok pet, poy go a dom.
Mi finos la laboron je la kvina horo, poste mi iros hejmen.

Filma fini pa klok shi, poy me lai tuy she yu.
La filmo finiĝos je la deka horo, poste mi venos tuj ĉe vi.

Ĝenerale, se la verbo estas sekvata de objekta komplemento, la verbo estas transitiva, alie ĝi estas netransitiva.
En kazo de ambigueco oni povas uzi la markilojn "fa" aŭ "mah".


*** fino de la kvara parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

Attilio Liotto dice:
LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
SUBSTANTIVOJ kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
NOMOJ DE LANDOJ, POPOLOJ, LINGVOJ
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2
NOMOJ DE LANDOJ, ETNOJ, POPOLOJ, CIVITANOJ, LINGVOJ
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

***

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – KVINA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



KONJUGACIO, VOĈOJ REFLEKSIVA, MEDIALA kaj PASIVA - DUOBLIGO DE LA VERBO

***
LdP KONJUGACIO
La LDP verba konjugacio havas kvar voĉojn: aktiva, pasiva, refleksiva, mediala.
Se ĉigramatike, la aktiva konjugacio estas la plej zorge kaj detale traktata ne dependas nur de fakto ke ĝi estas la plej usata, sed ankaŭ kaj precipe ĉar lerninte la aktivan konjugacion kaj la participojn; la refleksiva, la pasiva kaj la mediala kinjugacioj kompreniĝas intuicie kaj preskaŭ automate aŭ almenaŭ sen troa lernado.
La tensaj kaj aspektaj markiloj estas la samaj uzataj en la konjugacio aktiva.

***
VOĈO REFLEKSIVA (baza verbo + “SWA”)
La voĉo refleksiva esprimas agon faritan kaj samtempe ricevitan de la subjekto.
Ĝi formiĝas per la baza verbo plus la markilo “SWA”.

La partikulo “SWA” estas komuna al ĉiuj konjugaciaj personoj:

Me kangi swa – mi kombas min
Yu miri swa – vi spegulas vin
Ela zai kan swa in mira – ŝi rigardadas sin en spegulo
Lu razi swa – li razas sin
Nu wosh swa – ni lavas nin (ĉiu el ni lavas sin mem)
Yu oli lubi swa – vi ĉiuj amas vin (ĉiu el vi amas sin mem)
(Ob yu lubi mutu? – ĉu vi amas vin reciproke? (… amas unu la alian?))
Li laudi swa – ili laŭdas sin (ili “la grupo” laŭdas la grupon)
(Li laudi mutu – ili laŭdas unu la alian)

***
HELP-VERBOJ “GEI” (iĝi) kaj ”BI” (esti)
La verbo “GEI“ uzata kiel help-verbo en la voĉo pasiva esprimas ĉiam agon komencitan kaj nefinitan (daŭra aspekto); la verb “BI” esprimas staton aŭ agon finitan (stata aŭ fina aspekto). “BI” povas esprimi daŭran aspekton nur en kombino de “ZAI“.

VOĈO PASIVA
La voĉo pasiva esprimas agon ricevitan de la subjekto.
Se temas pri ago ĝisfine farita (fina aspekto) ĝi formiĝas per la helpa verbo “BI” en la tenso dezirata, plus “aga verbo” plus “-NEY”.
Se temas pri ago nefinita (daŭra aspekto) plej oportune formiĝas per “GEI + baza verbo” (ĉikaze la daŭra markilo “ZAI” ne necesas).

Ekzemploj:

Sey gunsa bin zwo-ney bay me – tiu ĉi laboro estis farita de mi. (la laboro estas ne aktuala).
Sey gunsa es zwo-ney bay me – tiu ĉi laboro estas farita de mi (la laboro estas aktuala).
Toy gunsa gei zwo bay me – Tiu laboro estas farata de mi. (la laboro ankoraŭ ne estas finita).

Se olo ve bi zai chi-ney manya.
Aŭ pli simple: Se olo gei chi manya – Ĉio ĉi tio estos manĝata morgaŭ.
Pan ve bi chi-ney sey aksham – la pano estos manĝita ĉi vespere.
Sey aksham kes ve bi (yo) chi-ney – Ĉi vespere la fromaĝo estos (jam) manĝita.

***
VOĈO MEDIALA (“GEI” + predicato “aga verbo”)
(la subjekto faras kaj ricevas la agon, sendepende de iu ajn volo):

La voĉo mediala (ŝajna refleksivo) esprimas agon aŭ eventon okazanta sedepende de ajna volo, ĝi formiĝas per la help-verbo “GEI” + predikato (aga verbo):

To gei zwo hao – Tio fariĝas bone.

La tenso preterito esprimiĝas per “GEI-TE” aŭ “HE GEI”
La tenso futuro esprimiĝas per “VE GEI”:

1) Dwar gei ofni - La pordo malfermiĝas. (voĉo mediala, tenso prezenco)
2) Dwar gei-te ofni – La pordo malfermiĝis. (voĉo mediala, tenso preterito)
3) Duar ve gei ofni – La pordo malfermoĝos (voĉo mediala, tenso futuro)

4) Se gei-te zwo tak e to ve gei zwo otrem - Tio ĉi fariĝis tiel kaj tio fariĝos alimaniere

***
KOMPARU: (voĉoj pasivaj)

1) Dwar ve bi ofni-ney – La pordo estos malfermita. (tenso futuro, fina aspekto)
2) Dwar ve gei ofni – La pordo estos malfermata. (tenso futuro, daŭra aspekto)
3) Dwar sal bi ofni-ney – La pordo estos tuj malfermita. (tenso tuja futuro, fina aspekto)
4) Dwar sal bi ofni-ney – La pordo estos tuj malfermata. (tenso tuja futuro, daŭra aspekto)

5) Dwar es zai ofni-ney
aŭ: Dwar gei ofni – La pordo estas malfermata. (tenso prezenco, daŭra aspekto.)
(en la dua esprimo oni substrekas ke la podo estas NUN malfermata).

6) Dwar es ofni-ney – La pordo estas malfermita. (tenso prezenco, fina aspekto.)

7) Dwar gei-te ofni lentem – La pordo estis lente malfermata (tenso preterito, daŭra aspekto.)
8) Dwar yus bin ofni-ney – La pordo estis ĵus malfermita. (tenso tuja preterito, fina aspekto.)
9) Dwar bin ofni-ney –La pordo estis malfermita. (tenso preterito, fina aspekto)

N. B. Ĉi supre ni parolis pri la sankta pordo en Vatikano kiu estas cerimonie malfermita nur okaze de la maloftaj sanktaj jaroj. Tial vere ekzistas ankaŭ la daŭra aspekto “malfermata”.


KOMPARU: (voĉoj madialaj)

1) To gei zwo – Tio fariĝas (estas fariĝanta). (tenso prezenco, daŭra aspekto)
2) Se he gei zwo hao
aŭ Se gei-te zwo hao – Tio ĉi fariĝis bone. (tenso preferito, fina aspekto)
3) To ve gei zwo – Tio fariĝos. (tenso futuro, fina aspekto)

La tensaj markiloj “-TE” kaj “VE” ne bezonatas se la kunteksto entenas vortojn kiel: yeri (hieraŭ), manya (morgau), poy (poste) kaj similaj.

4) To gei zwo – Tio fariĝas (estas fariĝanta).
5) Yeri se gei zwo hao – Hierau tio ĉi fariĝis bone.
6) Manya se toshi gei zwo hao. – Morgaŭ fariĝos bone ankaŭ ĉi tio.

La help-verbo “BI” (“es”, “bin”, “ve bi”) en la voĉo pasiva ĉiam uzatas sed neniam kune kun la help-verbo ”GEI” (iĝi, fariĝi).

En la daŭra aspekto, “GEI …”, “GEI-TE ...“, „VE GEI ...“ pli oportunas ol “ES ZAI ...-NEY”, “BIN ZAI ...-NEY“, “VE BI ZAI ...-NEY“:

1) To es zai zwo-ney naŭ
aŭ pli simple: To gei zwo nau – Tio estas farata nun.

2) Se ve bi zai zwo-ney manya
au pli simple: Se ve gei zwo manya – Tio ĉi estos farata morgaŭ.

3) To bin zai zwo-ney yeri
au pli simple: To gei-te zwo yeri – Tio estis farata hieraŭ.

RIMARKU:
Se nececas substreki iun aspekton (komencan, daŭran aŭ finan) la aspektaj markiloj uzataj en la voĉo aktiva, (en-, zai, fin-) povas esti uzataj ankaŭ en la voĉoj mediala kaj pasiva:

Toy kastela bin en-bildi-ney dwasto yar bak, bat it gei-te bildi duran petshi yar, also it bin finbildi-ney sol sto-petshi yar bak.

Tiu kastelo estis ekkonstruata antaŭ ducent jaroj, sed ĝi estis konstruata dum kvindek jaroj, do finkonstruita nur antaŭ cen-kvindek jaroj.

Afte longe krisa, autos en-gei kupi, oni nadi ke li gei kupi for.
Post longa krizo, aŭtomobiloj ekaĉetiĝas, oni esperas ke ili daure aĉetiĝos.

***
DUOBLIGO DE LA VERBO

La duobligo de la verbo esprimas agon daŭran aŭ ripetiĝantan. Ĝi povas ankaŭ esprimi apartan emfazon aŭ substrekon de la verba signifo:

Nu shwo-shwo ba idyen.
Ni parolu iomete (trankvile).

Nau treba kan-kan atenta-nem.
Nun necasas rigardadi atente. (ekzameni)

Treba dumi-dumi idyen.
Estas necese pripensi iomete.

Kwo yu zwo-zwo?
Kion vi faras? (kion vi aranĝas?).


VERBO “TU BI” – esti, (prezenco “ES”, preterito “BIN”, futuro “VE BI”

La verbo “tu bi” (esti) estas neregula:
Infinitivo prezenco esprimiĝas per “TU BI” Indikativo prezenco per “ES”, Indikativo preterito per “BIN”, Indicativo futuro per “VE BI”.

En esprimoj kiel:
Es Hao. – (Tio ĉi) estas bona.
Bu es posible. – (tio) ne estas ebla.
Ne bezonatas subjekto.

En aforismaj diraĵoj “es” ne necesas:
Tu shwo fasile, tu zwo mushkile. – Facilas diri, malfacilas fari.
Mani hao, sanitaa pyu hao. -La mono bonas, la sano pli bonas.

***
INFINITIVO kaj la markilo de la infinitivo “TU”

La markilo de la infinitivo “TU” uzatas kiam la infinitivo havas signifon apudan al substantivo:

Es zuy hao tu shwo veritaa. – Estas plej bone diri la veron.
Tu begin es lo zuy mushkile – Komenci estas la plej malfacila.
Tu chi fish es hao fo sanitaa.. – Manĝi fiŝon estas bone por la sano.
Tu pluvi es muhim fo rekola. – La pluvo estas grava por la rikolto.

Se la infinitivo pozicias post alia verbo, ”TU” ne uzatas:

Ta pri chi masu. – Ĝi ŝatas manĝi bovan viandon.
Me wud yao lagi sub surya nau. – Mi volus sterniĝi je la suno nun.
Me nadi vidi yu sun. – Mi esperas vidi vin baldaŭ.
Oli jen mus gun. - ĉiuj personoj devas labori.
Sempre gai samaji lo shefe. – Ĉiam necesas kompreni la ĉefajn aferojn.
Lu pregi-te pi. – Li petis ion por trinki.
Ela fogeti-te klefi dwar. – Ŝi forgesis ŝlosi la pordon.
Stopi shwo! – Ĉesu paroli!

Kiam la infinitivo kompletigas signifon de substantivo aŭ adjektivo, uzatas prepozicio:

Mogsa de lopi longtaim - La kapablo kuri longatempe. (= mogsa de longtaim-ney loping)
Lu es tro fatigi-ney fo go. – Li estas tro laca por iri. (= Lu es tro fatigi-ney fo going.)
Lu es fatigi-ney por go. – Li estas laca promeni. (= Lu es fatigi-ney por going.)
kitaba fo lekti in tren - Libro por legi en trajno. (= kitaba fo lekting pa tren)
Ob yu es tayar fo go? – Ĉu vi estas preta por iri? (= Ob yu es tayar fo going?)
Es taim fo samaji to. – Tempas tion kompreni. (= Es taim fo samaja)
Sembli ke problema fo diskusi yok. – Ŝajnas ke ne estas problemoj por diskuti. (= Sembli ke problema fo diskusa yok.)
Ela go-te a market fo kupi yabla. – Ŝi iris al bazaro por aĉeti pomojn.
Ela afsosi por kupi-te grin yabla. – Ŝi bedaŭras ke ŝi aĉetis verdajn pomojn.
Me joi al vidi yu. – Mi ĝojas vidi vin.
Me he lai fo vidi komo yu sta. – Mi venis por vidi kiel vi fartas.

En propozicioj subordigitaj; post la relativaj vortoj "ob", "wo", "komo", ktp,
la infinitivo uzatas sen “tu“ :

Ela he findi plasa wo kupi hwan yabla.
Ŝi trovis lokon kie aĉeti flavajn pomojn.

Me bu es serte ob go adar o bu go.
Mi ne estas certa ĉu iri tien aŭ ne iri.

Lu jan komo zwo to. – Li scias kiel fari tion.

La partikulo “TU” povas uzati por marki infinitivan grupon:

Lu he wadi a me tu bringi un interes-ney jurnal
aŭ: Lu wadi-te bringi un interes-ney jurnal a me - Li promesis al mi porti interesan ĵurnalon.

Bu es fasile, tu begin rasmi in may yash.
Ne estas facile komenci desegni je mia aĝo.


*** fino de la kvina parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – SESA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



VERBOJ "YE" , "YOK", HELP-VERBOJ, VERBAJ PREFIKSOJ, VERBAJ SUFIKSOJ


LA VERBOJ “YE” (estas, ĉeestas) kaj “YOK” (ne estas, mankas)

La verbo “YE” signifas "ĉeestas, estas, ne forestas":
In shamba ye mucho stula. – En la ĉambro estas multaj seĝoj.
Stula dar ye. – Seĝoj tie estas.

La signifo negativa (malestas, manko de …) esprimiĝas per "BU YE" aŭ "YOK" (ne estas, mankas). (“Yok” ĝenerale pozicias post la rilatata aŭ celita objekto):

Bu ye stula in shamba.- Ne estas seĝoj en la ĉambro.
Stula in shamba yok. — Seĝoj en la ĉambro ne estas.
Mani ye-bu-ye? – Mono estas aŭ ne ne estas?
Mani yok. - Mono ne estas. (mono mankas)


LA HEPVERBO ”FAI”

”FAI” havas la ĝenerala signifo “fari” sed uziĝas nur en kombinoj kun substantivoj kaj adverboj, kunformante novajn duvortajn verbojn:

Fai kwesta - fari demandon;
Fai kasam – fari solena promeson, voti, fari promeson al Dio, Dipatrino aŭ al iu Sanktulo;
Fai fiasko – malsukcesi, fiaski;
Fai interes om koysa – zorgi pri la interezo aŭ profito de io.
Fai bak! – povas signifi: retroiri, ritiri proponon, rezigni batali, ktp.
Fai avan! – povas signifi: venu antaŭen, Ĵetu antaŭen, antaŭenigu, ktp.

En konversacio la kombino “FAI + sobstantivo” fojfoje povas anstataŭi nememoratan verbon. Ĉikaze signifas “utiligi objekton en la kutima maniero, interagi kun ĝi, uzi ĝin”:

fai kitaba - legi libron;
fai kama – dormi, ripozi aŭ sterniĝi sur lito;
fai kaval – rajdi (sur ĉevalo, sed akaŭ ludi kun infano portante ŝlin sur dorso aŭ ŝultroj “fai kaval-ki”);
fai gitara – ludi gitaron;
fai kino - vidi filmon aŭ iri al kinejo;
fai (defai) butas, shus - laĉi (mallaĉi) botetojn, ŝuojn.

En pluraj kazoj la signifo de “fai + la substantivo” estas diversa kaj pli grava aŭ pli sindeviga ol kion esprimas la normala unuvorta verbo:

Swimi – naĝi; Fai swiming – esti engaĝita en naĝo-sporto.
Ski – skii; Fai skiing – kutime skii kiel elektita sporto.
Salti – salti; Fai salting – esti aparte lerta pri salto-gimnastikon.

En aliaj kazoj la verba esprimo kun “fai” estas pli bela, aŭ malpli vulgara, pli esprimiva, pli intima:
Fai sexa hao, fai lubing zui hao.


VERBOJ MODALAJ (verboj kielaj)

MOG – Povi:
Me bu mog lekti, kitaba yok. – Mi ne povas legi, (ĉi tie) ne estas ajnan libron.
Yu mog zwo to kom yu yao, - vi povas fari tion kiel vi volas.
Bu mog – oni ne povas, ne eblas.
Bu mog ĵivi sin chi. – Oni ne povas vivi sen manĝi, ne eblas vivi sen manĝi.

DARFI – Darfi, esti aŭtorizita, esti permesite, rajti, povi:
Lu darfi gun kom leker. – li darfas labori kiel kuracisto.
Bu darfi fumi - fumado malpermesita.
Bu darfi parking – parkado malpermesita.
Me darfi zin ku? – Ĉu mi povas eniri?

YAO – voli, deziri:
Kwo yu yao? – kion vi deziras?
Me yao aiskrem. – Mi deziras glaciaĵon.
Me wud yao safari kun yu. – Mi volus vojaĝi kun vi.

MUS - devi, oni devas:
Oli jen mus chi fo jivi. – Ĉiu homo devas manĝi por vivi.
Manya me mus go a ofis – Morgaŭ mi devas iri al la oficejo.

TREBA – necesi, postul(at)i:
Treba zwo se olo til aksham. - Necesas fari ĉion ĉi tion ĝis ĉi-vespere.
Treba kaulu to – Necesas konsideri tion.
Sey kwesta treba kaulusa. – Tiu ĉi demando postulas ekzamenon.
Treba pyu jen. – Necesas pli da homoj. ("Treba" havas signifon pli vastan ol "Nidi" kaj "Gai")

NIDI - Bezoni:
Lu nidi yur helpa – Li bezonas vian helpon.
Me nidi gunsa – Mi bezonas laboron.
Durtitaa sempre nidi ahfi swa. – Ruzeco ĉiam bezonas sin kaŝi.

GAI - Devus, estus necese, volus:
Me gai lekti mucho. – Mi volus legi multe.
Yu bu gai lanfai. – Vi ne devus esti pigra (mallaborema).
Sempre gai zwo olo tak kom gai. – Ĉiam oni devus fari ĉion kiel devas esti farita.

MAJBUR – esti devigata, devi (pro manko de alia solvo):
En-pluvi, nu majbur go a dom. – Ekpluvas ni devas (estas devigataj) iri hejmen.
Meteo es bade, majbur deri avion-ney departa. – la vetero estas malbona, pro tio, la forveturo de la aviadilo devas esti malfruigita (prokrastita).
Si me bu findi kitaba, majbur kupi nove-la. - Se mi ne trovas la libron, mi devos aĉeti novan libron.

PRI – ŝati:
Me pri flor. - Mi ŝatas la florojn.
Me pri sey flor. - Mi ŝatas ĉi tiun floron.
May kinda pri rasmi. – Mia infano ŝatas desegni.


"INTENSIGAJ" VERBOJ
Kelkaj verboj uzatas por aldoni specifajn signifojn al aliaj verboj, priskri aŭ intensigi ties agon:

PAI - (La baza signifo estas: “obteni, akiri, ricevi”) Ĝi aldonas la signifon “sukcesi, povi, realigi, obteni, kapabli”:
Nulwan pai kapti ta – Neniu sukcesis (povas) kapti ŝlin (ŝin aŭ lin).
Pai kreki nuta bay handa – kapabli rompi nukson per mano.
Pai ofni ken – sukcesi (kapabli, povi) malfermi lad-skatolon.
Nu pai zwo to – Ni kapablas fari tion.

LWO - (la baza signifo estas "fali") ĝi esprimas abruptan aŭ akran transiron elde unu stato / kondiĉo al alia:
Lwo in plaki – larm-eksplodi, ekplori, havi larm-eksplodon
Lwo in ridi – rid-eksplodi, ekridegi, havi rid-eksplodon
Lwo in pyani – fali en daŭran ebriadon (fariĝi halkoholulo)
Lwo in lekti nove kitaba – enprofundiĝi (absorbiĝi) en legado de nova libro.

DAI - (la baza signifo estas "doni") Ĝi esprimas ion surprizigan, ne antaŭviditan aŭ ion subitan:
Li dai shwo – li parolis (en senco: li konfesis, li diris tion kion li scias).
Ta lai e dai darbi toy yungo in nos – li venis kaj subite frapis tiun junulon sur la nazon.
Ta dai kwiti molya – Li subite forlasi la edzinon.


VERBA PREFIKSOJ

DE(S) – Kontraŭa ago ("DES" se antaŭ vokalo):
Sharji – ŝargi, desharji – malŝargi. (pri armilo)
Lodi – ŝarĝi, delodi – malŝarĝi
Organisi - organizi, desorganisi – malorganizi
Enlubi – enamiĝi, desenlubi – malenamiĝi
Drimi – revi, dedrimi - elreviĝi
Ligi – ligi, deligi – malligi.
Zwo – fari, dezwo – malfari
Ordini – ordigi, desordini – malordigi
Abyasi – kutimigi, desabyasi – malkutimigi
Paki – fari pakon, depaki – malfermi pakon
Roli – ruli, deroli – malruli (ruli / malruli ŝtofon)
Kovri swa – kovri sin, dekovri swa – malkovri sin
Klaidi swa – vesti sin, deklaidi swa – senvestigi sin, malvesti sin

EK- indikas ke io estas farita nur unu fojo aŭ subite. (en hindi "EK" = unu):
Tuki – frapi, ek-tuki - frapi unufoje.
Krai – krii, ek-krai – eligi krion
Salti – salti, ek-salti – fari salton.

EN- indikas komencon de ago:
Somni – dormi, en-somni - endormiĝi.
Lubi – ami, en-lubi - enamiĝi.
Plaki – plori, en-plaki - ekplori.
Vidi – vidi, en-vidi – ekvidi.
Jan – scii, en-jan - ekscii.

FA- – esprimas la signifon "iĝi, fariĝi":
Akwa fa-warme – la akvo varmiĝas.
Fa-tume – mallumiĝas. (tume = malluma).
FA-gran – grandiĝas.
Fa-syao – malgrandiĝas (syao = malgranda).
Fa-dey – tagiĝas.
Fa-nocha - noktiĝas
Luy-wangas fa-rude – liaj vangoj ruĝiĝas.
Fa-garme-te. – varmiĝis.
Jiva fa-hao oltaim pyu. - La vivo pliboniĝas ĉiam pli.

“FA” sinonimas kun la sufikso “-IFI” ĝenerale uzata kun la verboj kiuj finas per “konsonanto + i”.
Kiam “FA” uzatas kun verboj transitivaj, igas ilin netransitivaj:
Astoni – mirigi, surprizi; fa astoni – surpriziĝi, miregi.

MAH – esprimas la signifon “igi, farigi” (sinonimas kun la sufikso “-isi”). La uzo de “mah” oportunas kun adjektivoj kiel “hao, gao” kaj similaj.
Ekzemple: Situasion treba mah-hao – la situacio devas esti plibonigita.

”mah” povas modifi verbosignifojn:
Jal - bruli, mah-jal – surdiskigi (mah-jal DVD – registri DVD diskon).
Lu zai mah-jal papir - li estas bruliganta la paperojn.

Notu: ekzistas ankaŭ la verbo “MAH” kiu signifas “igi, fari, kaŭzi, zorgi”:
mah li zwo to – zorgi ke ili faru tion
mah kaval lopi – zorgi ke la ĉevalo kuru. (igi la ĉevalon kuranta)
se ve mah yu fogeti to – ĉi tio kaŭzos vian forgeson pri tio
se bu ve mah yu triste – ĉi tio ne igos vin trista
mah koywan felise – igi iun feliĉa.
mah butas repari-ney – zorgi ke la butetoj estu riparitaj
mah gunsa zwo-ney – zorgi ke la laboro estu farita.

MIS – erara/e (kiel en Eo):
Misyusi – misuzi
miskalkuli – miskalkuli
missamaji – miskompremi
misgo – misiri
miszwo – misfari.

RAS - dis (plurfoja divido, separigo, malkunigo):
muvi – movi, rasmuvi – dismovi
go – iri, rasgo – dissiri
dai – doni, rasdai - disdoni
sendi – sendi, rassendi – dissendi
lwo – fali, raslwo – disfali (fali je pecoj)

RI – re, denove:
apari – aperi. riapari – reaperi
zwo – fari, rizwo – refari
shwo – diri, rishwo - rediri
lai – veni, rilai – reveni

TRA – tra, (de la komenco ĝis la fino):
lekti – legi, tralekti - tralegi (de la komenco ĝis la fino)
nocha – nokto, tranochi – tranokti (pasigi la nokton)
go – iri, trago – trairi (trago shulin – trairi la arbaron, de komenco ĝis fino)
bori – bori, trabori – trabori (fari truon de unu flanko al alia)


VERBAJ SUFIKSOJ

ISI – sinonimas al “MAH” kaj korespondas al la esperanta “-IG-“.
Samkiel “MAH”, “ISI” trasitivigas la verbojn:

agni – fajro, agnisi - bruligi
detal – detalo, detalisi - detaligi
iri – koleri, irisi - kolerigi
aktive – aktiva, aktivisi - aktivigi
klare – klara, klarisi - klarigi
elektre – elektra, elektrisi – elektrizi (elektrizi fervojon)

Uzata kun substantivoj finantaj per “-ia”, la finaĵo “ia” estas forlasita:
mitologia – mitologio, mitologisi – mitologiigi.

IFI – sinonimas al “FA” kaj korespondas al la esperanta “-IĜ-“.
Samkiel “FA”, “IFI” igas la verbojn netransitvaj:

agni – fajro, agnifi – fiamiĝi, ekbruli
iri - koleri, irifi - koleriĝi
aktive – aktiva, aktivifi - aktiviĝi
klare – klara, klari
fi - klariĝi
elektre – elektra, elektrifi - elektriĝi.


*** fino de la sesa parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – SEPA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



SUBSTANTIVOJ KAJ LA KONKRETIGAJ SUFIKSOJ “-(I)KA”, “-TUR”, “-WAT”


SUBSTANTIVOJ KAJ TIES DEKLINACIO

Plejparte la substantivoj finas per “a” aŭ per konsonanto (sed, ĝenerale ne per “b, g, d”):

lingwa - lingvo
gramatika - gramatiko
arta - arto
bira - biero
kahwa - kafo
jiva - vivo
kordia - koro
vagon - vagono
situasion - situacio
aksham – vespero
profesor - profesoro
dwar - pordo
nivel - nivelo
mes - monato
fish - fiŝo
chokolat - ĉokolado
handak - fosaĵo
taraf – flanko.


Kelkaj substantivoj finas per -o, -y, -i, -e, -u:

avenu - avenuo, aleo
shampu – ŝampuo
madu – mielo
masu – viando
nayu - butero
kafee – kafejo
shosee – aŭtostrado, aŭtoŝoseo
mani - mono
gari – ĉareto, ĉaro
taxi – taxio
skay – ĉielo
chay – teo
dey – tago
boy – knabo
auto – aŭtomobilo
foto – foto
kino – kino
loko – loko
oko - okulo

La vorto "ski" (skii) havas la saman formon kiel substantivo kaj kiel verbo.


SINGULARO kaj PLURALO

La baza formo de la substantivo ne havas gramatikan signifon de singulareco.
Por indiki aŭ precizigi singolarecon, oni uzas "un" unu.

Por indiki aŭ precizigi la pluralecon, oni povas uzi la finaĵon: “-(E)S”.
“S” se la substantivo finas per vocalo,
“ES” en la aliaj kazoj:

lingwa - lingvo / lingwas - lingvoj
boy - knabo / boys - knaboj
aksham – vespero / akshames – vesperoj
ganer – kantisto / ganeres – kantistoj
jamner – unu el la gepatroj / janmeres – gepatroj

Kiam oni parolas pri unu grupo, klaso aŭ serio de objektoj samspecaj, la finaĵoj de la pluralo ne uzatas:
Yan chi bush – La ŝafoj manĝas la arbustojn (arbetajojn).
Amiga sempre helpi. - Amiko (La amikoj) ĉiam helpas.
Bobra es animal. – La kastoro estas besto. (La kastoroj estas bestoj)

Post iu ajn indikilo de pluraleco (numeroj; kvantifiloj kiel “mucho” multa(j), “kelke” kelka(j), “shao”, malmulta(j), ”ambi” ambaŭ, “grupa de” grupo da, “menga de” amaso da, “para” paro da; plurala subjekto, kaj la personaj pronomoj “nu'' ni, “li” ili); generale, la pluralaj finaĵoj ne uzatas:

Pet jen - kvin personoj
Tristo dolar - trecent dollaroj
Trishika kilometra – trdeko da kilometroj
Mucho yar - multaj jaroj
Shao jen - malmultaj personoj
Kelke pes sukra - kelkaj pecoj da sukero
Oli dey – ĉiuj(n) tagoj(n) (ĉiutage)
Oli jen – ĉiuj homoj (ĉiuj personoj)
Sey jenta es hao guner. – Ĉi tiuj homoj estas bonaj (lertaj) laboristoj. («Jenta» signifas ”gento” (specifa grupo de homoj).
Li es may amiga. – Ili estas miaj amikoj.
Luy amigas es studenta. – Liaj amikoj estas gestudentoj.
Toy kelke rosa es gro-jamile. – Kelkaj de tiuj rozoj estas tre belaj


N. B.
La plurala deklinacio povas uzati post "mucho" kaj "shao" celal specifi numereblan kvanton:

shao ananas – malmulte da ananaso aŭ malmultaj(n) ananasoj(n)
shao ananases – malmutaj(n) ananasoj(n)
shao de ananas – malmulte da ananaso
mucho fish – multaj fiŝoj aŭ multe da fiŝo
mucho fishes – mltaj fiŝoj
mucho de fish – molte da fiŝo.


En kazo de paro da objektoj, la pluralo kutime uzatas:

okos – la okuloj
labas – la lipoj
aures – la oreloj
handas - la manoj
plechas – la ŝultroj.
gambas – la gamboj
pedas – la piedoj


GRAMATIKA GENRO NE EKZISTAS:

La gramatika genro ne ekzistas, ekzistas nur prefiksoj kaj sufiksoj por distingi ino disde masklo kiam la baza vorto estas sama por ambaŭ.

Amiga – amiko aŭ amikino, amigas – geamikoj.
Studenta – studento aŭ studentino, studentas – gestudentoj.
Yunga – junulo aŭ junulino, yungas – gejunuloj.
Rega – reĝo aŭ reĝino, regas – gereĝoj (reĝa paro)

Doga – hundo aŭ hundino dogas - gehundoj.
Gova – bovo aŭ bovino, govas – gebovoj, govamenga – bova grego.
Swina – porko aŭ porkino, swinas - geporkoj.
Gansa – ansero aŭ anserino, gansas – geanseroj.
Kaval – ĉevalo aŭ ĉevalino, kavales – geĉevaloj.
Kota – kato aŭ katino, kotas – gekatoj.


SPECIFO DE LA SEKSO:
La sekso estas specifita nur kiam oni opinas tion necesa aŭ oportuna:
Masklo indikitas per la prefikso “man-“ aŭ per la sufikso “-o”,
Ino estas indikita per la prefikso “gin-“ aŭ per la sufikso “-ina”:

Amigo – amiko, amigos – amikoj (viroj)
Amigina – amikino, amiginas – amikinoj.
Studento – studento, studentos – studentoj (viroj)
Studentina – studentino, studentinas – studentinoj
Yungo – junulo, yungos – junuloj (viroj)
Yungina – junulino, yunginas – junulinoj
Rego reĝo
Regina – reĝino.

Man-doga aŭ dogo - hundo (masklo), gin-doga aŭ dogina – hundino.
Man-gova aŭ govo - bovo, (masklo) gin-gova aŭ govina – bovino
Man-swina aŭ swino – porko (masklo), gin-swina aŭ swinina - porkino.
Man-gansa aŭ ganso - ansero, (masklo) gin-gansa aŭ gansino – anserino.
Man-kaval aŭ kavalo – ĉevalo, (masklo) gin-kaval aŭ kavalina – ĉevalino.
Man-kota aŭ koto – kato, (masklo) gin-kota aŭ kotina – katino.

Kompreneble, ne ĉiam necesas (re)precizigi la sekson, do estas korekte diri:
Ela es hao leker – Ŝi estas bona (lerta) kuracisto.
Ela es hao amiga – ŝi estas bona amiko.
Juchka es stupide doga - juchka estas stulta hundo. (juchka estas ina nomo)

En pluraj kazoj, por inoj kaj maskloj uzatas malsamaj baz-vortoj:

mata / patra - patrino / patro
oma / opa - avino / avo
docha /son - filino / filo
kindocha / kinson – nepino / nepo
tia / onkla - onklino / onklo
madam / sinior – sinjorino / sinjoro.


GENITIVO

La genitivo estas formita per la partikulo “-ney” (kun streketo):
Sedey-ney sivilisasion – La hodiaŭa civilizacio
Mata-ney kitaba - libro de la patrino
Alex-ney jaketa – jako de Alex.

"-ney" estas ankaŭ finaĵo de la participo.


SUBSTANTIVOJ DERIVITAJ EL VERBOJ:

“-A” La finaĵoj “-A” e “-SA” uzatas por derivi elde verboj, substantivojn kun signifo nespecifa sed plejofte: ago aŭ rezulto de la verba ago.
“-A” uzatas en la i-verboj ne unusilabaj (“-A”anstataŭas la finaĵon “-I” )
“-SA” usatas kun ĉiuj aliaj verboj (“-SA” aldonatas al la baza verbo).

“-ING” la finaĵo “-ING” uzatas por derivi elde verboj, substantivojn kun signifo de: ago kiel procedo, evoluo, disvolviĝo; ago ripetita; okupo; hobio; sporto.
En la verboj ne unusilabaj kiuj finas per ”-I”, ĉi vokalo estas forstrekita. En la aliaj verboj « -ING » estas nur aldonita:

Ekzemploj:
Adi – aldoni, ada – aldono, aldonado.
Konvinsi – konvinki, konvinsa - konvinko, konvinkado.
Konekti – konekti, konekta – konekto. konektado
Judi – juĝi, juda – juĝo, juĝado
Reflekti – reflekti, reflekta - reflekto (ago kaj imago)
Inviti- inviti, invita - invito.
Inuspiri – inhali, inuspira – inalo, inhalado.
Lubi – ami, luba – amo.
Darbi - frapi – darba – frapo.
Jivi - vivi - jiva – vivo.

Joi ĝoji - joisa - ĝojo
Gun – labori, gunsa - laboro
Jan – scii, jansa – scio
Begin - komenci - beginsa - komenco
Kan – rigardi, kansa - rigardo
Flai - flugi - flaisa – flugo, flugado
Krai – krii, kraisa - krio
Prei – preĝi, preisa – preĝo

Zwo – fari, zwoing – faro, farado
Go – iri, going – iro, irado
Swimi - naĝi - swiming - naĝado
Fishi – fiŝkapti, fishing - fŝkaptado
Ski - skii - skiing – skiado (sporto)
Fri – friti, friing – fritado
Boxi – boksi, boxing - boksado
Fumi - fumi – fuming - fumado
Piloti - piloti - piloting - pilotado


Grava atentigo: "ng" de la sufikso “ing” povas esti legata sole "n".
La sufikso “-ing” neniam estas aKcentata.


Aliaj ekzemploj:

Shuti – pafi, shuta - unu pafo; shuting – pafado, pluraj pafoj
Gloti - gluti - glota – unu (en)gluto, gloting - englutado
Kiki – kiki, kika – kiko, kiking - kikado (futbol – piedpilkludo)
Kliki – kliki, klika - kliko, kliking – klikado
Salti - salti, salta - salto, saltign - saltado
Lansi - ĵeti – lansa - ĵeto – lansing – ĵetado (sporto) aŭ la ago ĵeti


LA SUFIKSOJ KONKRETIGAJ: “-(I)KA”, “-TURA”, “-WAT”

-(I)KA La sufikso “(i)ka” estas plursignifa, do la preciza signifo estas donita de la kunteksto.

-(I)KA signifas aĵo, io konkreta:
mole – mola, molika – pulpo, molaĵo
nove – nova, novika – novaĵo, io nova
metal – metalo, metalka - aĵo de metalo
brili – brili, brilika - brilaĵo
ofni - malfermi – ofnika – io por malfermi, malfermilo
plei – ludi, pleika - ludilo.

En adjektivoj finantaj per “-e” kaj substantivoj finantaj per “-a”, la vokaloj “e” aŭ “a” estas anstataŭitaj per “–ika”, en aliaj kazoj “-ika” aldonitas.
En la unusilabaj verboj, “ika” estas adonita (kun streketo, se aldonitaj post “i”):
ski – skii, ski-ika - skiilioj
pi – trinki, pi-ika - trinkaĵo.

N. B. la finaĵo “–ika” estas neakcentata.



-TURA (indikas la rezulton de ago)
-WAT (indikas la aĵon de la ago).


La sufikso “-tura” indikas finan rezulton de ago / produkto de iu agado:
produkti – produkti, produktura - produktaĵo
mixi - miksi - mixitura – miksaĵo
Solvi – solvi, solvitura – solvaĵo
Texi – teksi, texitura - teksaĵo
sekwi - sekvi – sekwitura –konsekvenco, sekvo
derivi - derivi - derivitura - derivaĵo
shwo - diri - shwotura – diraĵo.

NB: en kelkaj vortoj kiel “temperatura”, “natura”…, “tura” ne estas sufikso.


“-WAT” La sufikso “-wat” priskribas la obiekton de la ago:
pi - trinki, piwat - trinkaĵo
Chi – maĝi, chiwat - manĝaĵo
Rosti – rosti, rostiwat – rostaĵo
Sendi – sendi, sendiwat – sendaĵo (io send-ita/ata/ota)
konteni - enhavi - konteniwat - enhavo.

N. B.
Oni povas distingi mixiwat = komponantoj de la miksaĵo, disde mixitura (rezulto de la miksado), solviwat (aĵo dissolvita) disde solvitura (rezulto de la solvaĵo).


*** fino della sepa parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.



SUFIKSOJ "-ER, -SHA, -(I)KA, -TUL, -ISTA, -NESA, -(I)TAA, -YUAN, -NIK, -INKA, -MENGA, -TOT".
VORTOJ KUNMETITAJ KUN "-JEN, -GINA, -MAN".


SUFIkSOJ DE AGANTO KAJ DE INSTRUMENTO

-ER
La sufikso “-er” indikas ulon, aĵon, kiu havas ian karakterizon, faras ion, aŭ uzatas por ion fari.
Kiam ĝi estas aldonita al verbo, la finaĵo “-i” de la verbo forlasatas (esceptas la unusilabaj verboj).
Kiam “-er” aldonitas al substantivo, la vokalo, ĝenerale “-a” estas forlasata;
en aliaj kazoj “-ER” nur aldonatas:

lekti – legi, lekter – legant(in)o, legilo (elektronika legilo)
vendi – vendi, vender - vendisto
janmi - naski, naskiĝi, janmer – unu el la gepatroj, jamneres - gepatroj
kondukti - kondukti (elettro, varmo, ktp) kondukter – konduktilo
zwo – fari, zwoer – faranto, aganto
shwo – paroli, shwoer – spikero, parolisto
skulpti – skulpti, skulpter - skulptisto
skribi – skribi, skriber – verkisto (skribi-sha – skribisto, skribi-she - skribanta)
pikti – pentri, pikter – pentristo
pinti – farbi, pinter - farbisto
ofni – malfermi, ofner – io por malfermi
banka – banko, banker – bankisto, bankiero
ski – skii, skier - skiisto, (ski-sha – skianto)
politika – politiko, politiker - politikisto
milka - lakto, milki - melki, milker – melkanto, melkilo, melkimaŝino
astronomia – astronomio, astronomier - astronomo
historia – historio, historier - historiisto
plei – ludi, pleier – ludanto, ludisto
milion – miliono, milioner - milionulo
yuwel – juvelo, yuweler - juvelisto.

-SHA
Por specifi la signifon de aganto, (ulo kiu ion faras) oni uzas la sufikso “-sha”, derivita el la sufikso de l’ participo aktiva “-she”, ĝi uzatas nur kun la verboj:

Milki – melki, milki-sha – melkant(in)o (milkimen – melkanto, milkigina - melkantino)
plei - ludi - plei-sha – ludant(in)o (pleimen – ludanto, pleigina - ludantino)
lekti – legi, lekti-sha – legant(in)o (lektimen – leganto, lektigina - legantino)
kapti – kapti, kapti-sha – kaptant(in)o


-(I)KA, -TUL
Por specifi la signifo de ilo / aparato, oni povas usi la sufikso “–(i)ka” aŭ kunmetita vorto kun «-tul» (ilo):

ofni – malfermi, ofnika – io por malfermi
plei - ludi, pleika – ludilo (pleisa- ludo)
vinta – ŝraŭbo, vinti - ŝraŭbi, vintitul – ŝraŭturnilo, ŝraŭbilo
komuniki - komuniki – komunikitul – komunikilo(j).

-ISTA
La sufikso “-ista” indikas persono rilate al doktrino, filozofio, profesio aŭ specifa kvalito:

Metoda – metodo, metodista - metodisto
denta – dento, dentista - dentisto
arta – arto, artista – artisto
komune – komuna, komunista - komunisto
spesiale – speciala, spesialista – specialisto
finale – finala, (finala matĉo), finalista - finalisto

Ĝenerale “-ista” algluiĝas al substantvo aŭ adjektivo, forlasante la eventuala fina vokalo.


Vortoj finantaj per “-OR”, aŭ “-ATOR”

LDP importas ankaŭ eŭropajn vortojn finantaj per “-aŭ “-ator” kun signifo de: ilo aŭ ulo kiu faras:
kalkulator - kalkulilo, ventilator - ventolilo, aktor - aktoro, direktor – direktoro, profesor - profesoro.


NB: Ne ĉiuj vortoj kun signifo de instrumento estas derivitaj per sufiksoj. Diference de Eo, en LpD estas multaj la verboj derivitaj el nomo de ilo, jen kelkaj:

El hamra – martelo, oni derivas la verbo > hamri – marteli
el brosa – broso > brosi - brosi
el brum – balailo > brumi – balai
el kanga – kombilo > kangi – kombi
el rema – remilo > remi – remadi
el rasta – rastilo > rasti - rasti
el pluga – plugilo > plugi - plugi
el pinsa – pinĉilo > pinsi – pinĉi
el pumpa - pumpilo > pumpi - pumpi,
el sega – segilo > segi – segi
motorsega - motorsegilo


RIMARKU:
KATI estas ĝenerala verbo kun signifo: tranĉi, tondi, haki, razi, segi, rompi, ktp, ankaŭ en metafora senco:

Me he kati oli relata kun ela – mi rompis (tranĉis) ĉiujn rilatojn kun ŝi
Sikin – tranĉilo (lu shuki sikin fo kati pan - li serĉas tranĉilon por tranĉi panon)
Acha – hakilo (kati baum bay acha – tranĉi (haki) arbon per hakilo)
Mikas – tondilo, (kati nakas bay mikas – tranĉi (tondi) hungojn per tondilo)
Zian – glavo (kati yabla bay zian — tranĉi pomon per per glavo)
Dalta – sculptilo (kati tel bay hamra e dalta – tranĉi draton per martelo kaj skulptilo)
Herbakater – maŝino por tranĉi herbon en domaj ĝardenoj
blada – klingo (katiwunda bay (do) agude blada – tranĉ-vundo provokita de akuta klingo)
kati-kili — buĉi.

RIMARKU 2:
Laser – laseroj = unufrekvencaj radioj (lumaj aŭ ultralumaj), ili dankal ties monofrekvenco, ne diverĝas do tial oni povas ege ilin intensigi ĝis atingi tranĉ-kapablo ankaŭ de dikegaj ferladoj.

Laserka – instrumento aŭ maŝino kiu uzas laser-radiojn por ion fari.
Laser-kater – ilo aŭ maŝino uzata por tranĉi ion per laser-radioj.
Dentista-laserka – moderna perlasera instrumento uzata de la dentistoj anstataŭ la jam malnova dentista borilo.
Laser-skalpel – bisturio funkcianta per laseroj kaj uzata ekzemple per operacii la okulojn aŭ aliajn delikatajn korpopartojn.

La laser-radioj, ne nur povas esti tre intensaj ĝis tranĉi dikegajn metalojn; sed ili povas ankaŭ esti precize etigitaj ĝis permesi tre delikatajn operaciojn al okuloj alie ne fareblaj.


SUBSTANTIVOJ ABSTRAKTAJ
La substantivoj abstraktaj ne indikas objekton sed koncepton

-NESA e -(I)TAA
Per ĉi sufiksoj oni derivas abstraktajn substativojn.

-NESA kai –(I)TAA ĝenerale aldoniĝas al la adjektivoj, sed ankaŭ al substantivoj:
feble – malforta, febla; feblenesa – malforteco, febleco
dule – tenera, dulenesa – tenereco
diverse – diversa, diversitaa - diverseco
probabile – probabla, probabilitaa - probableco
amiga – amiko(in)o, amigitaa – amikeco
dushman — malamik(in)o, dushmantaa — malamikeco.
gao – alta, gaotaa – alteco.

Se vorto finas per la vokalo “e” aŭ “a”, oni anstataŭas la vokalo per “-(I)TAA”.
En la adjektivoj kiel “gao, lao” kaj kiuj finas per konsonanto, la sufikso “-ITAA” povas havi la formo “-TAA”:

Diference de “-NESA”, “-(I)TAA” indikas ne nur kvaliton sed ankaŭ ion al ĝi konektita.
Realnesa estas nur kvalito, sed realtaa estas ankaŭ la reala mondo.

Komparu:
1) Me bu kredi in realenesa de kwo he eventi.
2) Kwo es munda? Es realitaa dai-ney a nu via sensa.

1) Me dubi om verenesa de luy rakonta.
2) Non, es pure veritaa!

gran – granda, grantaa – grandeco ankaŭ morala, intelekta; grannesa - grandeco
reale – reala, realitaa – realeco (la reala mondo), realenesa - ekzistanta
ver – vera, veritaa – la tuto pri la vero; verenesa – vereco
Shao - malmulte (laŭ kvanto) – shaotaa - malabundo
Karim – persono bona, karimtaa – gentileco, afableco, komplezemo
donishil - malavara – donishiltaa – malavareco, grandanimeco.

Rimarku:
Foje, vorto derivita per “–(i)taa” povas havi ankaŭ signifon ne abstraktan:
Europa Komunitaa = Eŭropa Komunumo, Europaj Unuiĝantaj Ŝtatoj


-NESA
Per la sufikso “-NESA” deravitas ankaŭ substantivoj el verboj, kun signifo de la stato kunsekvenca al tiu ago, sekva aŭ iamaniere kunligita al la ago:

Adapti – adapti, adaptinesa – adekvateco, konformeco
Koni – koni, koninesa - konatiĝo
Godi - taŭgi – godinesa - taŭgeco.


-YUAN
La sufikso “-yuan” signifas "oficisto, laboristo, kelnero, membro":

kafeeyuan – kelnero (en kafejo)
partiayuan – partiano
polisyuan - policano
shopyuan – komizo, vendisto
koalisionyuan – koaliciano.


-NIK
La sufikso “-nik” indikas persono kun karakterizo de: (la eventuala fina vokalo povas esti forlasita):

batala – batalo, batalnik – batalemulo
fobi – timi, fobnik – timemulo
shwo – paroli, babili, shwonik - babilemulo
nove – nova, novnik – novulo, novico
sindomnik – senhejmulo
fishnik – fiŝkaptisto, hobia fiŝkaptanto
gina – virino, ginnik – jup-ĉasemulo
sportnik – sportulo, sportŝatanto
pyan – drinki, pyannik – ebriemulo
safari –vojaĝi, safarnik – vojaĝemulo

-INKA
La sufikso “-inka” indikas malgranda parto de io:

ramla – sablo, ramlinka - sablero
snega - neĝo, sneginka neĝero
pluva – pluvo, pluvinka - pluvero
agni – fajro, agninka – fajrero
herba – herbo, herbinka – herbofolio
haro – haroj, hararo; harinka – unu haro
pan – pano, paninka – tre malgranda(j) peceto(j) de pano, panero(j)
vin – vinberoj, vininka – vinbero (vingrapa - grapolo de vinberoj, vino - vino)
literatura – literaturo, literaturinka – eta parto de literaturo ekzemple: poezio, rakonto, fabelo

-MENGA
La sufikso “-menga” indikas amason, kunon da aĵoj aŭ uloj samtipaj:
moska – moska, moskamenga – muŝosvarmo
yan – ŝafo/virŝafo, yanmenga – grego, ŝafgrego
jen – homo, vir(in)o, jenmenga – homamso

-TOT
La sufikso “-tot” (el “tota” - tuto) indikas tutaĵo, sistemo:
Antra – intesto, antratot - intestaro.


VORTOJ KUNMETITAJ KUN “-JEN, -GINA, -MAN” (homo, virino, viro)

auslanda – eksterlando – auslandajen – eksterlandan(in)o
auslandagina – eksterlandanino
auslandaman - eksterlandano

samtaimjen – samtempul(in)o (samepokul(in)o)
samtaimgina – samtempulino
samtaimman - samtempulo

jadu - sorĉarto, jadujen – sorĉist(in)o
jadugina – sorĉistino
jaduman – sorĉisto

laojen – maljunul(in)o
laogina – maljunulino
laoman – maljunulo

barjen – barist(in)o
barman – baristo
bargina – baristino


Kunmetitaj al verboj, “jen man e gina” indikas la ricevanto la ago:

lubijen – amat(in)o (lubi-sha – amant(in)o
sendijen – sendit(in)o (sender – sendant(in)o
dronigina – virino dronigita
konijen – persono konata, konatulo

Aliaj esprimoj:
jen lubi-ney = lubijen
man sendi-ney = sendiman
gina droni-ney = dronigina
jen koni-ney = konijen

***fino de la oka parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010



NOMOJ DE LANDOJ, POPOLOJ, LINGVOJ


La nomoj de la landoj skribatas per la komenca litero majuskla, kaj fonetike celas esti plejeble similaj al la nomo en la oficiala landa lingvo:

Espania - Hispanujo
Jungwo - Ĉinio
Portugal - Portugalujo
Rusia - Rusio
Nipon - Japanujo
Doichland - Germanujo
Frans - Francujo
Ingland - Anglujo.

La landoj kiuj havas du nomojn aŭ pli ol unu oficialan lingvon, povas havi ankaŭ en lidepla pluan alternativan nomon, precipe se la naciaj nomoj ne estas inter si similaj:
Suomi / Finland – Finlando / Finnujo / Suomio
Bharat / India – Barato / Hindio.

Sed: Belgie – Belgio, restas unika ĉar la nomo, bazita sur la nederlanda, estas fonetike simila ankaŭ en la aliaj du oficialaj lingvoj: la germana kaj la franca.

La nomoj plurvortaj aŭ/kaj kurtigitaj estas laŭvorte tradukitaj en LdP:
Unisi-ney Statas de Amerika (USA) – Usono


Vorto formita el nomo de lando plus “jen” (uomo) ligitaj per streketo, indikas enloĝanto de la koncerna lando:

Suomi-jen - enloĝanto de Suomio, Finnujo
Rusia-jen - enloĝanto de Rusio
Jungwo-jen - enloĝanto de Ĉinio
USA-jen - persono kiu vivas en Usono.

Ĉi kunmetitaj vortoj ne devas esti konfuzitaj kun la vorto pri etnoj.


ETNOJ
Por la etnoj kaj ties lingvoj, uzatas apartaj vortoj foneme plejeble similaj al la lokaj etnaj esprimoj.
Ĉi vortoj rolas kiel adjektivo kaj kiel substantivo:


RUSKI – rusa (etno), ruso, rusino, la rusa-(lingvo)
me es ruski (jen) - mi estas ruso (etne rusa)
me shwo ruski (lingwa) - mi parolas ruse
ruski fabula - rusa fabelo


INGLISH – angla (etno), anglo, anglino, la angla (lingvo)
me bu shwo inglish – Mi ne parolas la anglan


DOICH - germana (etno), germano, germanino, la gemana (lingvo)
Doich exaktitaa - germana akurateco


AMERIKAN, 1 – usona: esprimas la kulturon kaj la naciajn valorojn de Usono.
Amerikan, 2 – usonano, usonanino.
Fama-ney amerikan poeta — fama usona poet(in)o
Ta es amerikan, ta shwo inglish – ŝli estas usonan(in)o; ŝli parolas angle


ESPANIOL – hispana (etno), hispano, hispanino, la hispana (lingvo)

PORTUGES - portugala (etno), portugalo, portugalino, la portugala (lingvo)
Me shwo espaniol, yoshi me samaji portuges – mi parolas hispane, mi komprenas ankaŭ la portugalan

HAN - ĉina (etno), ĉin(in)o, la ĉina lingvo (la mandarena lingvo)
Ta es han (jen), ta shwo han (lingwa). – ŝli estas ĉino, ŝli parolas la ĉinan.
Me es Jungwo-jen, bat me bu es han (jen). – Mi estas ĉino bat mi ne esta hano.

HINDI – Hinda (etno), hind(in)o, la hinda (lingvo)

SUOMEN – finna (etno), finn(in)o, la finna (lingvo)

UKRAINSKA – ukraina (etno), ukrain(in)o, la ukraina (lingvo)
Ela es ukrainska. Ela shwo ukrainska. – Ŝi estas ukrainino. Ŝi parolas ukraine
Ukrainska-Ruski Lexikon – Ukraina-Rusa Vortaro


NIHON – japana (etno), japan(in)o, la japana (lingvo)

ROMALE – cigana (etno); cigan(in)o; la cigana (lingvo)
jamile romale gana – bela cigana kanto.



SUGESTO PRI KIEL PRONONCI:

Se nomo finas per pluraj konsonantoj malfacile prononceblaj kun la sekva vorto, oni konsilas intermeti neŭtran sonon (ne skribita). Ekzemple, oni konsilas pronunci “Doichland-jen” kiel se ĝi skibitus “Doichlanda-jen”.


*** fino de la naŭa parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2

Ĉi parto ne apartenas al la basa LdP Gramatiko de la 1-a Julio 2010.
Ĝi presentas nur la aktualajn proponojn kaj nunajn diskutojn.



NOMOJ DE LANDOJ, ETNOJ, POPOLOJ, CIVITANOJ, LINGVOJ

La nomoj de landoj, urboj, vilajoj, skribatas per la komenca litero majuskla, kaj fonetike celas esti plejeble similaj al la nomo en la oficiala landa lingvo:

Brasil – Brazilo
Doichland – Germanujo
Espania – Hispanujo
Frans – Francujo
Ingland – Anglujo
Italia - Italio
Jungwo – Ĉinio
Nipon - Japanujo
Portugal - Portugalujo
Rusia – Rusio

Berlin - Berlino
London – Londono
Madrid - Madrido
Paris – Parizo
Roma – Romo

La landoj kiuj havas du nomojn aŭ pli ol unu oficialan lingvon, povas havi ankaŭ en lidepla pluan alternativan nomon, precipe se la naciaj nomoj ne estas inter si similaj:
Suomi / Finland – Finlando / Finnujo / Suomio
Bharat / India – Barato / Hindio.
Sed: Belgie – Belgio, restas unika ĉar la nomo, bazita sur la nederlanda, estas fonetike simila ankaŭ en la aliaj du oficialaj lingvoj: la germana kaj la franca.
La nomoj plurvortaj aŭ/kaj kurtigitaj estas laŭvorte tradukitaj en LdP:
Unisi-ney Statas de Amerika (USA) – Usono


ETNOJ
Por etnoj kaj ties lingvoj, estas apartaj vortoj, fonetike kiel eble plej similaj al la korespondaj lokaj nomoj:

RUSKI – rusa (etno), rus(in)o, la rusa-(lingvo)
me es ruski (jen) - mi estas ruso (etne rusa)
me shwo ruski (lingwa) - mi parolas ruse
ruski fabula - rusa fabelo

INGLISH – angla (etno), angl(in)o, la angla (lingvo)
inglish literatura – angla literaturo

DOICH - germana (etno), germano, germanino, la gemana (lingvo)
me samaji doich e idyen swho it – mi komprenas la germanan kaj iomete ĝin parolas.
Doich exaktitaa - germana akurateco

AMERIKAN 1 – usona: esprimas la kulturon kaj la naciajn valorojn de Usono, amerikan 2 – usonan(in)o.
fama-ney amerikan poeta — fama usona poet(in)o
ta es amerikan, ta shwo inglish – ŝli estas usonan(in)o; ŝli parolas angle

ESPANIOL – hispana (etno), hispan(in)o, la hispana (lingvo)

PORTUGES - portugala (etno), portugal(in)o, la portugala (lingvo)
Me shwo espaniol, yoshi me samaji portuges – mi parolas hispane, mi komprenas ankaŭ la portugalan

HAN - ĉina (etno), ĉin(in)o, la ĉina lingvo (la mandarena lingvo)
Ta es han (jen), ta shwo han (lingwa). – ŝli estas ĉino, ŝli parolas la ĉinan.
Me es Jungwo-jen, bat me bu es han (jen). – Mi estas ĉino sed mi ne estas hano. Han es un aŭs 52 etna de Jungwo – La hana estas unu el la 52 etnoj de Ĉinio.

UKRAINSKA – ukraina (etno), ukrain(in)o, la ukraina (lingvo)
Ela es ukrainska. Ela shwo ukrainska. – Ŝi estas ukrainino. Ŝi parolas ukraine
Ukrainska-Ruski Lexikon – Ukraina-Rusa Vortaro

HINDI – Hinda (etno), hind(in)o, la hinda (lingvo)

SUOMEN – finna (etno), finn(in)o, la finna (lingvo)

NIHON – japana (etno), japan(in)o, la japana (lingvo)

ROMALE – cigana (etno); cigan(in)o; la cigana (lingvo)
jamile romale gana – bela cigana kanto.


DERIVITAJ VORTOJ PER –MAN, -GINA, -JEN, -EN, -NEY, -NEM, kaj –E, FON .

1) MAN
signifas VIRO kaj uzatas ankaŭ kiel sufikso:
Rusia-man, jungwo-man, nipon-man, ingland-man ktp. Indikas civitano (viro) de la respektiva ŝtato Rusio, Ĉinio, Japanujo, Anglujo, ktp.

2) GINA
signifas VIRINO, uzatas ankaŭ kiel sufikso:
Rusia-gina, jungwo-gina, nipon-gina, ingland-gina, ktp, indikas civitanino de la respektiva ŝtato Rusio, Ĉinio, Japanujo, Anglujo ktp.

3) JEN
signifas HOMO, uzatas ankaŭ sufikse:
Rusia-jen, jungwo-jen, nipon-jen, ingland-jen, ktp, indikas civitano (viro aŭ virino) de la respektiva ŝtato Rusio, Ĉinio, Japanujo, Ingland, ktp.

De ĉi lastaj formoj estas ankaŭ sintezajn sinonimojn:
RUSEN, JUNGWEN, NIPONEN, INGLEN, ktp.
(„-EN“ estas kurtigo de „JEN“ homo).


4) -EN
La sufikso “-EN” aplikatas al nomoj de lando, regiono, urbo, vilaĝo kaj al ajna loĝita loko.
Se la nomo finiĝas per unu aŭ pli vokaloj, ili estas forlasataj; se finiĝas per “-land”, “-landa”, aŭ “–istan”; ĉi finaĵoj povas esti parte aŭ tute forlasataj, konforme al sufiĉa klareco kaj klara distingo dis-de la aliaj samkategoriaj nomoj kaj al la plejebla simileco al respektiva nacia nomo.
La rezulta vorto estas dusignifa substantivo:
1 civitan(in)o, 2 lingvo de la koncerna ŝtato, urbo, vilaĝo, ktp.

“RUSEN” – 1 rus(in)o, 2 rusa lingvo
“FRANSEN” – 1 franc(in)o, 2 franca lingvo
“CHILEN” – 1 Ĉilian(in)o, 2 ĉilia lingvo (pli malpli hispana lingvo)
“JUNGWEN” – 1 ĉin(in)o, 2 ĉina lingvo
„NIPONEN“ – 1 japan(in)o, 2 japana lingvo
„INGLEN“ – 1 angl(in)o, 2 angla lingvo
„DOICHEN“ – 1 german(in)o, 2 germana lingvo
„KURDEN“ – 1 kurd(in)o, 2 kurda lingvo.


5) -NEY
Estas genitiva finaĵo (samsignifa al Eo prepozicio “de” aŭ finaĵo “-a”)
RUSIA-NEY = de Rusio, rusa
JUNGWO-NEY = de Ĉinio, ĉina
NIPON-NEY = de Japanio, japana
INGLAND-NEY = de Anglujo, angla
DOICHLAND-NEY = de Germanujo, germana

Ĉi konceptoj estas ankaŭ esprimitaj sinteze per la sinonomoj:
RUSE, JUNGWE, NIPONE, INGLE, DOICHE, ktp.


6) -E
estas la plej ofta finaĵo de LdP adjektivoj sed uzata sufikse, oni povas konsideri ĝin kiel kurtigo de „-NEY”.

La sufikso “-E” aplikatas al nomoj de ĉiu lando, regiono, urbo, vilaĝo kaj al ajna loĝita loko. Se la nomo finiĝas per unu aŭ pli vokaloj, ili estas forlasataj; se finiĝas per “-land”, “-landa”, aŭ “–istan”; ĉi finaĵoj povas esti parte aŭ tute forlasataj, konforme al sufiĉa klareco kaj klara distingo dis-de la aliaj samkategoriaj nomoj kaj al la plejebla simileco al respektiva nacia nomo.
La rezulta vorto estas adjektivo alternativa al la samradika vorto kun finaĵo “-ney”:

Italia-ney = itale – itala
Doichland-ney = doiche - germana
Ingland-ney = ingle – angla
Nederland-ney = nederlande – nederlanda
Rusia-ney = ruse – rusa
Frans-ney = franse – franca
Pakistan-ney = pakistane – pakistana
Kurdistan-ney = kurde – kurda
Chile-ney = chilee – ĉilia

Berlin-ney = berline – berlina
London-ney = londone – londona
Madrid-ney = madride - madrida
Paris-ney = parise – pariza
Roma-ney = rome – roma


7) -FON
La sufikso “-FON” indikas denaska parolanto de la lingvo indikita en la radik-vorto, aŭ lingva karakterizo de teritorio kies enloĝantoj parolas tiu lingvo.

RUSEFON, rilatas al teritorio kie oni parolas la rusan lingvon, aŭ indikas persono kies denaska lingvo estas la rusa.

JUNGWEFON, rilatas al teritorio kie oni parolas la oficiala ĉina lingvo, aŭ indikas persono kies denaska lingvo estas la mandarena.

NIPONEFON, rilatasal teritorio kie oni parolas la japana lingvo, aŭ indikas persono kies denaska lingvo estas la japana.

Exampla:
Australia es INGLEFON landa
Wien es DOICHEFON urba
Montreal es FRANSEFON
In Belgie kunjivi FRANSEFONES, NEDERLANDEFONES, e DOICHEFONES.



RIMARKU 1:

1) RUSKI, HAN, NIHON, INGLISH ktp, indikas etnoj kaj ties lingvo.

2) RUSIA-JEN (RUSEN), JUNGWO-JEN (JUNGWEN), NIPON-JEN (NIPONEN), INGLAND-JEN (INGLEN) ktp, indikas civitan(in)oj

3) RUSIA-NEY (RUSE), JUNGWO-NEY (JUNGWE), NIPON-NEY (NIPONE), INGLAND-NEY (INGLE) ktp, indikas genitiva aŭ adjektiva rilato.

4) RUSEFON, JUNGWEFON, NIPONEFON, INGLEFON, ktp, indikas denaskaj parolantoj respektive de: la rusa, la ĉina, la japana, la angla lingvo; aŭ teritorio kies enloĝantoj parolas respektive: la rusa, la ĉina, la japana, la angla lingvo.
RUSKIFON, HANFON, HIPONFON, INGLISHFON; havas pli malvastan signifon, (etna teritorio aŭ etna parolanto).

5) INGLISH LITERATURA estas literaturo kies aŭtoro estas denaska anglo-lingvano.
INGLAND-NEY (INGLE) LITERATURA estas literaturo en angla lingvo, sed ne ĉiam de autoro denaske angle-parolanta.

6) INGLAND-JEN (INGLEN) indikas angla civitan(in)o, sendepende ĉu ŝli estas denaske angla-parolanto aŭ ne.


RIMARKU 2:

Derivado eblas ankaŭ el la nomoj la popoloj senlandaj aŭ sen oficiala ŝtato.

El ROMALE (Cigana popolo) oni derivas:
1) romalen – cigan(in)o,
2) romalan* - cigano
3) romalina* - ciganino
4) romalen (lingua) – la cigana (lingvo)
5) romale – cigana (ĝenerala adjektivo): jamile romale gana – bela cigana kanto
6) romalem – cigane (adverbo): jivi romalem - vivi cigane, laŭ la ciganaj kutimoj.

* Teorie, “-an” , “-ina” kaj la deriva sistemo uzata por “romalan, romalina”, estas aplikebla al ĉiuj vortoj kie eblas uzi “-en”; sed pri tio decidos la estontaj lidepla-jen, alivorte, la libera evoluo de la lingvo.


RIMARKU 3
La nomoj plurvortaj aŭ/kaj kurtigitaj estas tradukitaj laŭvorte:
Unisi-ney Statas de Amerika (USA) - Usono

Por la derivado el la nomoj kurtigitaj kiel “USA” kaj de la nomoj unusilabaj kiel; « VO », « SCHIO », (du urbetoj apud Venezia) kaj de aliaj nomoj malfacile prononceblaj aŭ nerekoneblaj, sen la lasta aŭ lastaj vokaloj oni ne uzas la sintezajn formojn, sed nur la plenajn formojn derivitaj per “-NEY”, “-NEM” “-JEN”, “-MAN”, “-GINA” .

1. USA-jen – persono kun civitaneco USA (usonan(in)o)
2. USA-man – viro kun civitaneco USA (usonano)
3. USA-gina – virino kun civitaneco USA (usonanino)

1. USA-ney – usona (USA-ney teknologia – usona teknologio)
2. USA-nem – usone
1. Skio-jen – civitan(in)o de Skio (itale: scledense)
2. Skio-man - civitano de Skio
3. Skio-gina - civitanino de Skio

4. La edjektivo de “Skio” estas “skio-ney”

Sken, skan, skina, kaj ske; estus nerekoneblaj.


1) Vo-jen – civita(in)o de Vo
2) Vo-man – civitano de Vo
3) Vo-gina – civitanino de Vo

4) La adjktivo de “Vo” estas “vo-ney”

Ven, van, vina, kaj ve; estus nerekoneblaj.


SUGESTO PRI KIEL PRONONCI:

Se nomo finas per pluraj konsonantoj malfacile prononceblaj kun la sekva vorto, oni konsilas intermeti neŭtran sonon (ne skribita). Ekz. oni konsilas pronunci “Doichland-jen” kiel se ĝi skibitus “Doichlanda-jen”.


* * * fino de la naŭa parto-2 ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.


ADJEKTIVOJ – SUBSTANTIVOJ - ADJEKTIVIGAJ SUFIKSOJ

ADJEKTIVAJ FINAĴOJ
La plejmulto de la adjektivoj finas per “-e”:

Forte - forta
basike - baza
gamande - aroganta, malmodesta
chipe - malmultekosta
intele - inteligenta
avide – avida
glube – profunda

aŭ estas derivitaj de substantivoj per la modifilo «-ney» :
sekret – sekreto, sekret-ney – sekreta
abyas – kutimo, abyas-ney – kutima;
talenta – talento, talenta-ney – talenta
interes – intereso, interes-ney – interesa


krome, kelkaj adjektivoj finas per “-an”:
blan – blanka
gran - granda
suan - acida


aliaj finas per “-ao” (ĉin-devenaj):
hao – bona / bone
gao – alta / alte
syao - malgrada
lao – aĝa (olda)


iuj finas per “-im” (arab-devenaj):
muhim - grava
karim – bon-kora, ĝentila
rahim – mizerikorda, kompatema.


ankaŭ kelkaj adjektivigaj sufiksoj (-ful, lik-;-shil,-val) finas per konsonanto:
joisaful - ĝojoplena
ginalik – virineca, ineca
gunshil – laborema.

Iuj aliaj adjektivoj finas per “-u” aŭ “ –y”:
blu – blu
grey - griza
guy - multekosta / multekoste
kway – rapida / rapide



SUBSTANTIVOJ – ADJEKTIVOJ KAJ LA PARTIKULO «-NEY»

“-NEY”
La partikulo “-ney” adjektivigas la substantvoj:

Westa – okcidento, westa-ney - okcidenta
Akwa – akvo, akwa-ney – akva
Lingwa – lingvo, lingwa-ney – lingva.

Se du substantivoj sinsekvas, «-ney» ne bezonatas ĉar la dua substantivo adjektivigas la unuan:
lingwa kanunes – lingvaj leĝoj
akwa sportas - akvaj sportoj
westa feng - okcidenta vento

norda – nordo, feng - vento
norda feng — norda vento, (“norda-ney” estas superflua)
“norda-ney feng” estas esrimo balasta sed ne erara.

Sey feng es westa-ney. – Tiu ĉi vento estas okcidenta. (en ĉi esprimo “-ney” estas necesa).


Aliaj manieroj por adjektivigi aŭ iel esprimi kvalitojn:

1) Pere de la prepozicio “de”:
kanunes de lingwa – lingvaj leĝoj

2) Pere de la prepozicio “do” kiu enkondukas specifan karakterizon aŭ la celon de la objekto sekve priskribita:

Gela do grin okos - knabino kun verdaj okuloj (verd-okula)
Okula do surya – okulvitroj kontraŭ suno
Jen do lignagamba – homo kun gambo el ligno
Es kosa do ridi – estas afero ridinda.



ADJEKTIVIGAJ SUFIKSOJ

-ALE e -ARE
La suffiksoj “–ale” e “–are” havas ĝeneralan signifon. Ili estas importitaj en LdP kune kun eŭropaj vortoj (ĉefe, tiuj abstraktaj) kaj ne estas produktivaj. Ĉi vortoj estas tre maloftaj, inter la pli uzataj oni povas mencii nur la sekvajn:

Kordia – koro, kordiale - elkora, sentra – centro, sentrale - centra.


-IKE
Pere de la sufikso “-ike” (ne akcentita) oni derivas adjektivojn kun signifo “rilata al”:
osean - oceano - oseanike - oceana
sistema – sistemo, sistemike - rilata al sistemo, sistema
fanata - fanatikulo - fanatike fanatika
harmonia - harmonio - harmonike - harmonia
historia - historio – historike - historia.

Usata kun substantivoj finiĝantaj per “-a” aŭ “-ia”, ĉi finaĵoj estas forlasataj.
La substantivoj finiĝantaj per “–ika” adjektiviĝas per la finaĵo “-ike”:
publika – publiko, publike – publika
gramatika – gramatiko, gramatike – gramatika.


-(T)IVE
La sufikso “-(T)IVE” indikas karakterizon aŭ potencialan kapablon efektivigi la verban agon:

Puni – puni, punitive - puna
nutri – nutri, nutritive - nutra
akti - agi, aktive - aktiva
konvinsi - konvinki, konvinsive - konvinka, persvada
sugesti - sugesti, sugestive – sugestia, elvokiva
atrakti – altiri, atraktive - altira, alloga
exklusi – ekskludi, exklusive – eksluziva
explosi – eksplodi, explosive – eksplodema, eksploziva
produkti – produkti, produktive – produktiva, produktema
izoli – isoli, izolive – izoliva.

RIMARKU:
1) Banda isoli-she = iu ajn bendo (el stofo, el papero, el plastiko ktp) per kiu oni povas volvi elektran draton aŭ kunligon, por ĝin izoli. Bendo kiu povas izoli. Bendo se necese uzata por izoli. Bendo izolanta.

2) Banda izolive = specifa glubendo, ĝenerale el plastiko laŭcele fabrikata por izoli elektrajn dratojn aŭ kunligojn. Bendo kiu celo estas izoli. Bendo izoliva.


-LIK
La sufikso “-lik” indikas kvalito simila laŭ aspekto aŭ karaktero:
mata – patrino, matalik - patrineca
amiga – amik(in)o, amigalik – amika, amikeca
man – viro, manlik - vireca
gina – virino, ginalik - virineca
dom – domo, domlik - hejmeca
surya – suno, suryalik - sunsimila.


-FUL
La sufikso –ful indikas plena, granda kvanto, multe, tre:
Joisaful - ĝojoplena
jivaful - vigla, verva, vivoplena
lumaful - lumoplena
misteriaful – misterplena, tre mistera
danjaful - danĝerplena, tre danĝera.


-BIL(E)
La sufikso “-bil(e)” (potenciale ebla) koresponda al la esperanta “-ebla”:
samaji – kompreni, samajibile – komprenebla
vidi – vidi, vidibile – videbla
audi – aŭdi, audibile – aŭdebla
persepti – percepti, perseptibile - perceptebla
chi – mangi, chibile – mangebla

La fina “e” ne estas deviga, precipe en poezio:
Chibil = chibile


-ISH
La sufikso “-ish” signifias pli malpli, iagrade, iome, modere:
1) blan – blanka, blanish – malpure blanka, duonblanka, blankeca
2) hao - bona, haoish – tolerebla, parte bona
3) muhim – grava, muhimish – modere grava
4) interes-ney - interesa, interes-nish – pli malpli interesa

Uzante ĉi tiun sufikson, la adjektivaj finaĵoj “-e”, “Y” kaj la substantiva “-A”, estas forlasataj; “-ney” fariĝas “-nish”.
1) rude – ruĝa, rudish – pli malpli ruĝa (rudish har – rufaj haroj)
2) jamile – bela, jamilish – sufiĉe bela, pli malpli bela
3) kway – rapida, kwaish tren – trajno modere rapida (sufiĉe rapida)
4) guy – multekosta, guish – sufiĉe kosta, ne malmultekosta
5) chipe – malmultekosta, chipish – iom malmultekosta, ne multekosta
6) gorba – ĝibo, gorbish – iom ĝiba, pli malpli ĝiba
7) gorba-ney – ĝiba, gorba-nish – iom ĝiba, medere ĝiba
8) norda – nordo, nordish – pli malpli norda (nordish vilaja)
9) frosta – frosto, frostish – pli malpli frosta (frostish meteo)
Rimarku:
frosta – frosto, frosta-ney - frosta. Do, frostish kaj frosta-nish, samsignifas
norda – nordo, norda-ney – norda. Do nordish kaj norda-nish, signife samas
gorba – ĝibo, gorba-ney - ĝiba. Do, gorbish kaj gorba-nish, estas samsigifaj.


-SHIL
La sufikso "-shil" signifas tendencon, inklinon, emon:
1) gun labori – gunshil – laborema
2) kusi – mordi, kusishil – mordema
3) fobi - timi, fobishil – timema
4) iri – koleri, irishil – kolerema.


-VAL
La sufikso “-val” signifas inda:
1) Admirival – admirinda
2) Sey filma es goval – ĉi tiu filmo estas vidinda (indas iri vidi ĉi tiun filmon)
3) sey geim es pleival – tiu ĉi ludo estas ludinda
4) Ela es fidival – ŝi estas fidinda.


*** fino de la deka parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

Kara samideano Attilio Liotto,

Mi tre miras pri tio ke iuj prezentas novan planlingon. Depost Rene Descartes inventiĝis pli malpli 500 diversaj planlingvoj inter kiuj nur la oficiale rekonita universala lingvo Esperanto plene montris kaj montras ankoraŭ siajn vivkapablon kaj taŭgecon.
Mi ne ŝatas tiajn infanecajn ludetojn kiuj nur dispersas la bezonatan energion necesan por disvastigi Esperanton. Tiaj klopodetoj ne delogu nin de nia komuna celo: kontribui al la interkompreniĝo inter la popoloj per neŭtrala kaj taŭga komunikilo bezonata de ĉiuj bonvolemaj homoj. Tia lingvo estas nur unu: Esperanto. Ĝi meritas nian plenan atenton!

Prof. J.W.Haazen, Ŝtata Universitato Sankt-Peterburgo (RU).

__________________________________________

Respondante uzu kaj kopiu la necesajn supersignojn

Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ

Estimata Prof. J.W.Haazen,

Mi “tre miras pro tio” ke iuj (inter kiuj estimataj Prof. de grandaj universitatoj) asertas ke: “nur la oficiale rekonita universala lingvo Esperanto plene montris kaj montras ankoraŭ siajn vivkapablon kaj taŭgecon.
Ĉu la lingvoj: Ido > http://www.ido.li/index.php
Aŭ Interlingua > http://www.interlingua.com/node/713
Estas malpli taŭgaj ol Esperanto?
Ĉu Ido, Interlingua ka kelkaj aliaj planlingvoj ne vivas kaj evoluas multe pli nature ol Esperanto (konstante bremsata de la Fundamento kaj la fundamentuloj)?
Kredigi al komencantoj ke Esperanto estas la sola solvo de la monda lingva problemo, konvikas la ceteran mondon ke esperantistoj estas membroj de iu lingva sekto. Tio tre nocas al E-agadon.
Krome, pardonu mian evidentan nescion, sed vi diras:
“nur la oficiale rekonita universala lingvo Esperanto plene montris kaj montras ankoraŭ siajn vivkapablon kaj taŭgecon”.
Kiu Ŝtato aŭ grava oficiala lingvista organizo rekonis oficiale Esperanton kiel universala lingvo?
“Mi ne ŝatas tiajn infanecajn ludetojn kiuj nur diskreditgas la esperantistojn, dispersas kaj disipas la bezonatan energion necesan por disvastigi la ĉefan ideon de Zamenhof: “Unu etna lingvo por ĉiu etno, unu plua neŭtrala lingvo por la tuta mondo”.

De kiam Volapuk kaj Esperanto aperis, multe da akvo fluis sub la pontoj, tempas ke ankaŭ la esperantistoj pri tio konsciu.
Antaŭ 120 jaroj interlingvistiko ankoraŭ ne estis scienco.

Subteni alian planlingvon krom Esperanton tute ne singnifas esti kontraŭ Esperanto, male, tiamaniere, oni povas pli efike kaj pli kompetente labori favoral la realigo de la ideo de Zamenhof pri internacia neŭtrala lingvo.

Samideane
Attilio


Se vi legas la subajn komentojn kies aŭtoro estas fama hungara instruisto de Eo, eble ….

1) “Nenio estas perfekta, sed ĉio povas esti plibonigata.”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9582873#comment9582873

2) La regreso en disvastiĝo de Esperanto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9596753#comment9596753

3) Certe ekzistas ankaŭ la faktoro de ”oportuna epoko”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9652010#comment9652010

4) Por distingi perfektigon disde objektiva neceso, oni bezonas saĝecon.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9635546#comment9635546

5) Se oni rajtus adapti Eon al modernaj postuloj, ne estus necese pensi pri alternativa planlingvo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9565146#comment9565146

6) Kion ni povas fari por antaŭenigi la zamenhofan ideon
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/10308368#comment10308368

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.

LA SUBSTANTIVIGO DE LA ADJEKTIVOJ KAJ DE LA PARTICIPOJ
SINTAKSO, VERBOJ ELDE ADJEKTIVOJ, ADVERBOJ KAJ PARTICIPOJ



SUBSTANTIVIGO DE LA ADJEKTIVOJ KAJ DE LA PARTICIPOJ

La partikulo “LO'' atribuas al la adjektivo la signifon de "tio kio estas, la …o":

1) Lo hao - la bono, tio kio estas bono
1) lo buhao - la malbono
2) lo resta-ney - la resto
3) lo vidi-ney - tio kio estas vidita
4) lo sekwi-she – tio kio sekvas, la sekvanta
5) lo shwo-ney – tio kio estas dirita
6) lo tal bu mus repeti - tia afero ne devas ripetiĝi.

La partikulo “LO” ne uzatas se ekzistas alia kvalifikilo:
1) olo uuparen-shwo-ney – ĉio supre-dirita
2) olo jamile - ĉio bela (ĉio kio estas bela)
3) kada nohao bu sempre sol nuksani – la malbono ne ĉiam nur nocas.



DERIVADO DE SUBSTANTIVOJ ELDE ADJEKTIVOJ

-E > -A > -O > -INA
En la adjektivoj kiuj finas per “-e”, anstataŭante ĉi vokalo per “-a” oni derivas substantivojn kun signifo de "io aŭ iu karakterizita je tia kvalito". La nova vorto estas genre neŭtra, sed povas esti deklinita vire, anstataŭante “-a" per “-o”, aŭ ine, anstataŭante “a” per “-ina”):


1) Yunge – juna
2) Yunga – junul(in)o
3) Yungo - junulo
4) Yungina - junulino

1) jamile - bela
2) jamila – belul(in)o
3) jamilo – belulo
4) jamilina – belulino

1) garibe – fremda
2) gariba – fremdul(in)o
3) garibo – fremdulo
4) garibina – fremdulino


1) absolute - absoluta
2) absoluta – absoluto

1) likwe – likva
2) likwa – likvo, likvaĵo

1) mide – meza, averaĵa
2) mida – mezo

1) niche – malsupra
2) nicha – malsupro, malsupra parto


La uso de la pronomo “wan" (ulo, unu, iu) havas similan efekton:

1) adulte – adulta, wan adulte – adultul(in)o, la adulta.
3) wan kapti-ney bu shwo-te nixa - La kaptito ne parolis (diris nenion).



ADJEKTIVOJ PLURALAJ = SUBSTANTIVOJ

La adjektivoj kun plurala finaĵo, rolas kiel substantivoj:

1) Flori ba, yunges! - floru, la gejunuloj!
2) Koys go-te a desna, otres a lefta – kelkaj (uloj) iris dekstren, aliaj maldekstren.
3) om morta-neys gai shwo sol hao. – pri la mortintoj decas diri nur la bono.


LA kaj LAS
La partikulo "la", plurale "las" (skribita kun streketo) post adjektivo aŭ participo povas esti uzata kiel substantivigilo aŭ pronomo, por eviti ripeton de la substantivo jus dirita:

1) — Hir ye kelke rosa, ob yu preferi blan-las o hwan-las? — Hwan-las.
— Ĉi tie estas kelkaj rozoj, ĉu vi preferas la blankajn aŭ la flavajn? — La flavajn

2) Walaa dwa kitaba. Sey-la es hao, bat toy-la es buhao
Jen du libroj. Tiu ĉi estas bona libro, sed tiu (libro) ne estas bona.



SINTAKSA ORDO

Ĝenerale la adjektivo antaŭas la substantivon. Tamen, por akcentado aŭ por poezia nuanco, ĝi povas sekvi. Oni povas diri:
"Ŝi havas grandajn bluajn okulojn" en la sekvaj manieroj:
"Ela hev gran blu okos" aŭ
"Ela hev okos gran blu" aŭ
"Ela hev gran okos blu".


VERBOJ ELDE ADJEKTIVOJ

MAH- e -ISI
La prefikso “mah-” kaj la sufikso “-isi" esprimas “fari”, “igi”:

1) warme – varme, mah-warme, aŭ warmisi – varmigi
2) lenge – malvarme, mah-lenge aŭ lengisi - malvarmigi.
3) Iri – koleri, mah-iri aŭ irisi - kolerigi


FA- e -IFI
La prefikso “fa-” kaj la sufikso “-IFI " esprimas “fariĝi, iĝi":
1) warme – varme, fa-warme aŭ warmifi – varmiĝi
2) lenge – malvarma, fa-lenge aŭ lengifi - malvarmiĝi
3) iri – koleri, fa-iri aŭ irifi - koleriĝi


-FAI
La sufikso “-fai” formas verbojn kun signifo: "esti tia aŭ agi laŭe:
1) hwan – flava, hwanfai – esti, aŭ montriĝi flava
2) podle – malnobla, fia; podlefai – konduti fie, misere
3) dule – milda, zorgema, afabla; dulefai – dorloti
4) Pa sey hao dey, snega tro blanfai, es pyu hao ski kun okula do surya.
En ĉi tiu bela tago, la neĝo tro blankas, estas pli bone skii kun okulvitroj kontraŭ suno.



DERIVADO DE VERBOJ ELDE ADJEKTIVOJ

-I
Per la sufikso “-I” eblas derivi verbojn elde adjektivoj, kondiĉe ke:
1) La signifo de la verbo estu klara kaj laŭa al kunteksto
2) Elde ĉi tiuj verboj oni ne devus derivi substantivojn finiĝantajn per –a.
Ĉi verboj povas esti transitivaj kaj netransitivaj:

Topale – lama, topali – lami
lu topali - li lamas
topaling - lamado.

Garme – varmega, garmi – varmegigi, varm(eg)iĝi:
1) lu garmi akwa - li varmegigas (bolas) akvon
2) akwa zai garmi – la akvo estas varm(eg)iĝanta

Tayar – preta, tayari – pretigi, pretiĝi:
1) ela tayari sabahfan – ŝi pretigas la matenmanĝon
2) fan zai tayari – la manĝaĵo estas pretiĝanta.

En kazoj de ambigueco oni uzu “–isi, –ifi aŭ –fai”.



ADVERBOJ

LA MANIERAJ ADVERBOJ DERIVIĜAS:

elde la adjektivoj finiĝantaj per “-e”, anstataŭante “-e” per “-em”:
1) klare – klara, klarem - klare
2) glube – profunda, glubem – profunde
3) felise – feliĉa- felisem – feliĉe.

elde la adjektivoj finiĝantaj per konsonanto; “-em” aldoniĝas:
1) santush – kontenta, santushem – kontente
2) byen – oportuna, byenem – oportune
3) latif - afabla, ĝentila; latifem – afable, ĝentile

elde la adjektivoj finiĝantaj per “-ney” anstataŭante “-ney” per “-nem”:
1) fet-ney – grasa, fet-nem - grase
2) damaja-ney – damaĝa, damaja-nem - damaĝe
3) fin-ney – fina, definitiva; fin-nem – fine, definitive.

elde la substantivoj, aldonante “-nem”:
1) amiga – amik(in)o, amiga-nem – amike
2) rega - reĝo/reĝino, rega-nem - reĝe

elde la verboj, aldonante “-shem”:
3) ofensi – ofendi, ofensi-shem (pa ofensi-she dao) – ofende (en ofenda maniero)
4) desidi – decidi, desidi-shem (pa desidi-she dao) – decide, senhezite


EN KELKAJ KAZOJ LA ADVERBO HAVAS LA SAMAN FORMON DE LA ADJEKTIVO:

1) Hao – bona / bone
2) kway – rapida / rapide
3) gao – alta / alte.



ADJEKTIVAJ PARTICIPOJ KAJ ADVERBAJ PARTICIPOJ (GERUNDIOJ)

En la adjektivaj aktivaj participoj, anstataŭante la finaĵon “-she” per “-yen” oni derivas la gerundioj:
1) respekti – respekti, respekti-she – respektanta, respekti-yen (al respekti) – respektante
2) grumbli – grumbli, grumbli-she – grumblanta, grumbli-yen (al grumbli) – grumblante
3) ahfi – kaŝi, ahfi-she - kaŝanta - ahfi-yen (al ahfi) - kaŝante.

En la adjektivaj pasivaj participioj anstataŭante “-ney” per “-nem” oni derivas la adverbajn pasivajn participojn:
respekti-ney – respektita, respekti-nem – respektite
1) eduki- ney – edukita, eduki-nem – edukite
2) informi- ney – informita, informi-nem – informite.



NEDERIVITAJ ADVERBOJ

La adverboj nederivitaj povas finiĝi per iu ajn litero facile prononcebla:

POY - poste, pli malfrue
WEK - for
UUPAR – supren, alten
FOR - plue, pluen, antaŭen.


Jen kelkaj nederivitaj spacaj kaj tempaj adverboj, kaj kelkaj prepozicioj.
Parenteze la demando al kiu la adverbo respondas:

AVAN - antaŭen (kien?)
1) avan, sempre avan! - antaŭen, ĉiam antaŭen!
2) kan avan, bu kan bak - rigardu antaŭen, ne rigardu malantaŭen.

AVANEN – antaŭe, antaŭe de, anticipe (en kia loko, aŭ tempo?)
1) avanen ye plasa – antaŭe estas loko
2) avanen oli - antaŭe de ĉiuj
3) kloka es shi minuta avanen - la horloĝo iras 10 minutojn antaŭe

AUS - el, elen
1) botela aus glas – botelo el vitro
2) pren koysa aus posh - preni io el (elen) poŝo

AUSEN – ekster, ekstere (kie?)
1) ausen dom — ekster la domo; ausen urba — ekster la urbo
2) ausen pluvi-ki — ekstere pluvetas

BAK - posten, malantaŭen, retroe, re-; antaŭ (pri tempo)
1) dwa yar bak – antaŭ du jaroj
2) go bak — iru malantaŭen
3) pon to bak — metu tion reen, dai bak — redoni, lai bak — reveni.

BAKEN — malantaŭ, malantaŭe (kie?)
1) baken dom — malantaŭ la domo
2) kloka es pet minuta baken — la horloĝo malfruas je 5 minutoj.
3) Baken resti-te nulwan – malantaŭe restis neniu

IN – en (in garden – en ĝardeno)
INU – enen (lai inu – iri enen)
INEN – ene, interne (mama es inen – panjo estas ene)

A FLANKA – flanken, ĉe la flankon
pon oli flor a flanka – metu ĉiujn florojn ĉe la flankon

FLANKEN – flanke, flanke de, ĉe flanko
flanken dom ye fila de rosabush – flanke de la domo estas vico de rozujoj


A LEFTA – maldekstren (kien?)
LEFTEN – maldekstre, ĉe la maldestra flanko (kie?)
A DESNA – dekstren (kien?)
DESNEN – dekstre, ĉe la dekstra flanko (kie?)
1) bu kan a desna, kan a lefta – ne rigardu dekstren, rigardu maldekstren!
2) leften ye jamile gela – maldekstre estas bela knabino

NICH – malsupren, malalten (kien?)
klimbi nich — grimpi malsupren

NICHEN – malsupre (kie?)
nichen ye mar – malsupre estas la maro

UUPAR – supren, alten (lifti/fai uupar flaga - levi/hisi flagon) (kien ?)
1) klimbi uupar — grimpi supren
2) Kan uupar – rigardu alten

UUPAREN – supre (kie?)
1) uuparen sulam — ĉe la supra parto de ŝtuparo
2) me es uuparen — mi estas supre

MIDEN – meze de, en la mezo (kie)
miden shamba — meze de la ĉambro, en la mezo de la ĉambro

MIDEM - averaĝe, midika – mezaĵo, averaĝo, mida – mezo, mide - meza

AFTE – post (afte tri dey - post tri tagoj)

AFTEN – poste (til aften! – ĝis poste!)

BIFOO – antaŭ
bifoo dom - antaŭ la domo; bifoo festa — antaŭ la festo

BIFOOEN – antaŭe
bifooen nu jivi in otre urba — antaŭe ni vivis en alia urbo.


RIMARKU:
La adverboj kiuj indikas spacan aŭ tempan punkton, finiĝas per “en” (ĉi tiu finaĵo ne estas akcentita).


Kelkaj adverboj estas kunmetitaj vortoj (en formo kurtigita):
kadalok – ĉie, ĉiuloke
enitaim – iam, en iu tempo
koygrad - en ia grado. iom.

La prepozicio “pa” (de vasta senco) enkondukas adverban lokucion:
pa fortuna - bonŝance
pa aksham – vespere
pa un-ney kansa – je la unua rigardoo, unuavide
shwo pa LDP – paroli (en) LDP.


*** fino de la dekunua parto ***

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LDP = LIBERALA DEMOKRATIA PARTIO!

Mi nenion povas diri kontraŭ iu ajn demokrata partio, sed ĉi tie LdP signifas Lingwa de Planeta,
Kaj LDP: Lingve Demokrata Popolo kiu laboras favoral la ĉefa idealo de Zamenhof:
“Unu etna lingvo por ĉiu etno, unu plua neŭtrala lingvo por la tuta mondo”

Mi pensas ke ĉi tiu nova lingvo ne plaĉas al mi, ĉar mi ŝatas kulturon diversan (kaj diverseco ne estas unu miksita kaĉo). Fakte mi subtenas Esperanton ĉar ĝi ja estas ĉefe Itala kaj bone faciligas la Italan specon de parolado. Mi pli ŝatus se la nova internacia lingvo estus pli facila, logika kaj bela versio de la ĉina, kiun mi ege ŝatas. Laŭ la historia kaj nuna situacio, ŝajnas ke du internaciaj lingvoj estas bezonataj: iu okcidenta (de la plej forta kaj bela Latina sistemo) kaj iu orienta (de la plej forta kaj interesa Ĉina sistemo). Esperanto kaj simpligita Ĉina do sufiĉus en la estonteco por bone komuniki.

Vi okupiĝas pri la stultaĵoj!!! Ne perdu vane la tempon, kaj ne perdu nian tempon per via stulta demando!

Al Smail Grbo
Tempas ke la esperantistoj de via tipo, (bedaŭrinde ekzistas multaj) konsciu ke ili ne estas la umbiliko de la mondo, kaj ke Esperanto ne por ĉiuj estas la plej bona internacia planlingvo. Krome, ĉu vi ne hontas kraĉi sentencojn pri afero kaj persono kiujn vi tute ne konas? Ĉu ne estus multe pli saĝe ne perdi vian tempon por tiel malracie fikreditigi Esperanton kaj la esperantistaron?
Tia via sekteca konduto tre damaĝas la Esperanto-movadon, konsciu almenaŭ pri tio!

Al Smail Grbo
Vian tempon povas perdi nur vi mem, ankaŭ tutan se vi deziras, tamen bonus ke vi rezervu iom da ĝi por iomete pli bone lerni Esperanton.
"ne perdu nian tempon" devas esti korektita je "ne perdigu nian tempon"
"Vi okupiĝas pri la stultaĵoj!!!" estas pli ĝuste skribi: "Vi okupiĝas pri stultaĵoj!!!"

La nuna paŝo pri lingvo devus esti disvastigi Esperanton, kiu jam estas sufiĉe pli bona ol la Angla kiel komunikilo, kaj kiu jam estas iomete stranga al la popolo. La Esperanta paŝo estas farebla nun, kaj via paŝo (se ni vere volus paŝi tien) estas tro unuopa.

Mi kredas ke ĉiu el ni konsentas pri plibonigi la mondon (t.e., igi ĝin pli bela, pura kaj mallaŭta), kaj la plejmulto de la laboro estas facile konsentinta, SED se ni tuj ekkverelas pri detaloj, la fundamenta laboro restus nefinita.

Estimata Jano Klark,

Mi plejparte konsentas kun vi. Favoral la disvastigo de Esperanto mi agas ekde la jaro 1947-a, juste en tiu jaro mi eklernis Eon. Tamen ekde tiu tempo, multe da akvo fluis sub la pontoj, kaj ankoraŭ pli ekde kiam Zamenhof publikigis la internacian lingvon. Tiam interlingvistiko ankoraŭ ne ekzistis.

Ĝis antaŭ nelonge oni ankoraŭ pensis ke interhomaj komunikiloj povas esti nur de du tipoj: “naturaj” kaj “artefaritaj”. Al naturaj apartenas ĉiuj tradiciaj lingvoj plus timaj kaj timigaj krioj, rido, redeto kaj spontanaj gestoj kaj mienoj.
Al artefarita komunikiloj apartenis la telegrafio, apartenas la flaga kodo, la per-luma aŭ per-fuma komunikado kaj ĉiuj artefaritaj lingvoj, voĉaj aŭ persignaj.

Tamen, en la lastaj jaroj oni ekperceptas ke “artefarita lingvo” kaj “planlingvo” povas ne esti la sama afero, nome, artefarita lingvo estas ĉiam planita lingvo, sed planita lingvo aŭ planlingvo, ne ĉiam estas artefarita lingvo. Do la eblaj lingvotipoj fariĝis almenaŭ tri.

Por iom pli kompreni, imagu ke dek simplaj gejunuloj el dek diversaj patrinaj lingvoj kaj parolantaj nur la propran patrinan lingvon, subite troviĝas solaj, kondamnitaj vivi dek jarojn en insulo, izolitaj de la cetera mondo.

Tutcerte, ili komencas interkomuniki per gestoj akompanataj de simplaj vortoj, ne gramatike kunligitaj, sed la vortoj plej plaĉaj (verŝajne la plej sone belaj kaj kurtaj) akceptatas rapide de la tuta grupo, ĉar vorto bela kaj kurta estas pli facile memorebla. Iom post iom la gejunuloj “kultivas” la propran komunan lingvon (“kultivi” estas la ĝusta verbo ĉar samkiel kamparano kiu transplantas arbetojn, plantetojn aŭ floretojn de unu terloko en alian, la gejunuloj transplantas vivajn erojn de la propraj patrinaj lingvoj en la novan kampon, “la novan komunan lingvon” kaj ili zorgas ke tiuj plantetoj plu vivu, tiaj kiaj ili estis en la kampo de la patrina lingvo; sed sukcesplenan transplantadon kaj pluan vivon havas nur la vortoj plej belaj, la esprimoj plej trafaj, la reguloj plej simplaj, la formoj ple laŭaj al la nova grundo.

Iom post iom tia “flaŭro” kreskas, pli fortiĝas, pli kaj pli beliĝas, sed nur laŭ la veraj postuloj kaj zorgoj de la “kamparanoj” kiuj pri tio zorgas.
Tia “flaŭro” pluvivas kaj evoluas en simbiozo kun ties “kamparanoj”.

Do planlingvo entenas la koncepton de artefarita llingvo, sed entenas ankaŭ la koncepton de “kultivata lingvo”.
La lidepla-lingvaj kamparanoj, volas kaj zorgas ke la Lingwa de Planeta apartenu al ĉi dua kategorio kaj ke la fundamento de la lingvo estu ties suverena popolo.

Lingwa de Planeta estas/os analoga al la lingvo de tiuj ĉi gejunuloj, nome planlingvo “kultivata” kaj viva ekde la unua momemento.

Lidepla estas do prototipo de nova tipo de planlinvoj. Ĝia sukcesos kaj la sukcesos de analogaj projektoj, dependas nur ĉu la mondo jam pretas havi veran komunan lingvon, veran portanton de la tutmonda kulturo.
Tion ankoraŭ ni ne scias, tamen indas provi, samkiel indas subteni Esperaton almenaŭ ĝis kiam alia internacia planlingvo pruvos sian superecon, ne nur laŭ la nombro de la parolantoj sed kaj precipe laŭ la esprimivo.
Mi esperas kaj bondeziras ke ĉiu lingvema kaj lingvama persono, pli kaj pli lernu almenaŭ du internaciajn planlingvojn: Esperanton, ĉar ĝi ankoraŭ estas la plej disvastigita, kaj unu alian planlingvon laŭplaĉe elektita, ĉar ekskudi ke alia planlingo puvu esti pli taŭga kaj pli facile akceptita ol Eo, ne sencas, des pli post 120 jaroj de esperantumado.

Mi esperas ke ankaŭ la plej lingvemaj esperantistoj pli kaj pli lernu almenaŭ unu kroman internacian planlingvon:

Tio certe helpus la E-movado fariĝi mapli izolita dis de la internacia lingvistiko kaj lingvistoj.
Tio certe helpus la esperantistoj fariĝi malpli sektecaj kaj pli demokrataj.
Tio certe helpus la evoluon de Esperanto.
Tio certe helpus plibonigi la prestĝon de la esperantistoj frontal la ekstera mondo.
Tio certe faciligus la estiĝo de la estonta monda lingvo.

Al tio supre esprimita mi plene kredas, favoral ĝi mi laboras.

amike Attilio

La subaj komentoj de fama hungara Eo instruisto, certe helpas al la esperantistoj esti pli realistaj.

1) “Nenio estas perfekta, sed ĉio povas esti plibonigata.”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9582873#comment9582873

2) La regreso en disvastiĝo de Esperanto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9596753#comment9596753

3) Certe ekzistas ankaŭ la faktoro de ”oportuna epoko”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9652010#comment9652010

4) Por distingi perfektigon disde objektiva neceso, oni bezonas saĝecon.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9635546#comment9635546

5) Se oni rajtus adapti Eon al modernaj postuloj, ne estus necese pensi pri alternativa planlingvo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/9565146#comment9565146

6) Kion ni povas fari por antaŭenigi la zamenhofan ideon
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/10308368#comment10308368

***

Tamen, vi certe ne anstataŭos la genialan d-ron LLZ, kaj via lingvaĉo ne atingos la sukceson kaj validon de E-o!

Kara Samideano Smal Grbo,
Mi petas; provu esti iomete malpli sekteca!
Fanatiki pri d-ron LLZ kaj Esperanto grave vundigas nian amatan internacian lingvon!

Krome, ne epitetu aferon kiu vi tute ne konas ĉar, estante vi esperantisto, vi ofendas ĉefe Esperanton kaj ties movadon inkluzive vin mem.

amike Attilio

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.


LA KOMPARACIO – GRADOJ DE LA ADJEKTIVO KAJ ADVERBO – LA SUPERLATIVO

EGALECA KOMPARATIVO
La egaleca komparativo faratas helpe de la adverboj “sam…kom” (same…kiel) aŭ de la adverboj “tanto…kwanto” (tiom…kiom):

1) Lu es (sam) riche kom ela - Li estas tiel riĉa kiel ŝi.
2) Toy kapra es blan kom snega – Tiu tuko estas tiel blanka kiel neĝo.
3) Pren tanto kwanto basta — Prenu tiom kiom sufiĉas.
4) Me bu ve pagi tanto kwanto lu yao – Mi ne pagos tiom kiom li volas.
5) Sedey me pi-te tanto akwa kwanto vino – Hodiaŭ mi trinkis tiom da akvo kiom da vino.


SUPERECA KOMPARATIVO
La supereca komparativo faratas helpe de la vortetoj “pyu” (pli) kaj “kem” (ol):

1) Sey kamisa es pyu hao kem toy-la. – Tiu ĉi ĉemizo estas pli bona ol tiu.
2) Pyu hao tardem kem neva – Pli bone malfrue ol neniam.
3) Ela es pyu atenta-ney kem lu – Ŝi estas pli atenta ol li.
4) Roberto es pyu forte kem Karlo – Roberto estas pli forta ol Karlo.


MALSUPERECA KOMPARATIVO
La malsupereca komparativo faratas helpe de la la vortetoj “meno” (meno) kaj “kem” (ol):

1) Toy kamisa es meno hao kem sey-la. – Tiu ĉemizo estas malpli bona ol ĉi tiu.
2) Meno hao neva kem tardem. – Malpli bone neniam ol malfrue.
3) Lu es meno atenta-ney kem ela. – Li estas malpli atenta ol ŝi.
4) Karlo es meno forte kem Roberto. – Karlo estas malpli forta ol Roberto.

Kiel ni vidas en la supraj ekzemploj la adjektivoj kaj la adverboj esprimas kvalitojn kaj manierojn laŭ diversaj kvantoj aŭ intencecoj «gradoj».
Ĉi gradoj povas esprimiĝi ankaŭ kiam la adverboj kaj la adjektivoj ne estas uzataj en komparo:

GRADOJ POZITIVAJ (pyu, zuy, gro)
Hao – bona, bone.
Pyu hao – pli bona, pli bone.
Zuy hao - plej bona, plej bone.
Gro hao – tre bona, tre bone.


Bade – malbona.
Pyu bade – pli malbona.
Zuy bade - plej malbona.
Gro bade – tre malbona.

RIMARKO 1:
Kvankam “gro” estas ĝenarale emfasa partikulo, ĝi en la supraj ekzemploj esprimas intensecon “pli altan gradon” de la adjektivo/adverbo “hao” kaj de la adjektivo “bade”.


GRADOJ NEGATIVAJ (meno, minim, bu)

Hao – bona, bone.
Meno hao – malpli bona, malpli bone.
Minim hao - malplej bona, malplej bone.
Bu hao – ne bona, ne bone.

Bade – malbona.
Meno bade – malpli malbona.
Minim bade - la malplej malbona.
Bu bade – ne bona.

RIMARKO 2:
Kvankam “bu” estas ĝenarale negacia partikulo, ĝi en la supraj ekzemploj esprimas la plej malaltan gradon de la adjektivo/adverbo “hao” kaj de la adjektivo “bade”.

RIMARKO 3:
1) Katia skribi pyu kway kem Karlo – Katia skribas pli rapide ol Karlo.
2) Karlo skribi meno kway kem Katia – Karlo skribas malpli rapide ol katia.

La du esprimoj samsignifas. Oni povas uzi laŭplaĉe la frazon 1) aŭ la 2), por esprimi la saman ĉefan koncepton: Karlo kaj Katia skribas rapide.

Sed:
3) Katia skribi pyu kway kem Karlo. – Katia skribas pli rapide ol Karlo.
4) Karlo skribi pyu lentem kem katia. – Karlo skribas pyu malrapide ol Katia.

Ĉi supraj du esprimoj estas analogaj sed kun la ĉefaj signifoj kontraŭaj.
Oni absolute ne povas usi la frazon 3) anstataŭ la 4) sen esprimi kontraŭjn konceptojn.
Fakte la frazo 3) esprimas rapideco: Katia kaj Karlo skribas rapide.
Kontraŭe, la frazo 4) esprimas malrapidecon: Karlo kaj Katia skribas malrapide.



SUPERLATIVOJ

SUPERECA SUPERLATIVO
La supereca superlativo esprimiĝas helpe de la adverbo “zuy” (plej):

1) To es lo zuy muhim - Tio estas la plej grava.
2) Es zuy muhim kwesta – Estas la plej grava demando.
3) Lo zuy hao es tu returni tuy a dom - La afero plej bona estas reveni tuj hejmen.

Eventuala dua subjekto estas enkondukita de la prepozicio “aus” (el) aŭ “inter” (inter); “de” (de) prefere rezervi al komparoj inter nur du subejktoj:

4) Sey dao es zuy longe aus oli – Tiu ĉi vojo estas la plej longa el ĉiuj.
5) Inter nu, Karlo es zuy irishil – Inter ni, Roberto estas la plej kolerema.


MALSUPERECA SUPERLATIVO
La malsupereca superlativo esprimiĝas helpe de la adverbo “minim” (malplej):

1) To es lo minim muhim. Tio estas la malplej grava.
2) Minim muhim kwesta – La malplej grava demando.
3) Lo minim hao es bu returni tuy a dom - La afero malplej bona estas ne reveni tuj hejmen.

Eventuala dua subjekto estas enkondukita de la prepozicio “aus” (el) aŭ “inter” (inter); “de” (de) prefere rezervi al komparoj inter nur du subejktoj:

4) Sey dao es minim longe aus oli – Tiu ĉi vojo estas la malplej longa el ĉiuj.
5) Inter nu, Roberto es minim irishil – Inter ni, Roberto estas tiu malplej kolerema



“MUCHO” kaj “SHAO”
La adverboj “MUCHO” (multe) kaj “SHAO” (malmulte) havas specialajn komparativajn formojn.

SUPERECA KOMPARATIVO
Mucho
1) Pyu, pyu mucho – pli, pli multe
2) Zuy mucho, maiste – plej multe, pleje

Shao
1) Pyu shao – pli malmulte
2) Zuy shao – plej malmulte.

MALSUPERECA KOMPARATIVO
Mucho
1) Meno mucho – malpli multe.
2) Minim mucho – malplej multe.

Shao
3) Meno shao – malpli malmulte
4) Minim shao – malplej malmulte

RIMARKU:
“Meno” (malpli) povas ankaŭ esprimiĝi per "pyu shao" (pli malmulte), sed la du signifoj ne estas tute samaj. Analoge “Pyu shao” (pli malmulte) ne estas tute tute samsignifa al “Meno mucho” (malpli multe):

1) Katia hev pyu shao mani kem Karlo – Katia havas pli malmulte da mono ol Karlo.
2) Katia hev meno mucho mani kem karlo – Katia havas malpli multe da mono ol Karlo.

La supraj frazoj ne estas perfekte samsignifaj ĉar:
La esprimo 1) entenas la nocion ke Katia kaj Karlo havas ambaŭ MALMULTE da mono.
Kontraŭe la esprimo 2) entenas la nocion ke Katia kaj Karlo havas ambaŭ MULTE da mono.

Se oni ne volas esprimi tiujn nociojn oni ne devas uzi la vortojn “shao” kaj “mucho:

3) Katia hev meno mani kem Karlo – Katia havas malpli da mono ol Karlo.
4) Oda: Karlo hev pyu mani kem Katia – Karlo havas pli da mono ol Karlo.


SUPERLATIVO
La superlativo de “shao” estas “minim” – plej malmulte, la malplej:
Lu hev minim mani. – li havas plej malmulte da mono.

La superlativo di “mucho” estas “maiste” – plejmulte, la plej:
Lu hev maiste mani. – li havas plejmulte da mono


”Maiste” estas ankaŭ adjektivo:
1) Maiste parta - La plej granda parto.
2) In maiste kasu - En la plejmultaj kazoj.
3) Maiste jen – La plejmulto de la personoj.



PYU MENO - ZUY MINIM - Resumaj ekzemploj:

Pyu gran, meno gran. – Pli granda, malpli granda.
Zuy gran, minim gran. – Plej granda, malplej granda.
Me pri se pyu (kem to). – Mi ŝatas pli ĉi tion (ol tion).
Me pri se meno (kem to). – Mi ŝatas malpli ĉi tion (ol tion).
Me pri se zuy. – Mi plej ŝatas ĉi tion.
Me pri se minim. – Mi malplej ŝatas tion.


SPECIFAJ ESPRIMOJ

ZUY, MENO, MINIM

“Pleje, plej, plej multe” tradukiĝas per “zuy”:
1) Me pri diverse fruta, bat banan, me pri it zuy. – mi ŝatas divesajn fruktojn sed bananojn mi ŝatas pleje.
2) Aus toy yunginas, Katia es zuy jamile – El tiuj junulinoj, Katia estas la plej bela.
3) Zuy mucho jen he lai yeri. – plej multe da personoj venis hieraŭ.

Sed “minim” kaj “meno”, povas tradukiĝi ambaŭ per “malpli”
4) Spendi lo minim posible – elspezi kiel eble malpli.
5) Ye-te yabla rude e hwan, me kupi-te meno-guy-la. – Estis pomoj ruĝaj kaj flavaj, mi aĉetis la malpli multekostajn.


MAISTE, MINIM, TANTO, TANTO KOM, ZUY, PA OL, OLTAIM PYU, OLTAIM MENO.
1) Maiste posible – kiel eble plej.
2) Minim posible – kiel eble malplej.
3) Dar bin tanto jamile! – tie estis tiel bele! (tre bele, memorinde bele).
4) Tanto kom posible – tiom kiom eblas.
5) Tanto kway kom posible (zuy kway posible) – kiel eble plej rapide.
6) Shumi zuy shao posible – fari kiel eble mlpli da bruo.
7) Lopi pa ol mogsa – kuri je tuta povo (kiel eble plej rapide).
8) Ela es oltaim pyu jamile – ŝi estas pli kaj pli bela.
9) Me vidi lu oltaim meno – mi vidas lin ĉiam pli malofte.


KEM … TEM …
1) Kem … tem … - ju ... des ...
2) Kem pyu sun tem pyu hao – ju pli baldaŭ des pli bone.
3) Kem pyu yash-ney, tem pyu stupide – ju pli aĝa des pli stulta.
4) Kem meno shum, tem pyu hao. – ju malpli da bruo des pli bone.


TEM
La vorto “tem” (rus-devena) signifas “des”:

1) Tem pyu hao. – des pli bone.
2) Si lu bu lai, tem pyu hao. – Se li ne venas des pli bone.
3) Sedey nu resti in dom, tem pyu si pluvi – Hodiaŭ ni restas hejme, des pli se pluvas.
4) Es tem pyu surprisive ke… - Estas des pli surprizige ke…


Rimarku:
1) Es ya jamile ke yu es bli me – Estas tiom bele ke vi estas apud mi.
2) Es gro-jamile tu senti yu bli me – Estas tre bele senti vin apud mi.

Povas havi ankaŭ la formojn:
1) Es tanto jamile ke yu es bli me - Estas tiel bele ke vi estas apud mi.
2) Es tanto jamile tu senti yu bli me – Estas tiel bele senti vin apud mi.

Sed ĉi lastaj lastaj frazoj havas iom diversan signifon; ĝi similas al:
1) Komo jamili ke yu es bli me – Kiel belas ke vi estas apud mi.
2) Komo jamile es, tu senti yu bli me. – Kiel bele estas senti vin apud mi.

Aŭ al:
1) Yu es bli me le tanto jamili – Vi estas apud mi, tio estas tre bele.
2) Senti yu bli le tanto jamili – Senti yu apude, ĉi tio tre belas.

LE
La partikulo “le” disigas du interrilatajn partojn de la sama frazo, ekzemple temon dis de komento aŭ kaŭzon dis-de efekto/rezulto, la dua parto ĝenerale esprimita kurte:
1) Sal gro pluvi le promena yok! – ekpluvas, badaŭ pluvegos, por tio nia promenado ne povos okazi.
2) Me lai le gro-joi – mi iras kaj pro tio mi tre ĝojas.
3) Me koni yu le gran fortuna – Mi konas vin kaj tio estas por mi granda bonŝanco.


* * * fino de la dekdua parto * * *

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

Attilio, mi petas ne skribu plu al mi!!! Ĉar, mi vidis jam ke mi ne estas via "kara samideano", kaj mi entute ne estas "sekteca", kaj mi ne "fanatikas" pri LLZ (nur mi estimas lin, kion mi ne povas diri por Vi!), kaj Esp. ne estas Via "amata internacia lingvo". Mi petas, ne donu al mi "lecionojn", ĉar mi nenion deziras, kaj nek akceptas de Vi. Do, ni ne estas "samideanoj", char Via kontaktmaniero ne estas "amika". Trovu alian malsaĝulon por ŝarĝi kaj obsedi lin. Do, por via "moŝto" mi havas nek tempon, nek volon, nek nervojn!

Mia Dio!

Unuafoje mi legas ion pri ĉi tiu alia lingvo. Fakte mi ne estas lingvema. Mi apenaŭ konsentas studi por kompreni la skriban anglan (pro neceso), des malpli studi alian planlingvon. SED... vidi ĉi tie tiajn komentojn emigas min seniluziiĝi pri esperantistoj. Mi treege bedaŭras ke en la esperantistaro troviĝas sensencaj fanatikuloj kiel vi.

Via "kontaktmaniero" estas fia ekde la komeco kaj vi plendas pri Atilio!!! Vi observas ke ne estas lia "kara samideano" sed la kaŭzo estas nur tio ke li respondis kaj kontraŭis viajn argumentojn (kaj li faris tion multe pli dece ol vi). Mi min demandas pri kia ideo vi havas pri esti "kara samideano" (ĉu dogme akcepti viajn ideojn?). Vi blinde malakceptas "lecionojn" nur ĉar vi ne volas, kvankam ne kapablas respondi la argumentojn de Atilio per almenaŭ samkvalitaj kontraŭargumentoj... kaj ĉefe: vi neas vian propran kaj EVIDENTAN fanatikecon!
Estus multe pli profite se vi studus la aferon tiel funde ke vi povus "defendi" Esperanton per argumentoj tiel (aŭ pli) saĝaj ol tiuj, kiujn vi kontraŭstaras. Bedaŭrinde mi ne havas sufiĉan sindisponon kaj tempon por tiu afero. Sed kompreneble mi ne parolu pri tio, kion mi ne konas.

Kara, via sinteno forte suspektigas min ke vi iom malsanas je nervoj. Tute ne estas honto havi inteligentan decidon, kiel ekzemple: serĉi profesiulon, kiu povas pli sanigi vian menson kaj ĝeneralan sanon. Tio memkompreneble igus vin senti sin pli bone. Mi havas dekjaran sperton pri TajĜiĈuano kaj amike rekomendas ĝin al vi, tiel por mensa kiel por fizika sanigado.

Al Atilio mi diras ke, kvankam mi tute ne malpermesus la kreadon de aliaj internaciaj lingvoj se mi tion povus, mi ankoraŭ ne estas konvinkita pri ĝia taŭgeco. Mi havas kelkajn konsiderojn, eĉ bazitaj sur la Zamenhofaj argumentoj en la verko "Esenco kaj estonteco..." pri kiuj mi ankoraŭ ne legis respondojn. Kiam mi havos pli da sindispono mi provos klarigi miajn pensojn, al kiuj mi certas ke vi respondos racie laŭ viaj vidpunktoj. Ni povas exc malkonsenti pri la vojo, sed la celo estas la sama kaj mi kredas ke vi estas bonintenca kaj laboras por ĝi multe pli ol mi. Do, feliĉon al vi.


"Mi povas malkonsenti pri ĉiuj viaj diroj, sed mi defendos ĝis la morto vian rajton ilin diri"

Mi ne multe legis pri la detaloj de tiu proponata nova planlingvo, sed mi s'atus
aldoni kelkajn komentojn.
La relativa malsukceso de Esperanto (ig'i tutmonda helplingvo) ne estas rezulto
de lingvaj mankoj. Kiel lingvo g'i tur-alte superas c'iujn rivalojn.
Krome, Esperanto jam trairis la iom doloran procezon de "reformado", kiun devus
alfronti c'iu nova projekto, kaj g'i faris tion tre sukcese.
Homoj, kiuj volas kontribui al la iama adoptig'o de helplingvo, aldonig'u al la
movado, kiu jam faris -- malgrau c'io -- grandajn pas'ojn antauen.
Kaj pri la lingvoj, el kiuj Esperanto c'erpas sian vortstokon: bedaurinde Esperanto
donas prioritaton al europaj lingvoj -- sed ec' se oni aldonus amason da vortoj el
la c'ina, la araba, la hindia, la vjetnama ... ktp, oni ankorau neglektus grandegan
parton de la 6000 ekzistantaj lingvoj. Kiam oni lernas Esperanton, oni baldau
forgesas, el kiu lingvo venas tiu au alia vorto. La rezulto estas harmonia kaj
tre elasta.
Kaj lasta komento: lingvo konsistas ne nur el vortstoko, sed ec' pli gravas la
strukturo. La strukturo de Esperanto estas g'ia atuto, pli grava ol la vortfontoj.

Estimata Samideano Trevor Steele,

Legi vian komentojn estis por mi tre agrable. Bedaŭrinde tiuj komentoj ne estas esprimo de iu neŭtrala interlingvisto aŭ de neŭtrala lingvisto, sed nur de unu el niaj Estimataj Samideanoj.

Pri planlingvoj kaj LdP klaku ĉi ligilon! (unu mia komento a Jano Klark, ankoraŭ aktuala)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12548458#comment12548458

Krome, ĉi tie vi trovos aktualajn opiniojn pri Esperanto de fama hungara Eo instruisto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12372198#comment12372198

amike Attilio

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.

LA NOMBROSISTEMO - FRAKCIOJ KAJ OBLOJ – SEMAJN-TAGOJ KAJ MONATOJ


KARDINALAJ NOMBROJ
nol – 0
un – 1
dwa – 2
tri – 3
char – 4
pet – 5
sit – 6
sem – 7
ot – 8
nin – 9
shi – 10

Shi-un - 11 (la nombroj 11, 12 … 19 skribiĝas kun streketo kaj la dua cifero akcentiĝas)
shi-dwa – 12
shi-tri – 13
shi-char – 14
shi-pet – 15
shi-sit – 16
shi-sem – 17
shi-ot – 18
shi-nin – 19

dwashi - 20 (20, 30 ... 90 pronunciĝas kun la akcento sur la unua silabo)
dwashi-un - 21
dwashi-dwa - 22
dwashi-tri – 23 ...

trishi – 30
charshi – 40
petshi – 50
sitshi – 60
semshi – 70
otshi – 80
ninshi – 90
sto – 100

sto-un – 101
sto-dwa – 102
sto- tri – 103 ...

dwasto – 200
tristo – 300
charsto – 400
petsto – 500
sitsto – 600
semsto – 700
otsto – 800
ninsto – 900
mil – 1000

milion – unu miliono 1.000.000


999.999.999 + 1 = 1.000.000.000 eparolu BILION

-(I)LION kaj BI-
La sufikso “-(I)LION” signifas mil oble mil, tiom da fojoj kiom indikas la antaŭa kunligita numer-parto. “BI-” estas internacia prefikso signifanta “dwa” sed prefikse pli oportuna ol la numero dwa, ankaŭ ĉar pli kurta, krome, “bilion” jam internacie azatas.

Do:
bilion - unu miliardo: 1.000 X 1.000 X 1.000 = 1.000.000.000
trilion – 1.000.000.000.000
charilion – 1.000.000.000.000.000
petilion - 1.000.000.000.000.000.000
sitilion - 1.000.000.000.000.000.000.000
semilion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000
otilion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000
ninilion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
shilion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
shi-unlion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
shi-dwalion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
shi-trilion - 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
ktp senfine, ĉiufoje la antaŭa nombro oble 1.000.

25.473 - dwashi-pet mil charsto semshi-tri (mil, milion, bilion, trilion ecc. skribiĝas aparte (dise), la aliaj kun streketo):
1.234.678.900 – bilion dwasto-trishi-char sitsto-semshi-ot mil ninsto.

RIMARKU:
“MILIARD” estas internacia radik-vorto sed ĝia signifo estas ambigua, ĉar en kelkaj lingvoj signifas “BILION”, en kelkaj aliaj, signifas “TRILION”.

Profitante tiun ambiguecon, LdP elde la radik-vorto “MILIARD” derivas la kvantan vorton “MILIARDA” = “bilion” aŭ pli granda kvanto. Ofte temas pri mono, pro tio “MILIARDER” estas persono kiu posedas minimume 1.000.000.000 da euroj aŭ da dolaroj aŭ rubloj aŭ da aliaj mon-unuoj.

Tamen “miliarda” ne rilatas nur al mono sed al iu ajn grandega neprecizita kvanto, ĉu reala ĉu fikcia.

Ekzemple:
In skay ye miliarda de stara – En la ĉielo estas multege da steloj
Me shwo-te se a yu miliarda ves bat vanem – Mi diris ĉi tion al vi multege da fojoj sed vane.


VIC-ORDAJ NOMBROJ
La vic-ordaj numeroj formiĝas helpe de la la partikulo "-ney":
1-y un-ney – unua (1-a)
2-y dwa-ney – dua (2-a)
3-y tri-ney – tria (3-a)
4-y char-ney – (4-a) …

10-y - shi-ney – deka (10-a)
11-y - shi-un-ney – dekunua (11-a) …

100-y - sto-ney – centa (100-a)
200-y – dwasto-ney – ducenta (200-a)

154-y sto-petshi-char-ney – cent-kvindek-kvara (154-a)
451-y charsto-petshi-un – kvarcent-kvindek-unua (451-a)


Anstataŭante “-ney” per “nem” oni derivas la adverban formon:
Un-nem - unue
dwa-nem - due
tri-nem trie …
shi-nem - deke …
shi-un-nem - dekunue...
sto-petshi-char-nem – cent-kvinkek-kvare.


ALIAJ FRAKCIAJ FORMOJ
haf - duono
un e haf – unu kaj duono
Dwa e haf – du kaj duono
ktp


ALIAJ NUMERALAJ SUFIKSOJ

-KA
Per la sufikso “-ka” formiĝas la numera substantiva formo (ekz. “Petka'' povas indiki ion kun la numero 5, aŭ poento (grado) "kvin" (en taksada sitemo ekde uno ĝis kvin = bonega).
Petka povas ankaŭ signifi kvin-dolara bank-bileto. Ĉi formoj limiĝas al malgrandaj numeroj, ĝis 100):

unka – unuo
dwaka - duo, paro
trika – trio
charka – kvaro, kvarteto
petka – kvino
shika – deko
shi-dwaka – dekduo
dwashika – dudeko
trishika – trideko
stoka – cento



FRAKCIAJ FORMOJ

-FEN
Per la sufikso “-fen” deriviĝas frakciaj formoj:

un de dwafen / un dwafen, dwafen - unu duono, duono
un de trifen / un trifen - unu triono, triono
sem de shifen / sem shifen – unu sepono, sepono
tri de stofen / tri stofen - tri centonoj
pet de otfen / pet otfen - kvin okonoj.

La decimalaj frakcioj prononciĝas kun helpo de la vorto “koma” (komo):
”tri koma pet” - 3,5
”dwa koma semshi pet” - 2,75

Oni povas ankaŭ diri:
"dwa koma semshi pet de stofen, aŭ: dwa koma semshi pet stofen".



-ENKA
La sufikso “-enka” esprimias unitaran frakcion (unu parto de …)
trifenka - unu triono
charfenka – unu kvarono
shifenka - unu dekono
stofenka – unu centono
milfenka – unu milono, milona parto
milionfenka – unu milionono, miliona parto
ktp.


-PLE
Per la sufikso “-ple” deriviĝas la opblaj formoj (duobla, triobla, qvarobla, ktp.)
unple – unobla
dwaple — duobla
triple — triobla
charple - kvarobla
petple – kvinobla
ktp.

-PLEM
“plem” estas la adverba formo de “ple”. Per la sufikso “-plem” esprimiĝas:
unplem – unuope
dwaplem – duope
triplem – triope
charplem – kvarope, je grupoj de kvar
Ktp.

Tu zin unplem – eniri unuope.
In fila dwaplem – en vico duope.
In fila triplem – en vico triope.
Lai triplem – veni triope.
Promeni triplem – promeni triope, je grupoj de tri.
Zin ba triplem – eniru triope, en tri po fojo.
In fila charplem – en vico kvarope.
Zin charplem – eniru kvarope.


Post numero la substantivo estas ĉiam en formo singulara:
pet jen – kvin homoj
dwa oko - du okuloj
tristo dolar - trecent dolaroj.
sem pes-ki sukra – sep sukerkubetoj (sukerbriketoj).



ADJEKTIVAJ LOKUCIOJ (numero + substantivo + adjektivo):
Tri metra glube riva - rivero profonda tri metroj.
Sey mur es dwa metra gao. – ĉi tiu muro estas alta du metroj.
Dao fon Milano til Venezia es dwasto-semshi kilometra longe – la vojo de Milano ĝis Venezia estas longa 270 kilometroj.
(Venezia dali fon Milano pa 270 kilometra – Venezia distas 270 km. de Milano )



LA TAGOJ DE LA SEMAJNO
La nomoj de la semajn-tagoj estas formataj per numero (de 1 ĝis 7) plus la partikululo “di” (itale “dì” estas sinonimo de “giorno” = tago”).
Lundo estas konsiderata la unua tago:

Undi - lundo
Dwadi - mardo
Tridi - merkrerdo
Chardi - ĵaŭdo
Petdi -vendredo
Sitdi - sabato
Semdi - dimanĉo.


LA MONATOJ
La nomoj de la monatoj baziĝas sur la latinaj, larĝe disvastiĝintaj. Tamen la nomoj kunmetitaj (mes + numero) estas akceptataj sinonimoj:

Januaro — januar (mes-un)
Februaro — februar (mes-dwa)
Marto — marto (mes-tri)
Aprilo — april (mes-char)
Majo — mey (mes-pet)
Junio — yuni (mes-sit)
yulio — yuli (mes-sem)
Aŭgusto — augusto (mes-ot)
Septembro — septemba (mes-nin)
Octobro — oktoba (mes-shi)
Novembro — novemba (mes-shi-un)
Decembro — desemba (mes-shi-dwa).


Dey sem (de) mey — La sepa de majo.
Dey dwashi-un (de) mes-nin. — La dudekkunua de Septembro.


* * * fino de la dektria parto * * *

LLIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
La formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.

FORMADO DE LA VORTOJ – PARTIKULOJ KAJ AFIKSOJ


FORMADO DE LA VORTOJ
La vortoj LdP devenas el pli ol dek plej gravaj lingvoj kaj estas importitaj kiel eble plej fonetike similaj al la originalo.
Tia pleja simileco estas konservata ankaŭ en la derivitaj vortoj.
Tiucele lidepla, en la vort-derivado uzas partikulojn kaj sufiksojn plejparte komencantajn per konsonanto, kiuj estas facile prononceblaj kunlige aŭ apud al iu ajn radik-vorto.
Tia strukturo donas al LdP vortojn klarajn, facile analizeblajn kaj facile kompreneblajn.


PARTIKULOJ KAJ AFIKSOJ PLIGRANDIGAJ – MALPLIGRANDIGAJ / KARESAJ

“GRO-”
La pligrandiga partikulo “GRO” signifas “ege, multege”
Gro-danke – egan dankon
Gro-gran – grandega, enorma
Gro-gao – altega, tre alta.

"Gro-" esprimas pli alt-grade de “muy” (multe) pligrandigon / intensigon kaj se rilatas al substantivo esprimas egan grandecon kiel en Eo la vorto “grandega”:

Muy hao! – multe bona/e!
Gro-hao! – tre bona/e! bonega/e!

Muy felise – multe feliĉa
Gro-felise – ege feliĉa

Muy pri – ŝati multe
Gro-pri – ege ŝati

Muy danki – danki multe
Gro-danki – ege danki


Gro-gun – laboregi
Gro-gunsa – grandega laboro (Gran gunsa – granda laboro)

Gro-chifan - ege manĝi, manĝi multege
Gro-chifansa – grandega manĝado

Lu muy pyani – li multe drinkas
Lu gro-pyani – li ege drinkas

Lu gro-pi – li ege trinkas
Lu gro-pi vodka kom akwa – Li trinkegas vodkon kiel akvon;

Gro-pluva - pluvego
Gro-pluvi – pluvegas, ege pluvas
Zai gro-pluvi – estas pluveganta, daŭre pluvegas.


“Gro” usata kiel adverbo, kompreneble ne bezonas je streketo:

Lu pi vodka gro, kom akwa – Li trinkegas vodkon, kiel akvon
Chifan gro – manĝi multege
Zai pluvi gro – daŭre pluvegas
Fengi gro – ventas ege (vento blovegas)


“KI”
La malgrandiga/karesa partikulo “-Ki” povas esti usata kun pluraj vortotipoj:

Dom - domo
Dom-ki - dometo

Pluvi – pluvas
Pluvi-ki – pluvetas
Zai pluvi-ki – pluvetadas (daŭre pluvetas)
Feng - vento
Feng-ki venteto
Fengi-ki – ventetas (estas iomete da vento).

Chifan – manĝo (matenmanĝo, tagmanĝo aŭ vespermanĝo)
Chifan-ki – manĝeto, intermanĝeto, dumpaŭza manĝeto
Treba chifan-ki – necesas manĝeti.

Somni - dormi
Somni-ki – dormeti

Son – filo
Son-ki - fileto

Boy – knabo
Boy-ki – knabeto

Opa – avo
Opa-ki - aveto

“-KI” estas ankaŭ kares-sufikso uzata kun personaj nomoj (antaŭnomoj):
Jon – Johano
Jon-ki – Joĉjo

Peter – Petro
Peter-ki – Peĉjo

Katia – Katia
Katia-ki – Katinja

La personaj nomoj longaj, antaŭ alddoni “-KI” povas esti kurtigitaj:

Roberto – Roberto
Rober-ki – Roberĉjo

Silvana – Silvana
Silvan-ki – Silvanja

Vladimir – Vladimiro
Vladim-ki – Vladiĉjo

Helena – Helena
Helen-ki – Helenjo

Alexander – Aleksandro
Alexan-ki – Aleksanĉjo

Susana – Suzana
Susan-ki - Suzanjo

Sed oni povas ankaŭ tutsimple ilin kurtigi aldonante la finan vokalon “-i”:

Roberto > Robi
Silvana > Silvi
Vladimir > Vladi
Helena > Heli
Alexander > Alexi
Susana > Susi

Fakte “-i” estas kares-sufikso uzebla ankaŭ kun nomoj unusilabaj aŭ dusilabaj;

Evi = Eva-ki
Ani = Ana-ki
Yani = Yan-ki
Joni = Jon-ki
Mami = mama-ki
Papi = papa-ki
Koti = kota-ki
Dogi = doga-ki

Eblas ankaŭ la kurtigo de nomoj kutima en la patrolando de la rilata persono (la vok-nomo uzata de la realaj familianoj kaj geamikoj).

Rimarko:
La partikulo “ki” kaj la sufikso “-i” ne devas esti konfuzitaj kun la prefikso “yun-”:

YUN- = Eo “-ido”:
Doga – hundo/hundino, dogi – hundeto/hundineto*1
Yundoga – hundido/hundidino, yundogi – hundideto/hundidineto
Kota – kato/katino, koti – kateto/katineto
Yunkota – katido/katidino, yunkoti - katideto/katidineto
Kaval – ĉevalo/ĉevalino, kaval-ki – ĉevaleto/ĉevalineto
Yunkaval – ĉevalido/ĉevalidino, yunkaval-ki – ĉevalideto/ĉevalidineto
Gova – bovo/bovino, govi – boveto/bovineto
Yungova – bovido/bovidino, yungovi – bovideto/bovidineto
Faula – birdo, fauli – birdeto, yunfaula – birdido, yunfauli- birdideto
Kok – koko/kokino, koki – koketo/kokineto, yunkok – kokido, yunkoki - kokidineto

*1: En ĉiuj ĉi supraj ekzemploj la dusignifa Eo sufikso “-et-” estas usata en la kares-signifo, anstataŭ “-ĉj-” kaj “-nj-”, do:
hundeto/hundineto = hund-ĉjo/hund-njo
hundideto/hundidineto = hundid-ĉjo/hundid-njo.
Analoge por la aliaj ekzemploj.


“GRON-” kaj “-KIN”
La pligrandiga prefikso “gron-“ kaj la malpligrandiga sufikso “-kin” estas usataj nur kun substantivoj, por derivi nociojn kvalite diferencajn de la baza vorto, ne nur pli grandajn aŭ pli malgrandajn:

Dom - domo
Domkin – budo (ne dometo sed io ĝenerale malgranda)
Domgron – palaco (ne domego sed konstruo ĝenerale granda).

Denta - dento
Dentagron – hokdento, dentego (de elefanto).

Barela - barelo
barelakin – ladskatolo
bira-barelakin, barelakin de bira – ladskatolo da biero.


Rimarko 1:
La sufikso “-KIN” kaj la partikulo “KI” povas usati kune:

Dao – vojo
Dao-ki – vojeto
Daokin – pado
Daokin-ki - padeto

Riva – rivero
Riva-ki – rivereto
Rivakin – torento
Rivakin-ki – torenteto

Baum – arbo
Baum-ki – arbeto
Baumkin – arbusto
Baumkin-ki – arbusteto

Agra – plugokampo
Agra-ki – malgranda plugokampo
Agrakin – legomĝardeno
Agrakin-ki – legomĝardeneto.

Auto – aŭtomobilo
Aŭto-ki – malgranda aŭtomobilo (ekzemple “Fiat 500”)
Autokin – porinfana aŭtomobilo (foje movigata per pedadoj, kvazaŭ bicikleto)
Autokin-ki – porininfana aŭtomobileto (ludilo) pli malpli granda kiel infana mano.

Rimarko 2:
En lidepla la fonetika aspekto kaj harmoiiĝo de la vortoj estas tre grava, pro tio la uzo de pli ol du sufiksoj en unu vorto estas malofta kaj laŭeble evitinda, samkiel evitindaj estas longaj vortoj.
Tamen multo dependas ankaŭ de la rezulto; ekzemple “autokin-ki” estas vorto sufiĉe longa sed samtempe sonas infanece, do tre oportuna por la nomo de infana ludilo.
Kontrŭa ekzemplo: Por la nocioj “avo” kaj “avino”, komence uzatis “grampa” kaj “granma”, bonaj vortoj ĉar sufiĉe internacie komprenataj sed malmbonaj el infana vidpunkto, ĉar la unuaj partoj, por infano malfacile prononceblaj, tial ili estis anstataŭitaj per la nunaj pli oportunaj “opa” kaj “oma”.


La partikuloj -NEY, -SHE kaj ties derivaĵoj -NEM, -SHEM

-NEY esprimas la genitivon, aldonita al verbo esprimas la participon pasivan, kun la kardinalaj nombroj formas la vic-ordajn.
Ekzemple:
Mata - patrino, mata-ney klaida – vesto de la patrino
Jen - homo - jen-ney – de la homoj, humana
Jen rude-fas-ney – ruĝ-vizaĝulo, (homo kun ruĝa vizaĝo)
Gela gran-oko-ney – grand-okula knabino (knabino kun grandaj okuloj)
Idea yu-oli-ney - la ideoj de ĉiuj vi
Vidi-ney - vidita
tri-ney - tria.

-NEM estas la adverba formo de -NEY:
Parta-ney - parta, parta-nem - parte
Un-ney – unua, un-nem - unue
Ofensi-ney – offendita, ofensi-nem - ofendite.

-SHE – esprimas la participon aktivan:
Ahfi - kaŝi, ahfi-she - kaŝanta
Respekti – respekti, respekti-she – respektanta.

-SHEM – derivas adverbojn kiuj esprimas maniero, formo konduto (kun … o)
Respekta – respekto, respekti-shem – kun respekto, respekte
Ahfi – kaŝi, ahfi-shem - kaŝe
Dumi – pensi, dumi-shem – pense
Gani – kanti, gani-shem – kante, kun kantoj:

Gani-shem tra urba – kante tra la urbo, tra la urbo kun kantoj.
Lu zai sidi dumi-shem – li sidadas pense (absorbita en sia pensoj)
Ela chu-te ahfi-shem - ŝi eliris kaŝe (zorgante ke oni ne rimaku tion).


-SHA - sufikso kiu esprimas aganton:
Milki - melki, milki-sha - melkanto
Kapti – kapti, kapti-sha - kaptanto
Kan – rigardi, kan-sha – rigardanto, spektanto.


* * * fino de la dekkvara parto * * *

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***

Mi pensas ke ni ne bezonas pli da internaciajn lingvojn. Esperanto sufiĉas. Mi ankaŭ ne estas konvinkita ke Esperanto estas mortita. Ĉu studo diras ke pli malgranda procento de la monda loĝantaro parolas ĝin ol en la pasenteco? Ĉi tiuj aferoj bezonas pli da tempon ol pri kion ni kutime pensas. Demokratio komencis en antikva Grekujo, sed ĝi ne ege etendis ĝis pli da dek ok jarcentoj poste. Ankoraŭ ĝi ne ekzistas en multaj landoj. Esperanto nur naskiĝis ĉirkaŭ 1887. Esperanto havas tre bonan evoluadan avantaĝon. Ĝi estas tre efika. Havu paciencon kaj restu lojala!

Estimata Samideano Peter Schweinsberg,
Mi konsentas, Esperanto vivas kaj plu vivos longatempe kiel simpla interamika komunikilo, eble iam ĝi evoluos pli rapide, eble … “Ĉi tiuj aferoj bezonas pli da tempon ol pri kion ni kutime pensas”.
Sed probabe intertempe alia lingvo fariĝos definitive la reala internacia lingvo, ĉu la angla, ĉu la ĉina?
Vi diras: “Esperanto havas tre bonan evoluadan avantaĝon."
Pri tio mi opinias alie: Ĝis kiam la evoluo de de Esperanto devas obej al la striktaj reguletoj de La Fundamnto kaj ĝis kiam la Esperanto Movado estos regata de la fundamentalistoj, Esperanto ne povos havi liberan evoluon komparebla al la evoluo de ĉiuj aliaj lingvoj.
“Ĝi estas tre efika. Havu paciencon kaj restu lojala”.
Esperanto ne estas pli efiKa ol Ido > http://www.ido.li/index.php
aŭ Interlingua > http://www.youtube.com/watch?v=NKDfdzTvCoE&feature=related
Kaj ĉi tiuj lingvoj evoluas multe pli libere kaj nature ol Esperanto.

Pri lajaleco: Mi estas ne nur lojala sed ankaŭ fidela al la ideoj de Zamenhof pri internacia lingvo.
Jam ekzistis Volapuk kaj Zananhof studis kaj ekzameni ĝin, nur poste publikigi Esperanton kaj kun volapuk kaj volapukistoj li neniam havis malamikajn rilaojn.
Provoj kaj klopodoj por doni al la mondo komunan lingvon estas apenaŭ komencitaj.
Mi opinias ke ĉiu lingvema persono kiu serioze volas kontribui al tiuj klopodoj devus imiti la ekzemplon de Zamanhof: lerni almenaŭ du planlingvojn kaj rilati amike kun ĉiuj aliaj.

Samideane kaj amike
Attilio

Pri planlingvoj kaj LdP klaku ĉi ligilon! (unu mia komento a Jano Klark, ankoraŭ aktuala)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12548458#comment12548458

Krome, ĉi tie vi trovos aktualajn opiniojn pri Esperanto de fama hungara Eo instruisto
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12372198#comment12372198

amike Attilio

Kara Attilio,

via laboro estas interesa, instrua, edifa, inspira, certe iel ankaxu efika

Oni povas lerni ion el io, sen detrui ion alian. Pri neologismoj kiel *olda*: se ili estas ĝenaj, sufiĉas ne uzi ilin, ne estas necese ilin iel ajn "ekstermi". Oni uzu aktive rimedojn de vortoderivado (ankaŭ laŭ Thierry Salomon, se mi ne eraras). Tio laŭ mi estas sufiĉa, por konservi simplecon de Esperanto. La projekto LiDePla povas ekzemple instrui, kiel transrpeni radikojn prefere je
versio fonetike simpla.

Kara Blazio,
Kare Blazio,

koran dankon pro via bonaj vortoj.
kordiale danka por yur hao wordas.

Mi legis ilin kun granda ĝojo ĉar mi tre estimas vin, krome, mi konas vin sufiĉe bone por esti certa de ties sincereco.
Me lekti li joisafulem bikos me gro pri yu, krome, me koni yu aika hao fo bi serte pa se-ney sinseritaa.

Bedaŭrinde, tre malmulte da esperantistoj rilatas amike kun aliaj lingvo-projektoj, la plejparto el ni preferas ŝovi la kapon sub la sablon, aŭ krii ke Esperanto estas la plej granda bono, samtempe rifuzante iun ajn komparon.
Afsos, gro-shao esperantistas relati amiga-nem kun otre lingua-proyektas, maiste-parta aus nu preferi sovi kapa inu ramla, o krai ke Esperanto es lo zui hao, samtaim-nem refusi-yen eni hi kompara.

Per tiu vojo Esperanto iras nenien kaj esperantistoj pli kaj pli famiĝas kiel nefidindaj naivuloj.
Pa sey dao Esperanto go a nullok e esperantistas oltaim pyu famifi kom bufidival naivnik.

amike Atilio

Dankon!
Dulingvaj tekstoj (kiel via teskto supre) instruas tre bone.
Sonstrukturo de multaj vortoj estas tre facila. Tio estas certe granda avantaĝo.

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVINA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.

LISTO DE LA AFIKSOJ PRODUKTIVAJ


PREFIKSOJ

BU- negacio/prefikso = Eo “ne-“ uzita prefikse:
komparibile – komparebla, bukomparibile – nekomparebla
probablem — probable, buprobablem - neprobable
buvere – nevera.

DE(S)- ("des" se antaŭ vokalo) ago kontraŭa al iu antaŭa ago:
desharji – malŝarĝi
desorganisi – malorganizi
deroli – malbobeni.

DUS- "malbona/e, malbela/e, fi-":
odoro - fauha – dusfauha – fiodoro, haladzo
trati – trakti, dustrati – trakti iun malbone, (suferige, neĝentile humilige)
fama-ney – fama, dusfama-ney – fifama, fama pro malbonaĵoj
dusmeteo - malbona vetero, malbela vetero.
dustaim – tempo(j) aŭ epoko malbona, ekzemple dum milite (milita periodo)

EK- io farita nur unufoje aŭ subite. (en la hinda "EK" = unu):
tuki – frapi, ek-tuki — frapi unufoje,
krai – krii, ek-krai — ekkrii (eligi krion)
eksalti – ek-salti (salteleviĝi).

EN- indikas komencon de ago:
en-somni – ekdormi
en-stan – ekstari, leviĝi
en-stepi – ekpaŝi, ekmarŝi.

FA- sinonimo de “-if” = Eo “-iĝ”:
fa-dense — densiĝi
fa-dwa – duiĝi
fa-gran – grandiĝi.

FUY- esprimas naŭzon, mallogon, hidecon, fiecon:
fuy-jen – fihomaĉo
Fuy-somniguan – fihotetelaĉo, fidormejaĉo
fuy-gunsa – laboraĉo, filaboraĉo, malpura laboro (materie aŭ spirite/eduke malbona).

GIN- sinonomo de “-ina” = Eo “-ino”:
gin-yan - ŝafino
gin-leker - kuracistino
gin-doga – hundino.

GRO = Eo “-eg, ege” (partikulo kaj adverbo):
kitaba – libro, gro-kitaba – librego
gran – granda, gro-gran — grandega
hao – bona/e, gro-hao - bonega/e
feng – vento, gro-feng - ventego, sedey fengi gro - hodiaŭ forte ventas.

HAF- = Eo “duon-“:
haf-dey – duontago
dey-haf – tagmezo (la dekdua horo)
haf-ora duon-horo
haf-pankin – duon–bulko.

KO- ago aŭ stato komuna, kuna, samtempa:
koexista kunekzistado
kojen - kunvivant(in)o.
Kun streketo se vorto komencas per "O": ko-operativa - kooperativo.

KONTRA- (prepozicio kaj prefikso) = Eo “kontraŭ-“:
kontratoxin - kontraŭveneno
kontrareforma – kontraŭreformo
kontrarevolusion – kontraŭrevolucio.

MAH- sinonimo de “-is” = Eo “-ig”:
hao - bona - mah-hao – bonigi, plibonigi
jal – bruli, mah-jal – bruligi, ankaŭ registri (surdiskigi) CD aŭ DVD.
mah koywan abyasi a koysa — kutimigi iun al io.

MAN– sinonomo de la sufikso “-o”. Formas la virajn nomojn:
man-yan – virŝafo
man-leker - kuracisto (viro)
man-doga – vir-hundo.

MIS- esprimas eraron, eraran, erare, neĝuste, ktp = Eo “mis-“
misyusi – misuzi
miskalkuli – miskalkuli
missamaji – miskompreni.

NO- = Eo “mal-“ (pli malvaste usata ol en Eo. Kun ag-verboj oni uzas “de(s)”)
juste – ĝusta, nojuste – malĝusta
pinchan – ordinara, nopinchan – malordinara
muhim – grava, nomuhim - malgrava
pri – ŝati, nopri – malŝati.

PRA- = Eo “pra-“
1) Malproksima parenco:
praopa – praavo
praoma - praavino
prajanmer – pra-av(in)o.

2) Unuatempa, antikva:
pralingwa - pralingvo
prajen, pra-homo
prahistoria – prahistorio.

PRE- = Eo “antaŭ-“ uzata prefikse:
previdi – antaŭvidi
prenam – antaŭnomo
preyeri - antauhieraŭ
pregoer - antaŭulo
prejuda – antaŭjuĝo.
Antaŭ la vokalo “e”, kun streketo: pre-existi – antaŭekzisti.

PRO- Prepozicio kaj prefikso, = favora al, por:
pro-guverna sirkula – kunvenantaro favora al reg-sistemo
pro-westa stata - ŝtato okcidentema, favora al okcidento
pro-memoria – por memoro, (noto, libreto aŭ io speciale farita por memori)
pro-forma – formale, laŭleĝe ne povanta ne esti:
Toy cheka he bi sol pro forma – Tiu kontrolo estis nur “ŝajnigita, ne serioza”.

RAS- = Eo “dis-“:
lwo - fali – raslwo – disfali
dai - doni - rasdai - disdoni
rasmuvi - dismoviĝi;
rassendi – dissendi.


RI– = Eo “re-”:
rividi - revidi
riapari - reaperi
rizwo – refari.

SIN- prepozicio kaj prefikso = Eo “sen-”:
sinsensu-ney – sensenca
sinvalor-ney – senvalora
sinkolor-ney – senkolora.

SHMA- = Eo “-aĉ”
shma-kaval – ĉevalaĉo
shma-dom – domaĉo
shma-rasmi – desegnaĉi.


STIF- = Eo “duon-“ uzata kun familiano:
stif-mata – duonpatrino
stif-patra - duonpatro.

SWA- pronomo kaj prefikso = Eo “sin-“:
swa-luba – sinamo
swa-kontrola - sinregado.
fidi sol swa selfa — fidi nur sin mem
findi swa — sin trovi.


TRA- (prepozicio kaj sufikso) - tra, de la komenco ĝis la fino:
tralekti – tralegi, legi ion de la komenco ĝis la fino
tranochi - tranokti
trabori – trabori.


***

SUFIKSOJ

-BIL(E) = Eo "-ebl"
vidibile, vidibil, - videbla
samajibile, samajibil - komprenebla,
chibile, chibil - manĝebla.

-DAN = Eo “-ujo”
chay – teo, chaydan - teujo
nayu – butero, nayudan – buterujo
sukra – sukero, sukradan – sukerujo.

-EM – elde adjektivo derivas adverbon (la “-e“ de la adjektivo forlasiĝas)
klare - klara, klarem – klare
tume – malluma, tumem – mallume
pinchan – ordinara, pinchanem – ordinare.

-ER - "aganto aŭ ilo kiu agas":
plei – ludi, pleier – ludanto,
lekti – legi, lekter – legant(in)o/legilo (lekti-sha - legant(in)o, lektitul – legilo)
milker – melkant(in)o aŭ melkilo (melki-sha – melkant(ino), melkitul – melkilo)

-FEN - formas frakciojn:
un (de) trifen - triono
sem (de) shifen - sep dekonoj.
shi (de) stofen – dek centonoj

-FUL – plena, plena de:
joisaful - ĝojplena
jivaful - vivoplena
danjaful – tre danĝera.

-GUAN = Eo "ejo, ĉambro(j)":
fanguan - manĝoĉambro
frisiguan - frizejo;
kitabaguan - librejo;
printiguan – tipografio, presejo.

-IFI sinonimo de “fa” = Eo "-iĝ"
iri - koleri – irifi - koleriĝi
klare - klara - klarifi – klariĝi
rude – ruĝa, rudifi - ruĝiĝi

-(I)KA "ajo aŭ ilo".
La finaj vokaloj “-e” kaj “-a”, transformiĝas en “ika”, en aliaj kazoj “-ka” aldoniĝas.
Kun unusilabaj verboj finiĝantaj per “-I” , “-IKA” aldoniĝas per streketo:
nove – nova, novika - novaĵo, io nova
ski – skii, ski-ika - skiilo
plei – ludi, pleika - ludilo.

-IKE (senakcenta) elde nomoj derivas rilatajn adjektivojn.
Se aldonita al substantivo finiĝanta per “-a” aŭ “–ia”, ĉi vokaloj forlasiĝas:
ocean - oceano, oseanike – oceana
harmonia – harmonio, harmonike – harmonia
historia – historio, historike - historia.

La substantiva finiĝo "-IKA” anstataŭiĝas per “-IKE ":
publika – publiko, publike – publika
gramatika – gramatiko, gramatike - gramatika
politika – politiko, politike - politika

-INA sinonomo de la prefikso “gin-“ = Eo “-ino”:
amigas – geamikoj, amiginas - amikinoj
doga – hundo/hundino, dogina - hundino.

-INKA eta aŭ la plej eta parto de io:
ramla - sablo, ramlinka - sablero
snega - neĝo, sneginka – neĝero
taim – tempo, taiminka - momenteto
literaturinka – eta parto de literaturo ekzemple: poezio, rakonto, fatelo.


-ISH pli-malpli, iugrade.
La finaj vokaloj de la radikvortoj forlasiĝas, "-ney” fariĝas “-nish”:
blanish – malpure blanka
interes-ney interesa, interes-nish – pli malpli interesa
hao - bona/e, haoish - tolerebla.

-ISI sinonimo de “mah-” = Eo “-igi”. (la finaj vokaloj de la radikvortoj forlasiĝas)
detal- detalo, detalisi - detaligi
iri - koleri, irisi – kolerigi
klare – klara, klarisi - klarigi.
mitologia – mifologio, mifologisi – mitigi, legendigi.

-ISTA indikas persono rilate al doktrino, filozofio, profesio aŭ specifa kvalito:
metodista - metodisto
dentista - dentisto
artista - artisto.
esperantista – esperantisto.

-(I)TAA similas al “-nesa” kaj al Eo “-eco”, formas abstraktajn substantivojn:
Se vorto finas per la vokalo “e” aŭ “a”, oni anstataŭas la vokalo per “-(I)TAA”.
kun la adjektivoj kiel “gao, lao” kaj kun kiuj finas per konsonanto, havas la formon “-TAA”.
gaotaa – alteco.
probabilitaa – probableco
amigitaa – amikeco
dushmantaa — malamikeco.


JEN- "homo, persono":
samlandajen - samlandano
sendijen – sendit(in)o .
lubijen – amat(in)o
laojen – maljunul(in)o.

-LIK esprimas similecon laŭ aspekto aŭ karaktero:
matalik – patrineca
domlik - hejmeca
suryalik – sunsimila.

-LOK "loko, ejo":
abiti - loĝi, habitilok – loĝ-loko
twoli – draŝi, twolilok – draŝejo
koylok - ie
enilok – ĉie.

-MENGA amaso, kuno da aĵoj aŭ uloj samtipaj:
moska – muŝo, moskamenga – muŝosvarmo
yan – ŝafo/ŝafino, yanmenga – grego, ŝafgrego
jen – homo, jenmenga – homamaso.

-NESA elde adjektivoj derivas abstraktaj nomoj. Similas al “-(i)taa”
dolchinesa – dolĉeco
grannesa – grandeco
dulenesa – tenereco.

-NIK persono kun karakterizo de: (la eventuala fina vokalo povas esti forlasita):
batalnik – batalemulo
novnik – novulo, novico
pyannik – drinkemulo


-O derivas masklajn nomojn (sinonimo de “man-”).
doga – hund(in)oj, dogo – hundo (masklo)
amiga – amik(in)o – amigo – amiko, (amigas – geamikoj).

-PLE = Eo “-oblo”
unple - unoble
dwaple - duoblo
triple - trioblo
shiple – dekoblo
Ktp.


-SA
1) derivas substantivojn elde verboj tipo 2 kaj formas kelkajn pronomojn:
flai – flugi, flaisa – flugo
gun – labori, gunsa – laboro
jan - scii – jansa - scio.
koysa - io
enisa – nenio.


-SHIL = Eo “-em”
kusi - mordi - kusishil - mordema
fobi – timi – fobishil - timema

-TE (kun streketo) markilo de la tenso preferito (is-tenso):
ta shwo-te, ŝi/li diris.

-VAL = Eo “inda”:
admirival – admirinda
Sey filma es goval – indas iri vidi ĉi tiun filmon
sey geim es pleival – tiu ĉi ludo estas ludinda.


-YUAN esprimas oficisto , laboriston, kelneron, membro, ks:
kafeeyuan – kelnero (en kafejo)
polisyuan - policano
shopyuan – komizo, vendisto.


* * * fino de la dekkvina parto * * *

LIGILOJ AL GRAMATIKAJ PARTOJ - VORTAROJ - RAKONTOJ - LITERATURO :


LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj. - UNUA PARTO
Alfabeto, akcento, prononco.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12021897#comment12021897

LINGWA DE PLANETA - GRAMATIKO kun ekzemploj - DUA PARTO
Pronomoj kaj korelativaj vortoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12022318#comment12022318

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj – TRIA PARTO
Verboj kaj konjugacio
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024125#comment12024125

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - KVARA PARTO
Modoj, tensoj, aspektoj, voĉoj.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024466#comment12024466

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - KVINA PARTO
Voĉoj: refleksiva, mediala, pasiva – Duobligo de la verbo.
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024768#comment12024768

LINGWA de PLANETA – GRAMMATIKO kun ekzemploj - SESA PARTO
Verboj “YE” kaj “YOK” help-verboj, verbaj prefiksoj kaj verbaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12024989#comment12024989

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj - SEPA PARTO
Substantivoj kaj la konkretigaj sufiksoj “(i)ka”, “tura” “wat”)
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025163#comment12025163

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – OKA PARTO
Sufiksoj “-er, -sha- (i)ka, -tul, -ista, (-nesa, -(i)taa), -yuan, -nik, -inka, -menga, -tot”.
Vortoj kunmetitaj kun “-jen, - gina, -man”
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12025379#comment12025379

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010 - Nomoj de landoj, popoloj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026063#comment12026063

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – NAŬA PARTO-2 (proponoj)
Nomoj de landoj, etnoj, popoloj, civitanoj, lingvoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12026107#comment12026107


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKA PARTO
Adjektivoj – substantivoj - adjektivigaj sufiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12098855#comment12098855

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKUNUA PARTO
Substantivigo de adjektivoj kaj de participoj. Sntakso, verboj elde adjektivoj. Adverboj - participoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12201845#comment12201845

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKDUA PARTO
La komparacio – gradoj de la adjektivoj kaj adverboj – La superlativo
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12467497#comment12467497


LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKTRIA PARTO
La nombrosistemo - frakcioj kaj obloj – semajn-tagoj kaj monatoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580510#comment12580510

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVARA PARTO
Formado de la vortoj – partikuloj kaj afiksoj
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12580898#comment12580898

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKKVINA PARTO
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12815539#comment12815539
LISTO DE LA AFIKSOJ PRODUKTIVAJ

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKSESA PARTO
http://www.ipernity.com/blog/34020/219853/comment/12818456#comment12818456
KUNMETITAJ VORTOJ – PREPOZICIOJ – KONJUNKCIOJ / ADVERBOJ (de “A” ĝis “INU”)

***
***

VORTAROJ – KANZONOJ - RAKONTOJ - LITERATURO :

Lernu lidepla-prononcon aŭdante belajn kantojn kaj babiletojn kun teksto
http://www.youtube.com/watch?v=MwwKb9BYFTk&feature=channel

***
Vortaro LdP-Eo + Eo-LdP Dialogoj
http://lingwadeplaneta.info/files/ldpeo.shtml

Vortaro LdP-Eo / Eo-LdP + aliaj vortaroj + LdP Gramatiko + Baza kurso
http://lingwadeplaneta.info/en/grammar.shtml

L d P–English-Ldp LdP-Multilingwa Lexikon
http://lingwadeplaneta.info/glossword/index.php

***
Rakontoj
http://lingwadeplaneta.info/en/texts.shtml

Lidepla kiel literatura lingvo
http://joyoflanguages.blogspot.com/2010/06/best-literary-language-of-2010-lingwa.html

***
NOVAJ LDP LITERATURAJ BRIKOJ - NOVE LDP LITERATURINKA

Oscar Wilde "Selfish Giant" tradukita de Stephen Rice
http://ldp.wikkii.com/wiki/Egoistike_Giganta

Kelke mitologia pa Lingua de Planeta - bay Dimitris Ĥristidis
http://butterpopkorn1.blogspot.com

***
LA KUNFRATARO DE LA ARTEFARITAJ LINGVOJ
http://www.facebook.com/group.php?gid=139871949380941&v=app_2373072738#!/group.php?gid=139871949380941

***

LINGWA de PLANETA – GRAMATIKO kun ekzemploj – DEKSESA PARTO
Unua eldono 01. 06. 2010.

KUNMETITAJ VORTOJ – PREPOZICIOJ – KONJUNKCIOJ / ADVERBOJ (de “A” ĝis “INU”)


KUNMETITAJ VORTOJ

En la kunmetitaj vortoj, la ĉefa vorto staras en la fino, post la kvalifika aŭ modifiga vorto:
Flaifish – fluganta fiŝo
Suryaflor – sunfloro
Akwagarmiser - akvovarmigilo
Mauskapter – muskaptilo
Lernikitaba - lernolibro
Sendijen - sendito
Saltikorda – saltoŝnuro
Haostasa - bonfarto
La adjektiva finaĵo “e” povas esti forlasita:
Garibe – fremda, garibjen (garibe jen) - fremdulo
Plate – plata, platbota (plate bota) - floso



PREPOZICIOJ - KONJUNKCIOJ - ADVERBOJ

A – (prepozicio) indikas:
1) la celon, la direkton, (al, en + “….n”):
Treba go a frutashop - necesas iri en fruktobutikon
Lu he returni a Moskva – li revevis al Moskvo.

2) la kazo dativo, (al):
Me dai kitaba a ela – mi donas la libron al ŝi
Me rakonti a yu … – mi rakontas al vi …
Ela shwo a lu … – ŝi diras al li …


AFTE - (prepozicio kaj adverbo) tradukiĝas per:
1) post, poste, sekve (tempa adverbo)
Un afte otre - unu post la alia
Afte se - post ĉi tio
Afte tri dey – post tri tagoj
Aftemanya - postmorgaŭ.

2) malantaŭ (loka adverbo kaj konjunkcio):
Stepi ba afte me – paŝu malantaŭ mi
Afte ela bu ye-te nulwan – malantaŭ ŝi estis neniu.

AL – en Eo tradukiĝas per: al, reage, en, kun, je, dum, kiam, per akuzativo aŭ per adveba participo.

1) Al to lu he jawabi … - reage li respondis …
Al promeni in shulin ela kalmifi – promenante en barbaro ŝi trankviliĝis.

2) kun la verboj indikas samtempecon (= "verbo+yen"):
Al kupi auto – kiam oni aĉetas aŭtomobilon, (aĉetante aŭtomobilon)
Al pasi bus-stopika me he vidi ke lu stan dar. – dum preterpaso de la bus-haltejo, Mi vidis ke li staris tie. (preterpasante la buŝaltejo…)


2) enkondukas cirkonstancojn, situacion, indikas samtempecon:
Al to lu he jawabi … - al tio li respondis …
Al bakdao … - dumvoje revenante …
Al dwar klosi-ney – je fermitaj pordoj, kun pordoj fermitaj
Al sey halat – en ĉi tiuj cirkonstancoj
Al un-ney kansa - dum unua rigardo, unuavide
Me joi al vidi yu – mi ĝojas vidi vin.


ALONG – (prepozicio) laŭ, laŭlonge de, en:
Along riva – laŭlonge de la rivero
Along gata – laŭ la strato, en la strato
Along gata me miti nuljen – laŭlonge de la strato mi renkontis neniun
Along gata ye mucho auto – en la strato estas multaj automobiloj.


AUS - (prepozicio kaj adverbo) eksteren, elen, el:
1) esprimas movon de interne al ekstero
Lai aus! - venu eksteren!
Lu go-te aus shamba – li eliris el la ĉambro.

2) indikas materialon “= Eo el”:
Botela aus glas – botelo el vitro
jus aus oranja – suko el oranĝo.

AUSEN (prepozicio kaj loka adverbo) ekster, ekstere (kie?):
Ausen dom – ekster la domo
Me jivi ausen urba – mi vivas ekster urba
Dwar bu ofni fon ausen - la pordo ne malfermiĝas de ekstere
Ausen ye frosta – ekstere estas frosto
Ausen-temperatura - ekstera-temperaturo
Lo ausen – la ekstero.


AVANEN (prepozicio kaj adverbo) antaŭ, antaŭe:
Avanen kolona - antaŭ la kolono:
Lu es dalem avanen - li estas multe pli antaŭe
May kloka es pet minuta avanen – mia horloĝo fruas je 5 minutoj.


BAKEN – (prepozicio kaj adverbo) malantaŭ, malantaŭe (kie?):
Surya bin baken badal – la suno estis malantaŭ la nubo
Urba resti baken – la urbo restas malantaŭ
May kloka es pet minuta baken - mia horloĝo malfruas 5 minutojn.


BAY - "per", "pro", "de":
1) indikas instrumenton, aŭ kaŭzon, "per", "pro":
Ta he darbi ta bay stik - li/ŝi batis ŝin/lin per bastono
Treba replasi lao bataria bay nove-la - oni devus anstataŭigi la malnovan baterion per iu nuova.
Bay forsa - per forto
Ela lai-te bay avion – ŝi alvenis per aviadilo
Bay tren - per trajno
Sendi leta bay aviameil - sedi letteron per aerpoŝto (aerpoŝte)
Ais farki fon akwa bay to ke it es twerde – akvo diferenciĝas de glacio pro tio ke ĝi estas solida (solidaĵo).

2) indikas la aganton aŭ la aŭtoron "de":
Se es zwo-ney bay me – ĉi tio estas farita de mi
Kitaba bay Gogol - libro de Gogol.


BIFOO - antaŭ (en senco tempa kaj spaca):
Wosh handas bifoo chifan! - lavi la manojn antaŭ mangi!
Lu zai stan-te bifoo me – li staradis antaŭ mi
Bifoo ke lu en-somni – antaŭ ol li endormiĝu
Bifoo-ney – antaŭa


BIKOS - konjunkcio “Ĉar”:
Me bu ve lai bikos taim yok – mi ne venos ĉar mi ne havas tempon
Me bu ve zwo se bikos me yo he zwo se – Mi tion ĉi ne faros ĉar mi jam ĝin faris.


BLI (Prepozicio kaj adverbo) apud, apude, ĉirkaŭ:
Bli may dom – apud mia hejmo
Bli klok char - ĉirkaŭ je la kvara horo (oni povas diri ankaŭ "sirke Klok сhar")
Ela sidi bli – ŝi sidas apude.


DABE - por, por ke, kun la celo:
Dabe oli samaji problema ... – por ke ĉiuj komprenu la problemon...
Dabe zwo olo kom gai ... – por fari ĉion kion decas fari ...
Dabe klarisi olo, nu ve miti hir manya – kun la celo klarigi ĉion, ni renkontiĝos ĉi tien morgaŭ.

DANK A - dankal:
Dank a lu – dankal li
Dank a fakta ke ... – dankal la fakto ke ...


DE – "de", "da"
1) indikas genitivon "de"
Lingwa de Planeta – lingvo de planeta
Deskovra de Amerika bay Kolombo - la malkovro de Ameriko far de Kolombo.

2) enhavo aŭ parto de io "da", "de":
Boxa de patata – kesto da terpomoj
Tasa de chay – taso da teo
Pes de pan – peco de pano
Un pes-ki de sukra – kubeto de sukero, briketo de sukero
(sed “tasa chay, pes pan, pes-ki sukra”) estas same akcepteblaj.


DEPOS - "ekde", "depost", "de": (en tempa senso):
Pluvi depos yeri – pluvas ekde hieraŭ
Me es hir depos klok shi – mi estas ĉi tie ekde la deka horo.
Depos ke me lai hir - depost kiam mi venis ĉi tien
Depos longtaim me bu vidi lu - de lunga tempo mi ne vidas lin
Depos sedey – ekde hodiaŭ.


DO - "kun", "kontraŭ","por", "-ind":
Prepozicio kiu enkondukas karakterizon, aŭ la celon de la objekto:
Gela do grin okos – knabino kun verdaj okuloj (verd-okula knabino)
Okula do surya – okulvitroj kontraŭ suno
Jen do lignagamba – homo kun gambo el ligno
Mashina do skribi - mashino por skribi
Es kosa do ridi – estas afero ridonda.


DURAN – dum:
Duran gwer – dum la milito
Duran laste dwa yar – dum la lastaj du jaroj
Duran (ke) me zai chi-te … – dum (kiam) mi estis manĝanta ...
Duran to eventi … – dum tio okazas…


E – kaj (konjunkcio):
Me e yu – mi kaj vi
Me sal go a kino, e yu? – mi intencas iri al kinejo, kaj vi?


EWALAA - "jen" Kunordiga konjunkcio kiu enkondukas novajn kaj ofte ne atenditajn cirkonstancojn:
Ta en-chi ewalaa ye tro mucho pepa. – li/ŝi komencas manĝi kaj jen estas tro multe da pipro.
Me he en-sidi ewalaa kota ek-salti on may genus – mi eksidis kaj jen la kato eksaltis en mian sinon
Me zin shop ewalaa miting kun may amiga kel zai kupi pan. – Mi eniris en butikon kaj jen renkonto kun mia amiko kiu estis aĉetanta panon.


EXEPTE – escepte:
Oli exepte me – ĉiuj escepte mi
Kupi ba diverse fruta exepte yabla – aĉetu diversajn fruktojn escepte pomojn.


FO
1) indikas la objekton aŭ la celon de la ago aŭ aktiveco:
Es fo yu – (Ĉi tio) estas por vi
Me lai-te fo vidi yu – Mi venis por vidi vin
Fo ke - por (= dabe).

2) indikas daŭron aŭ precizan momenton:
Fo kelke taim - por kelka tempo, por iom da tempo
Mita es aranji-ney fo klok dwa – Lla renkonto estas organizita je la dua horo.


FON – de, ekde: (en senco tempa kaj spaca)
Me zai go fon teatra – mi estas venanta de la teatro.
Fon kapa til peda – de la kapo gis la piedoj.
Fon sabah til aksham – de mateno ĝis vepero.
Fon yeri me bu fumi – ekde hierau mi ne fumas
Me habiti hir fon tri yar – mi loĝas ĉi tie ekde tri jaroj
Fon sedey ela es yur nove direktor - ekde hodiau ŝi estas via nova direktoro
Fon hu se dependi? — De kiu tio dependas?


I – kaj … kaj
I lu i ela lai ba ambi - kaj li kaj ŝi venu ambaŭ
Pren i sey-las i toy-las – prenu ambaŭ ĉi tiujn kaj tiujn.


IN – en:
1) indikas lokon:
Lu jivi in Rusia – li vivas en Rusio
Ela es in garden – ŝi estas en ĝardeno.

2) indikas tempon:
In petdi - vendrede, vendredon
In lai-she yar – la venontan jaron (en la jaro venonta).

3) esprimas ankaŭ aliajn signifojn:
In nove palto – en nova palto
Kredi in Boh - kredi en Dio
In tal kasu - en tiu kazo.


INEN - (Prepozicio kaj adverbo) ene, ene de, interne, de interne:
Inen dom – ene de la domo
Dwar es klosi-ney fon inen - la pordo estas fermita de interne
Inen me - ene de mi
Lu es inen – li estas ene (interne)
Inen-temperatura - interna temperaturo
Lo inen – la interno.


INPLAS – anstataŭ:
Lu go-te inplas me – Li iris anstataŭ mi (lu inplasi me – li anstataŭas min)
Me preferi pi kahwa inplas chay – mi preferas trinki kafon anstataŭ teon
Inplas resti lu go-te wek. – anstataŭ resti li foriris (iris for).
Lu plei inplas gun. – li ludas anstataŭ labori.


INTER – inter:
Inter dwar e winda - inter la pordo kaj la fenestro
Lu lai-te inter klok ot e shi de sabah. – li venis inter la oka kaj deka horo matene. Mutuale samaja inter jenmin. - Reciproka kompreno inter la popoloj.


INU - (Prepozicio kaj adverbo) en, enen (kien?):
Ela go-te inu shamba. – ŝi iris en la ĉambron
Kan inu! – rigardu enen!
Nulwan mog transformi fer inu golda.. – neniu povas transformi feron en oro.

* * * fino de la deksesa parto * * *