Neŭtraleco kaj ..neŭtraleco

De jaroj, en niaj rangoj ĉu en SAT ĉu en UEA, furroras la vortoj neŭtraleco [aŭ ne neŭtraleco].Laŭ la epokoj tiu debato havis diversajn signifojn tiel ke hodiaŭ tiu vorto neŭtraleco fariĝis ambigua..

Ĉe SAT la statuto postulas toleremon inter la diversaj tendencoj de la laborista movado. Postulo klara en 1921 ĉe la kreiĝo de la asocio. Tiam sindikatoj [kiam ili estis permesitaj] amikaraj asocioj kaj maldekstraj politikaj partioj konsistigis la maldekstran flankon  de la politikaj  fortoj tiu flanko estis la progresema flanko ĉefe tiu de la laboristaro. La alia flanko konsistigis el posedantoj, religiuloj, konservativoj ĉiuspecaj [notinde estas ke tiu tempe politiko estis afero de viroj.. virinoj ne ankoraŭ havis voĉdonrajton] SAT dum longe sin nomis ne neŭtrala opozicie al la esperantista movado kiu ĉefe konsistiĝis el naciaj asocioj aŭ federacioj.. UEA estis tiam asocio de individuoj kreita iom antaŭ SAT kaj kiu fariĝis modelo por la naskiĝanta laborista movado.Tiu lasta movado [SAT kaj Laboristaj Esperanto Asocioj] volis esti eksteraj al Esperanto Movado, simplaj uzanto de Esperanto kiel labor lingvo

Post la dua mondmilito UEA fariĝis la tegmenta asocio por la esperanto movado, samtempe federacio de naciaj asocioj kaj asocio de individuoj.. Tiu nova organizado de la esperanto movado postulis laŭ ĝia iniciatinto Ivo Lapenna striktan neŭtralecon en la diplomata interŝtata senco.. La ĉefa rolo de UEA estante lobiismo ĉe politikistoj diplomatoj, registaroj por akcepto de internacia lingvo Esperanto..

Strikta diplomata neŭtraleco mildiĝis ĉe UEA  per akcepto de la universala deklaro pri homaj rajtoj.

Samtempe okazas ĉe SAT debatoj  kiu kondukis kelkaj, antaŭ la pli kaj plia diversiĝo de la laborista klaso [en la sociologia senco] evoluigi la komencan ideon de toleremo al tiun de neŭtraleco inter la diversaj eblaj opinioj de la SAT membraro.. Tiu neŭtraleco havas evidente alian enhavon ol tiu de Lapenna ĉar en SAT ĉiu membro rajtas esprimi sian opinion, SAT fariĝante debatlokon, forumon kie ĉiu rajtas esprimiĝi sen provi konvinki iun sed, konforme al la statuto de la asocio, permesante al ĉiu pli maturigi siajn konvinkojn per komparo de la diversaj interŝanĝitaj argumentoj..