Béla Apáti Kovács's blog/

Ni knaboj ĉiam malpacience atendis la someran ferion. Estis ĉiela sento, kiam alvenis la lasta lernohoro kaj por ni komenciĝis la somero. Ni feliĉe kuregis hejmen kaj ni tuj faris programojn por la estonto.

Ni atendis multaj ludoj kaj amuzoj.

Mi kaj miaj amikoj pasis dekjaraj. Pasintjare ĉio estis simpla, ĉar tiam ankoraŭ ne tro interesis nin la knabinoj. Sed ĉi somere okazis io. Jam en la lernejo nin tiklis la vido de la knabinoj kaj ni volonte turnis nin post ilin.

Ni kaŝrigardis la knabinojn en la lernopaŭzoj kaj se hazarde ili rimarkis nian interesiĝon, ni forkuris aŭ imitis la indiferentecon. Ni ne kuraĝis agnoski, ke ni rigardis ilin, eĉ ni moke forkuris.

Komence ankoraŭ ni ne suspektis, ke tiu ĉi situacio difinos nian someran ferion. Prefere ni kaŝrigardos la knabinojn,ol peli la katon de la najbarino. Antaŭ unu jaro ni ne havis tian problemon.

Sed nun ĉio ŝanĝiĝis. Nin plu la katoj ne interesis. Ili povis sunumi trankvile kaj la malfeliĉaj bestoj ne devis timi de ni.

En la vilaĝo rapide disvastiĝis la famo, Budapeŝta knabino alvenos por somerumi al sia avino. Ŝi estis samaĝa, kiel ni. Se mi rememoras ŝi somerumis en nia vilaĝo ankaŭ en la antaŭaj jaroj. Sed ŝia ĉeesto evitis nian atenton. Ĉi somere ŝia alveno renversis nian kutiman vivon.

Ni jam atendis ŝin en la stacidomo kaj de malproksimo ni akompanis ŝin ĝis la domo de ŝia avino. Ŝi estis bela, longharara knabino. Ni ĉiuj tremis, kiam ni ekvidis ŝin. Ni grupiĝis antaŭ la domo de la avino.

Pasis longaj minutoj ĝis ni sukcesis ekvidi la novan knabinon. Ni fajfadis, saltadis vekante ŝian atenton. Por ni estis nepriskribebla ĝojo, kiam ŝi venis el la domo al la korto. Nia „anĝeleto” promenis al la ĝardena pordo, kie ni staradis.

Oh, Dio mia, kiam ni ekvidis, ke ŝi proksimiĝas al ni, ni forkuris kaj ni kaŝiĝis malantaŭ arboj kaj arbustoj, kiuj estis surstrate. Ŝi nur ridetis pri ni kaj ŝi diris ion al sia avino. Ni ne aŭdis kion, ĉar ili estis tro malproksime de ni.

Tombejo

Infanaĝe mi renkontiĝis kun la Morto unue. Mi estis proksimume ses, aŭ sepjara kaj apenaŭ mi sciis ion pri la vivo. Ĝi estis malgaja sento. Ĝis la hodiaŭa tago mi ne povas forgrsi ĝin.

Poste mi multfoje travivis similan renkontiĝon, sed neniam ĝi estis tiel trista, kiel tiam. Ankoraŭ nun mi ektremiĝas, se mi pensas pri ĝi. Estus bone forgesi ĝin, sed mi ne povas. La tiamaj bildoj kaj sentoj ĉiam revenas kaj ili ne lasas min trankvile. Ili venas kun mi ĉien, kiel fidelaj akompantoj.

Kun miaj amikoj mi ludis subtegmente.Mi petegis al mia patro, ke li permesu al ni ludi tie, ĉar la subtegmenta mondo ĉiufoje ravis nin. Nia subtegmento estis vera trezorejo. Tie ni trovis multe da neuzitaj aĵoj, malnovajn kolorajn gazetojn, librojn en granda kofro, krome miaj gepatroj tien metis meblojn, diversajn nefunkciantajn aparatojn, eĉ en lignokesto kaŝiĝis nevalidaj bankbiletoj, kiujn eble ankoraŭ mia avo konservis por ni.

Je la longa petegado mia patro lasis iri nin subtegmenten. Li fermis ĝian grandan lignopordon por ke ni ne terenfalu hazarde. Ni libere povis ludi tie inter la multaj oldaj „trezoroj”.

Ni ĝojegis aŭdante la bruon de la fermiĝanta subtegmentopordo malantaŭ ni. Ni restis solaj en la ĉielo. Nun jam ni povas fari kion ajn, la rigoraj okuloj de mia patro evitas nin. Alifoje ni ĉiam imagis, ke ni veturas per giganta aeroplano kaj flugadas alte superla nuboj, ĉar la subtegmento havis fenestretojn kaj tre ili ni rigardis la korton, ĝardenon kaj la vilaĝon.Ĝi estis bonega ludo. Per nia aeroplano ĉirkaŭflugis la tutan terglobon vizitante malproksimajn kontinentojn.

Ankaŭ nun ni decidis tiel ludi, sed hazarde ni trovis la kadavron de katido. Ĝi estis eta kaj vidiĝis antaŭ kelkaj tagoj ĝi naskiĝis. Pro io ĝia patrino forlasis ĝin aŭ virkato forrabis la malfeliĉan besteton. Tion ni neniam eksciis. Ni ne sentis odoraĉon. Laŭ mi la katido antaŭ nelonge mortis.

Kiom bonege estus, se ni povus revivigi ĝin. Redoni al ĝi tiun mallongan vivon, kiun la kruela sorto forrabis de ĝi.

Kial ĝi mortis? Ja, ĝi apenaŭ vivis. Tiu ĉi katido estis tro juna por morti.

Ni nur staris mute ĉe la kadavro kaj ni tremis. Eble ni ankaŭ ploris, sed pri tio mi ne memoras.

- Ĉu oni povus revivigi ĝin? – ni demandadis unu de la alia – Kompatinda besteto!

El ni neniu sciis la respondon.

Mi estis tre malĝoja kaj mi jam ne deziris ludi subtegmente. Mi vidis ankaŭ miajn amikojn premas ia nevidebla sento, kion ankoraŭ ni neniam travivis.

Ni ĉiuj deziris unuanime, ke tiu ĉi katido denove vivu. Sed ni ne havis potencon kaj ni ne povis redoni ĝian vivon, kvankam ni sopiris superi la morton.

Triste ni staris ĉe la katido morta kaj ni meditis pri la vivo kaj la morto. Tiam ankoraŭ ni ne suspektis kiom foje ni devos travivi tiun ĉi tragedion en nia vivo. Kiomfoje ni devos sperti la malgajan senton de la forpaso

Kiel mi rememoras, ni knaboj ĉiam serĉis trezoron. Ni deziris trovi oron, arĝenton, perlojn por fariĝi tre riĉaj.

Tutajn posttagmezojn ni revadis pri ĉiela riĉeco. Ni sidadis ĉe nia kutima loko sur la korto, iom fore de la okuloj de niaj gepatroj. Tie ĉi ni pritraktis, kie oni povas trovi trezoron. Ni tre esperis, la trezoro estos trovita fare de ni. Onidire, ankoraŭ en la epoko de la turka regado la riĉaj vilaĝanoj kaŝis orokaleŝon ie en la proksimaj arbaroj de la vagantaj turkaj hordoj kaj tiu ĉi ege valora trezoro atendas nin.

Ni sciis dum la pasintaj jarcentoj jam multaj homoj deziris trovi tiun ĉi orokaleŝon, sed ĝis nun trovis ĝin neniu.

Ni nepre trovos la kaŝitan orokaleŝon, ĝi estu kie ajn en la proksimaj arbaroj.

Mi kun miaj amikoj organizis ekspedicion por trovi ĝin. Kompreneble tio estis sekreto. Ni ne volis, ke ankaŭ aliaj knaboj sciiĝu pri ĝi.

Do fondiĝis sekreta societo por malkaŝi tiun ĉi multvaloran trezoron. Ni esperis, se ĝi estos trovita, ni fariĝos la plej riĉaj knaboj en Hungario, eĉ en la tuta mondo.

Kiom bonege estis revadi! Sidi nenionfarante kaj febre sonĝadi pri nia baldaŭa ekspedicio.

Ni certe sciis,ke ni estos tiuj feliĉuloj, kiuj trovos la trezoron. Ni ne povis imagi la malsukceson.

Antaŭ tagoj ni jam komencis prepari nin. Ni faris liston sur slipo skribite, kion ni kunportos.De ie ni akiris grandan torniston en kiun mi metis ĉion necesan.

Nia ekspedicio estis preta. Ni knaboj triope ekiris por trovi tiun orokaleŝon. Ĝis la arbaro kondukis mallarĝa vojeto. Iom marŝinte ni atingis nian vojcelon. Ni estis en la arbaro, kie laŭ la rakontoj kaŝiĝas sub la tero nia trezoro.

Sed kie komenci la serĉadon. La arbaro estis sufiĉe granda. Antaŭ la ekiro ni ne pensis pri ĝi. Ni opiniis tio estos sufiĉa, se ni alvenos tien kaj jam la orokaleŝo estos trovita. Estis belega ideo! Nun jam mi scias. Tiam ni ne pensis pri fiasko. Antaŭ ni brilis la koloro de la oro.

Ni vagadis en la arbaro kaj kontrolis ĉiun lokon, kie ni suspektis la kaŝejon. Vane mi serĉadis ĝin ĝis vespero, ni ne trovis ĝin.  Vespere ni iris hejmen malgajaj, sed ni esperis en la sekva tago la sorto estos pli favora al ni. Domaĝe vane ni iris de tago al tago al la arbaro, ĉiufoje ni devis reveni hejmen senrezulte.

Neatendite forpasis la someraj ferioj. La matenoj fariĝis malvarmetaj kaj ankaŭ suno brilis jam pale. En la arbaro la folioj komencis flaviĝadi kaj vento pelis ilin surteren.

Ni ne komprenis, kiel la orokaleŝo ne estis trovita, ja ni knaboj tiom volis tiun trezoron.

Pasis multaj jardekoj de post tiu somero, sed nun grizharare mi komprenis, ni knaboj tamen trovis trezoron la plej belan, kiu neniu povas depreni de ni, ĉar ĝi tie kaŝiĝas en nia koro.

orokalesxo

Iu demandis min:
-Kial vi fariĝis esperantisto?
Mi tuj respondis senhezite:
-Ĉar tiu ĉi lingvo ege ekplaĉis al mi. Mi ĉiam deziris ekkoni fremdajn homojn vivantaj en foraj landoj. Infanaĝe mi enviis, tiujn, kiuj povas komprenigi sin kun eksterlandanoj. Antaŭ multaj, multaj jaroj germanoj alvenis nian vilaĝon. Mi tre volis amikiĝi kun ili, sed inter ni estis giganta lingvomuro. Mi nur staris antaŭ ili kaj ĝene balbutadis hungare. Vane mi provadis, mi ne povis komprenigi min. La amikiĝo ne okazis, kvankam longajn horojn mi estis kun la germanoj. Mi ne sciis ilian lingvon, ili ne parolis la mian. Nin dividis larĝa senponta rivero.
Eble tiam mi jam decidis, ke mi lernos lingvojn fremdajn por ke mi povu komuniki ankaŭ kun eksterlandanoj.
En la lernejo ni lernis la rusan lingvon. Komence al mi ĝi plaĉis, sed kiel por multaj gelernantoj la rusa lingvo iĝis malfacila kaj ĝia lernado forrabis de ni multe da tempo. Ni prefere ludis. La lingvolernado bezonas ĉiutagan penadon. Do, ĝenerale la gelernantoj ne ŝatas tion, kio estas devigita.
Sed la fajrero ne estingiĝis, la volo de la kono de iu fremda lingvo ĉiam tie dormetis en mia animo.
Longe mi ne sciis, kiu lingvo estus la plej utila.
Mi loĝis proksime al la hungara maro Balatono kaj tiutempe sur la bordo de la Balatono somerumis multe da germanoj aŭ eksterlandaj turistoj parolantaj la germanan lingvon. El ĝi konkludis, ke en mia vilaĝo ĉiu deziris lerni tiun ĉi lingvon. Ankaŭ mi. Sed intervenis Esperanto kaj mi ekkonis miraklan mondon, kiu ĉarmigis min.
Tiu ĉi sento longe influis mian vivon, eĉ mi povas diri, ke ankaŭ nun tiu ĉi unua renkontiĝo kun la Zamenhofa lingvo inspiras min.
Laŭ mi, tio estas bona, ĉiela sento.

Mi renkontis lin rapidante al lingvokurso. Antaŭ nelonge li aliĝis por lerni iun mondolingvon. Li plendis al mi, kiom multekostas nuntempe la lingvolernado. Mi kuraĝadis proponi al li la lernadon de Esperanto. Li rifuĝis de la lernado. Tiam venis la ideo intervjui lin.

Vesperto (1): Kial vi estas kontraŭ Esperanto.

La malamiko de Esperanto: Laŭ mi Esperanto ne estas serioza lingvo. Diru al mi, kie oni povas uzi ĝin en la mondo? Kiom da homoj parolas ĝin? Ja, Esperanto ne havas literaturon.

Vesperto: Esperanto estas vaste estas uzata en la tuta mondo. La nombron de esperantistoj estas malfacila difini, ĉar geesperantistoj vivas en ĉiu lando, sur ĉiu kontinento. La tendaro de la geesperantistoj estas granda. Ĉu vi dubasEsperanto-literaturon?

La malamiko de Esperanto: Kompreneble, ĉar ankoraŭ mi ne aŭdis pri originala Esperanto literaturo. Eble ĝi ne ekzistas.

(Mi senfine komencis vicigi al li la originalajn verkaĵojn en Esperanto. Unue li ekmiris, sed fine ne perdi la batalon cinike ekridis:)

Bone, bone, sed tamen la grandaj mondlingvoj estas pli valoraj. Ne klopodu, vi ne povas konvinki min!

La klonkudo de la mallonga intervjuo: multaj homoj scias pri Esperanto preskaŭ nenion. Kiu kulpas?

( Rimarko: 1. Vesperto estas mia modesta eldonaĵo.Ĝi estas legebla ankaŭ en Ipernity )

Kompreneble nun mi povus diri; jam tiam mi sciis pri la politikaj ŝanĝiĝoj en Hungario kaj en Mez-Eŭropo. Sed ne, ĉar tiutempe ankoraŭ nenion ni sciis pri la disfalo de la Varsovia Pakto.

En niaj landoj la rusa estis la devigita lingvo, kiun ĉiu lernanto devis lerni vole nevole.

Komence ankoraŭ al mi plaĉis la rusa lingvo. Vere la cirila alafabeto kaŭzis por mi iom da malfacilaĵo. Ellerni lingvon ne estas facile, precipe por knabo, kiu ne tro entuziasmas ekaŭdante la vorton lernado.

Mi ne apartenis al la plej enimentaj gelernantoj. Prefere mi ludis kun miaj lernejaj kamaradoj. Post la lernohoroj ni volonte vagadis en la proksimaj arbaroj aŭ iris al la rivero por fiŝkapti. Tamen en la unuaj semajnoj nian atenton vekis la rusa lingvo. Ni vizitis la kvinan lernojaron. Ni apenaŭ atendis la lingvohorojn kaj ni kredis, ke tiu ĉi lingvo estas tre grava, ĉar kiam venkos la socialismo kaj komunismo ĝi estos la unusola pontlingvo de la laboristoj.

Ni ankoraŭ kredis tion kaj ni esperis plenaĝe ni vivos en mirakla epoko.

Post kelksemajna lernado mi eksciis, ne mi estas la plej enimenta lernanto, eĉ miaj lernejaj kamaradoj forlasis min. Miaj gramatikaj scioj estis mankhavaj. Mi apenaŭ povis elbuŝigi kelke da vortoj en la lernata lingvo. Do, mi ne estis perlo en la okuloj de la lingvoinstruistino.

Alvenis la granda festo la 7-a de novembro (kiuj vivis en la iamaj socialismaj landoj, tiuj scias kiom granda festo ĝi estis. Ĝi superis ĉiun feston ekzistantan.)  Nia lernejo devis festi ĝin dece kaj estis invititaj sovetaj soldatoj. La ĉeflaŭtanto portis por ni gelernantoj, la adresaron de sovetaj pioniroj, kiuj volonte korespondus kun ni.

Mi ĉiam ŝatis korespondi kaj kompreneble ankaŭ tiam mi tuj aliĝis por ricevi adreson. La instruistino alrigardis min rigore kaj diris:

-Vi ne ricevos adreson, ĉar vi estas malbona lingvolernanto. Se vi estos enimenta kaj diligente lernos la rusan lingvon, tiam  ankaŭ vi povos korespondi kun sovetaj pioninoj.

Tiu ĉi ege malĝojigis min. Mi envie rigardis miajn lernejajn kamaradojn, kiuj ricevis adreson kaj ili povos korespondi. Mondo disfalis ĉirkaŭ mi. Mi estis punita, ĉar mi ne scias perfekte la rusan lingvon. Dio scias, kio okazus, se tiam mia lingvoinstruisto donintus al mi la adreson de iu soveta pioniro. Eble nun mi perfekte scius tiun ĉi belan lingvon, ĉar kiam mi komencis lerni Esperanton la korespondado inspiris min por lerni kaj lerni. Ĝi donis forton, se mi laciĝis. Ĉiufoje venis letero kaj kvazaŭ ĝi estus dirinta al mi: Lernu! Lernu, por ke povu legi la ricevitan leteron!

Kiujn interesas, tiuj povas elsxuti retgazeton Vesperto el miaj dokumentoj.

Bonan legadon!

     Proksime al mia malgranda vilaĝo estis bela rondforma arbaro. Post la longa vintro la bestoj gaje kunvenis ĉe la granda kverko.

     - Saluton, karaj geamikoj - komencis la urso, kiun ĉiu besto estimis en la arbaro, ĉar ĝi estis saĝa kaj forta - mi kunvokis vin por pritrakti la kutiman, arbaran balon, kiun ni aranĝas ĉiuprintempe.

     La bestoj ĝojegis, ĉar la arbara balo estis tre bona  amuzo. Dum la balo la bestoj iĝis sinceraj geamikoj. Ili pace vivis unu apud la alia. La lupo ne pelis la leporon, la aglo ne casis la malgrandajn bestojn. Ili ĉiuj sidis kune ĉe la granda tablo kaj gaje babiladis. Ĉiu besto malpacience atendis tiun ĉi tagon.

     Bedaŭrinde  la arbara balo daŭris nur unu tagon. Post noktomezo la bestoj iris hejmen kaj matene la lupo denove pelis la leporon kaj la aglo denove pelis la malgrandajn bestojn.

     La urso atendis kelke da sekundoj kaj daŭrigis:

     - Mi volus, se post la balo ni restus geamikoj kaj plurfoje ni kaŭzus unu al la alia malbonon, ĉar vivi en paco estas pli agrabla, ol eterne militi.

     Al ĉiu besto tre plaĉis la ideo kaj apogis la proponon de la urso.

     Apenaŭ vesperiĝis kaj la arbaro eĥis pro la muziko kaj kanto. La bestoj dancis kaj ĝojegis, ke ili ne devos timi de la estonto, ĉar ili restos geamikoj por ĉiam.

     Ĝis noktomezo estis paco kaj trankvilo, sed apenaŭ pasis komenciĝis la nova tago, kiam la vulpo malsatiĝis. Proksime sur branco de arbusto sidis birdeto.

     - Kiom bongusta matenmanĝo iĝus el ĝi - pensis la vulpo - Se mi povus kapti ĝin mi estus la plej feliĉa besto en la vasta arbaro.

     La revadon sekvis ago kaj la vulpo eksaltis por kapti la birdeton.

     - Help' ! Help' ! - kriegadis la birdeto - La vulpo volas manĝi min.

     - Mi ne volas malbonon al la birdeto. Mi nur intencas manĝi ĝin, ĉar mi treege malsatas. Je matenmango la birdeto estingus mian teruran malsaton. Kredu min, karaj bestoj mi tre ŝatas la birdeton kaj mi estimas nian interkonsenton, sed kion fari, se mi estas malsata.

     La bestoj disŝiriĝis je du tendaroj. Estis kiuj volis konservi la balan interkonsenton, sed la aliaj kunsentis kun la vulpo, ĉar jam ankau ili estis tre malsataj.

     Nu pro tio erupciis granda milito en la arbaro. La bestoj pelis unu la alian. Ĉiu volis montri sian forton. Kiu ne estis sufiĉe forta kaj rapida, tiu iĝis matenmanĝo.

     Tiel finiĝis la arbara balo je la granda malĝojo de multaj bestoj, kiuj ne povis fuĝi ĝustatempe kaj estis manĝitaj.