Attila Salga's blog

Ni uzu ĝuste la vorton ankaŭ!

Eble neniu pensus, ke oni povas erari en la uzado de la adverbo maniera ankaŭ, ĉar ekzistas ĝusta, fidinda regulo: tiu ĉi vorteto staras ĉiam senpere antaŭ tiu vorto, al kiu ĝi rilatas, kies signifon ĝi konkretigas. (Vidu en PIV, p.49). Malgraŭ tio oni ofte povas legi frazojn, en kiuj ankaŭ estas uzata malĝuste.

a.       "En la malnova urbo Elena, situanta en la...Balkan-montaro, ankaŭ ekbrilis la verda stelo" (BE, 1982/4, p.9). "La esperantlingvaj prikomputadaj elodanaĵoj ankaŭ povas partopreni la tutlandan migratan ekspozicion de prikomputada literaturo" (BI, 1982/3, p.11). Estas sendube, ke oni devas starigi la vorton ankaŭ senpere antaŭ tiu vorto, al kiu ĝi rilatas. Do ĝuste - oni devas kompreni la frazojn jene: la verda stelo pasinttempe ekbrilis en diversaj urboj, ĝi ekbrilis ankaŭ en la malnova urbo Elena...; en ekspozicioj partoprenas diverslingvaj literaturaĵoj prikomutadaj, povas partopreni ilin ankaŭ epserantlingvaj. Estas menciinde, ke en multaj naciaj lingvoj - inter aliaj en kelkaj slavaj - estas uzataj du-tri vortetoj en signifo de E-lingva ankaŭ (ekz-e ruse: toжe; takжe, bulgare: toжe, pole: też, także, również, ktp.) Tiuj vortetoj povas stari antaŭmetite kaj portmetite. Tio signifas, ke postuzado de ankaŭ en E estas kaŭzita de negativa transfero de naciaj lingvoj. Vidu ankoraŭ malĝustan ekzemplon: "Tio estas libro. Tio estas ankaŭ libro." (J. Markov, K. Valev, I. Safarov: Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro, Narodna Prosveta, Sofia, 1976, p.13). En PIV (p.49) oni skribas: "...nur ĉe la personpronomoj Z. iafoje metas la adverbon poste". Ĉar E-gramatiko estas logika, senescepta, ŝajnas al mi, ke ni tute ne devas disvastigi tiujn frazojn: "Mi ankaŭ deziras malgrandan fromaĝkukon." (A. Pettyn: Ĉu vi parolas Esperante? Warszawa, 1974, p.89). "Vi forgesis, ke mi ankaŭ laboras en vendejo post la kurso." (Metodiko en praktiko. E-Centro Paderborn, HEA, Bp. 1982, p.63).

b.      "Ankaŭ vintre ne malpleniĝas la ĉirkaŭaĵo de Balatono." (HV, 1982/2,p.68) EĈ vintre...Adverbo maniera estas uzata por signifi insiston pri la realeco de neatendita, malfacile kredebla fakto, t.e. "plie, krome, malgraŭ ĉia atendo" (v. PIV, p.214). Oni devas uzi EĈ ne nur pro tiu ĉi kaŭzo, sed eĉ laŭ alia regulo: ĉe negativa (nea) vorto en la frazo estas malĝuste uzi la adverbon ankaŭ.

c.       Ni citos nun ĝustan frazon kun adverbo ankaŭ, kaj ni klarigos ĝian signifon. "Kun la estraro kaj laboristaro de la kooperativo ni pridiskutis komunajn fakajn problemojn, malfacilaĵojn kaj klopodojn rilate al ilia solvado. Nia delegitaro konatiĝis ankaŭ (ĝuste!) pri vivcirkonstancoj kaj pri kultúra vivo de la kooperativoj. (BI, 1982/4, p.3) Tio signifas: komence la delegitaro konatiĝis kun fakaj problemoj, poste kun "aliaj aferoj", do ankaŭ pri la vivcirkonstancoj...de la kooperativanoj. La kunligo inter la unua kaj la dua partoj de la komunikaĵo estas esprimita per la vorto ankaŭ. Tiun interrilaton oni tute ne vidas en jena frazo: "La pinton ni vizitis per lifto, de kie ni povis vidi en la malproksimeco ankaŭ la neĝan montopinton de Olimpos en Grekio." (BI, 1982/12, p.25). Oni devas antaŭmencii, kion oni vidis ankoraŭ krom pintro de Olimpos, kontraŭe, oni devas lasi la adverbon ankaŭ.

Nia temo ne estas ankoraŭ elĉerpita, tamen ne necesas analizi plu diversajn frazojn. Espereble, ni povis pruvi, ke uzado de la adverbo ankaŭ postulas grandan atenton.

d-ro Attila Salga

universitata adjunkto, Debrecen

*********************************************************************************************************************

Ĝi aperis en la 25-a numero/1985 de Debrecena Bulteno, redaktita de Tibor Papp (1947-2003)

Matena interparolo

Ni iras sur la strato al la infanvartejo. Mia fileto havas tri jarojn. Antaŭ kelkaj semajnoj ni transloĝiĝis al nova loĝejo. Bedaŭrinde, mi estis tre okupita en mia laborejo, mi ne povis eĉ renkontiĝi kun li. Frumatene mi iris labori kaj mi alvenis hejmen malfrue. Poste, kiam finfine li ekvidis min, li demandis mirante:

-          Paĉjo, ĉu ankaŭ vi loĝas kun ni?

Nun li diras:

-          Paĉjo mia! Rigardu, kiel bone fartas la aŭtomobiloj! Ili povas bani sin en la pluvmarĉetoj, ĉar ili ne hahas patrojn kaj patrinojn, ili ne malpermesas, kiel vi. La aŭtoj ja estas jam plenkreskuloj...

Ĉiam li parolas stultaĵojn. Hieraŭ li volis esti elefanto, ĉar ĝi povas akvumi sin...

-          Ĉu vi vidas?  - mi diras - , tie venas konato. Ni jam interkonsestis, ke vi devas saluti plenkreskulojn.

-          Bonan matenon! - mi diras al mia konato kaj poste mi palpebrume igas mian filon saluti lin. Li silentas.

-          Kial vi ne salutis la oĉjon?!

-          Mi salutis lin...Vere, mi salutis mallaŭte...ĉar, ĉar...mi ankoraŭ ne havas tiel grandan buŝon, kiel vi...

-          Fileto mia! Kion vi diris? Kiu diris al vi tion? Ĉu?

-          Kiu? Mia panjo. Hieraŭ. Ĉu vi rememoras? Ni lernis jam multe en la infanvartejo. Mi ja scias, ke oni devas diri ĉiam la veron. Kaj Monika diras ĉiam la veron. Ŝi jam scias, kiel naskiĝas beboj. Ĉu vi scias tion? Vi povas demandi ŝin...Jes, paĉjo, vi devas lerni ankoraŭ multe...!

Attila SALGA

********************************************************************************************************************

Ĝi aperis en la 27-a numero/1986 de Debrecena Bulteno, redaktita de Tibor PAPP (1947-2003)

**********************************************************************************************************************

SALGA ATTILA

KISAR(T)O

Senkisa kiso –

kis' sen kiso.

Ne-kisota kiso –

Antaǔkisa kiso.

Rekisata kiso –

Rekisinda kiso.

Kis' al kiso' –

Kis' en kiso.

Kis' dum kiso –

Kis' sur kiso.

Kun-mi-kiso,

Kun-vi kiso,

Kun-ni kiso.

Kis'-eg-kiso,

Kis'-uj-kiso,

Kis'-ver-kiso.

Kis'-ge-kiso,

Kis' bo-kiso.

 *******************************************************

 Csókmű(vészet)

Csók nélküli csók –

Csóktalan csók.

Csókolatlan csók –

Csók előtti csók.

Visszacsókolt csók –

Csók-méltó csók.

Csókkal-csók –

Csókban-csók.

Csók-közt-csók –

Csókra-csók.

Velem-csók,

Veled-csók,

Velünk-csók.

Nagyon-csók,

Kehely-csók,

Igaz-csók.

Kettős-csók,

Csók-nász-csók.

Attila SALGA

Ĉu vi ŝatus…?

Ĉu vi ŝatus,

se anstataǔ koverto

oni gluus

markon sur via frunto

(kiun portadi vi devus

neniel videble)?

Se vian skorbut-animon

oni pun-starigus en angulo,

kaj vespo-pikiloj de l' humigilo

ŝveligus vian korpon

grasdika?

Se via rigard' surgenuiĝus

sur greneroj,

kaj vi vane venigus

aregon da argumentoj,

atestaĵoj?

Se ĉerpante el la puto

de viaj sekiĝintaj sentoj

vi malkpablus

sendi survojen

belojn de via animo?

Se en dezerto-ĝardeno

vi atendus miraklojn,

ke anstataǔ insido

ekfloru

kolĉikoj.

Ĉu vi ŝatus,

se vin brakumus

la altruismo,

kaj la plej-unua

malamiko

inter ni fariĝus

la aero,

kiun ni kunpremus

dum brakumo?

Se milionoj da diantoj

de l' interkompreno

kreskus en humo

de via animo,

ĉiuj kudriloj

de via vivofadeno?

Se perrigarde vi tiam

disigus nebulon

sur senvojaj

miaj animvojoj,

tra kiuj mi sendus

la vortojn

el mia ĉiutaga preĝo:

"donu al ni hodiaǔ…".

*************************************

Szeretnéd-e…

Szeretnéd-e,

ha boríték helyett

homlokodra

ragasztanának bélyeget

(mit viselned kell

láthatatlanul)?

Ha skorbutos lelked

a sarokba állítanák,

és tested a megalázás

fullánkjai dagasztanák

degeszre?

Ha kukoricára térdepelne

tekinteted,

s hiába hívnád védelembe

bizonyítékok

garmadáját?

Ha kiapadt érzelmeid

kútjára járván

nem tudnád

útjára bocsátani

szerelmed szépeit?

Ha sivatagi kertedben

várnál a csodára,

hogy ármány helyett

kivirágzik

a kikirics?

Szeretnéd-e,

ha körülölelne

az önzetlenség,

és az első számú

közellenség

köztünk

az a levegő lenne,

amit ölelés közben

összepréselünk?

Ha lelked humuszán

milliószám

nőnének

a megértés szegfűi,

megannyi tűi

életed fonalának?

Ha tekinteteddel

ködöt oszlatnál

lelkem

úttalan útjain,

melyen hozzád küldhetném

napi imám szavait:

"…mindennapi csókjainkat

add meg nekünk ma…"?

Sengramatikaj studentoj

Tiu alparolo estis prelegita dum la Konferenco por hungaraj E-instruistoj, en Septembro 2007, en urbo Nyíregyháza (Hungario)

Karaj Geamikoj! Estimataj Gekolegoj!

(En sarkasma stilo; ĝi estas iomete ŝanĝita por kompreni…)

Oni diras, ke la hungara lingvo estas treege malfacile ellernebla. Neniam ĝi iĝos internacia kaj perfekta lingvo. Mi diras sincere, ke ĝi estas malbone, malĝuste, mise uzata lingvo. Kial? Ĉar kelkaj studentoj, kiuj studas Esperanton por havi lingvoekzamenon kaj diplomon, ne scipovis ellerni ĝian gramatikon. Eĉ ili ne volas ekkoni la malfacilaĵojn de la hungara gramatiko, leksiko.

Ekzemple kelkaj studentoj ne scias, kio estas akuzativo, nominativo, finaĵoj, verboj, infinitivo, estanta, estinta, estonta verbotempoj. Ofte ili pensas, ke nominativo estas ies nomo, finaĵo estas finalo, do fino de la vivo, kaj dialekto estas iuspeca floro.

Mi nomas tiujn estaĵojn de la Dio „sengramatikaj studentoj”. Ili ne scipovas, ne kapablas ellerni la hungaran gramatikon, ĉar ĝi estas mallogika, malnormala, malfacila, misuzata, misfarita, fi-gramatiko.

Jes, vi aŭdis bone. Mi diris: fi-gramatiko!

Ni rigardu ekzemplojn! „Stefano iĝis instruisto” – oni diras ĝuste. „István tanár lett.”

Kelkaj el miaj studentoj mistradukis tiun frazon jene: „Stefano latvo instruisto.” En la vortaro ili trovis la vorton „lett” (férfi „viro” – en rondaj krampoj. Komprenu: ’latvo’egalas en la hungara lingvo ’iĝis’ ), sed tiu ne ĝenis ilin. Cetere Stefano estas viro, ĉu ne?

Estas granda problemo, kiam ili devas uzi la hungaran verboformon VAN (estas), ĉar kelkfoje tiu vorto NINCS (ne estas)… en la frazo. Cetere en la hungara lingvo ĉio "van",se estas. Se ĝi ne estas, nenio estas. (estas kaj havas = van)

Feleségem van. Ĉu tute egalas? Mi estas edzino. Mi havas edzinon.

Férjem van. Mi estas edzo. Mi havas edzon.

Kutyám van. Mi estas hundo. Mi havas hundon.

Jes, estas granda diferenco inter la frazoj.

Tamen: Mi estas edzino – diras hungara viro.

Mi havas edzinon – diras hungara viro – ĝuste.

Mi estas hundo – diras hungara viro (hundo???) dum la ekzameno ????.

Mi havas hundon – diras hungara viro.

Hungaroj ne povas pensadi logike, ĉar la hungara lingvo estas ege misfarita, misuzata lingvo.

Sengramatika studento numero unu (mondĉampiono pri sengramatiko) konjugacias tiel: én olvaso-k. Rememoru, ke en la vortaro „olvas” kaj „legi” egalas, ili estas skribitaj apud unu la alia kiel vortoformoj por vortaroj. Sengramatikaj studentoj intermiksas ilin: li legas, li legi, ili legi-J !!!

Sengramatika studento ne scipovas encerbigi, ke por esprimi la estantan tempon oni uzas nur: -AS, -AS, -AS.

Do, rigardu, karaj gekolegoj, ke en la gramatiko de la hungara lingvo estas idiotaĵoj. Esperanto estas simpla, logika, facila. Ĝi havas facilan, logikan memkompreneblan gramatikon kaj internacian vorttrezoron.

Jen estas alia ekzemplo. Hungaroj iras, iradas, veturas, veturadas, vojaĝas, vojaĝadas, sed neniam ili vizitas (frekventas) universitaton, altlernejon, teatron, koncerton, studhorojn. Do hungaroj iradas sur universitaton.

Mi demandas: Ĉu ekzistas sengramatika (haha!!) fako sur la supraĵo de la konstruaĵo de universitatoj? Jes! Por tiuj studentoj, jes.

Tiuj studentoj ofte vizitas diskoklubon, kiu nomiĝas „Hattyúk tava” – Esperante: Lago de ses kokinoj – Hat tyúk tava”. (Lago de ses cignoj – ne ciganoj!)

Sengramatikaj studentoj trinkas ĉion, kiel normalaj homoj, sed ili parolas malĝuste: mi drinkis vodkon, viskion, konjakon, palinkon…, do finfine ili aspektas kiel kokinoj sengramatikaj.

Dum la ekzameno kelkaj el ili rakontas pri sia seksa vivo, eĉ seksemo. Jes, vi aŭdis ĝuste, ne mise, sed malmise. Ekzemple fraŭlino, surhavanta mini-minijupon, diris dum la ekzameno: „Somere mi fartis tre bone. Mi estis en italo, en franco, poste en germano.” Komparu: en la hungara konversacia stilo „itala, italo” povas signifi „Italio”.

Antaŭe ŝi diris, ke ŝi naskiĝis en ŝia patrino. Ne en SIA patrino, sed en ŜIA patrino. Kiu povas esti tiu virino? Kie estis la patro de tiu studentino, kiam ŝi koncipiĝis? Aŭ tio estis senmakula koncipiĝo?

Sengramatika studento ne sentas varmon, sed li diras sincere: mi estas varma. Ĉar estas globala varmiĝo… Tio estas senmorala absurdaĵo en la hungara lingvo.

Male, Esperanto estas logika, senescepta, ĝi havas facilan, logikan gramatikon. Ĝi ne havas idiotaĵojn.

Kelkaj hungaroj estas fihomoj! Mi ripetas: fihomoj pro – la gramatiko hungara! Vi scias, ke fiviro estas GAZ-ember, fivirino estas GAZ-ELLA. Kial? Imagu! Hungaraj gepatroj havas knabon, knabinon, geknabojn, sed ne filon, filinon, gefilojn. Tio estas nia mora, amora, morala marĉo!

Estas alia problemo: „Ez a gyerek ennivaló!” – Sengramatika studento startas. Ek! Ek! „Tiu knabo estas manĝaĵo!” Sengramatika studento numero du, – ni rememoru! – kiu studas sur la supraĵo de la universitato, korektas la frazon: „Tiu knabo estas manĝinda!” La sengramatika studento numero tri (mi ne scias, kie li studas) alparolas: „Tiu knabo estas manĝenda.” Anstatau: "Tiu knabo (filo) estas kara."

Antaŭ kelkaj tagoj dum la ekzameno okazis, ke en la situacia tasko estis skribite: „Invitu viajn geamikojn al vespermanĝo!” Sengramatika studento diris: „Mi manĝos miajn amikojn.”

„Pardonu, eble mi miskomprenis vin” – mi diris.

„Jes. Bone. Tio ne gravas” – li respondis.

Ne miru, ke poste tiu sengramatika studento manĝis manĝilojn, eĉ manĝistojn.

Laŭ mia opinio la hungara lingvo estas ankaŭ nuntempe en sia praa, prahistoria stato, periodo, kiam hungaroj estis kanibaloj – antaŭ ducentmil jaroj! Mi rimarkas, ke lastatempe dum dudek-tridek jaroj la nombro de la hungaroj malkreskas. Mi mencias (nur en krampoj) ties kaŭzon: tio okazas pro la misfarita kaj misuzata hungara gramatiko! Ni manĝas unu la alian. Ni manĝas ĉiujn kaj ĉion.

Karaj Geamikoj! Vi povis vidi, senti, ke nia gramatiko kaj vorttrezoro estas absolute malnormala, malperfekta, praa, erara, perfekte malbona. Mi petas vin: ne instruu la hungaran gramatikon, la hungaran leksikon!

„Je la la Dio de l’ hungaroj

diras ni, ĵuras ni,

ke gramatikon plu ne lernas ni!”

Rimarko fine de mia alparolo: se vi estas manĝemaj, manĝu belan virinon. Komparu! Hungare oni diras: Ez a nő egy cukorfalat. Do manĝu sukermuron – Egyél cukor falat!

Bonan apetiton! Dankon pro via atento.

Elhangzott a nyíregyházi eszperantó tanári tréningen 2007. szeptember 16-án.

Előadó: dr. Salga Attila