Estimataj karaj kaj aliaj!
Nun mi estas en granda laboro, ne ĝenu min, mi diras. Nur helpu! Estus bone rekrei la etoson de antaŭlonge iamaj vesperoj, kiam venis al ni la najbaro kaj la najbaro kaj la najbaro kaj la alia najbaro, kaj sidis inter ili mia patro, same kiel najbaro. En la forno krakadis la bonodora lignofajro, neniu pensis tiutempe pri la fora gaso. Kaj ili rakontis. Kun brilantaj okuloj, kaj la aliaj aŭskultis same kun brilantaj okuloj.
La okuloj brilis pro diversaj kialoj. Grava kialo, sed ne la ĉefa estis la vino, bona porvira vino donanta fortojn por frakasi. hejmenire la barilojn de la ĉirkaŭaĵo. La ĉefa kialo estis tamen la parolo, la fabeloj, la historioj plejparte el la mondmilito -- kaj el la aliaj militoj de la amfronto. Anekdotoj fariĝis tie ankaŭ el la ĵus okazintaj malagrablaĵoj.
La grado de la okulbrilo montris, kiu estas nun preta por paroli. Kaj ili korektis, alĝustigis unu la alian:
n       Ho, ne tiel oni devas diri tion Joĉjo, sed ĉi tiel…
n       Kaj kio estas la instruo de tio?
Vortumiĝis multegaj instruoj, sed mi memoras nur pri du.
Unue, ne valoras koleriĝi, digestiĝi en la kolero, ĉar samtempe kun la okazaĵo vi ne povas prijuĝi, ĉu ĝi estas bona aŭ malbona. Ĉiuj aferoj pruviĝas bonaj aŭ malbonaj nur poste. Eble malagrabla afero turnas vin al multe pli bona alia solvo. Estas homoj, kiuj havis eksluzive nur bonajn travivaĵojn, ĉar ilia personeco kapablis ĉion turni al bono.
Due la parolo ĉiam helpas. Kiam vi alpaŝas vian atakanton dirante strangan frazon. Strangan, ĉar bonvolan.
Ekzemple provu foje en plenŝtopita buso, kiam ĉe la pordo iu kriadas:
n       Kial vi ne eniras, kial vi haltis cxi tie ĉe la enirejo?!
Tiam milde tamen kompreneble per stentora voĉo vi alkriu el la interno de la buso:
n       Venu kara, ĉi tie estas ankoraŭ grandega loko!
Mi konis homojn, pri kiuj ĉiam eblis scii, kie ili vagadas en la urbo. Ĉar en vasta strio akompanis ilin ĝoja etoso, eĉ laŭta rido.
Eble mi konos tiajn denove. Eble. Aŭ ĉu ni devas instrui la ridon al niaj gekunuloj?
Nu mi diris, mi estas en granda laboro. Ĝi aperos en aparta (kaj aperta) hejmpaĝo tre baldaŭ. (Mi ĝustatempe malkovros la sekreton, kie.)
Nun mi prezentas erojn al vi, por ke vi estu la unuaj, kiuj povos kapti la historian eblon kontribui. Mi volas diri nur, ke vi estas ĝustatempe ĝustaloke. Jam scii tion meritas gajan rideton!
Partojn el ĝi mi montras al vi. (Maleblus nun montri ĉiujn ŝercojn.) Vi rajtas depreni la buŝumon de morozeco: parolu, ridetu, ridegu, henu…, sed donu konsilojn al mi en tiu ĉi granda laboro! Kaj alportu brikojn, ĉar granda konstruaĵo bezonas multe da brikoj. Ankaŭ la viajn!
Dankon. Ho jes, kaj pensu pri la enkonduka saluto, ne restu al la fino!
 
 
 
GRANDA ŜERCENCIKLOPEDIO
 
Tiu ĉi GRANDA ŜERCENCIKLOPEDIO ankoraŭ ne estas granda. Ĝi fariĝos granda nur per vi, per via sindediĉa laboro. Granda signifas ne nur la amplekson, kiun ni celas, sed unuavice utilecon, helpon kaj amuzon – tio signifas ne lastavice popularecon precipe inter tiuj, kiuj strebas la lingvon koni pli profunde.
Ŝerco estas la plej malgranda parolverko. Ĝi havas siajn leĝojn same, kiel ĉiuj literaturaj ĝenroj. Ĝi estas klare dividebla disde la pli grandaj parolverkoj, kiel anekdoto aŭ komika rakonto.
Samtempe ni prezentu ankoraŭ nur kelkajn ecojn de la ŝercoj! Kvankam ili ekzistas ankaŭ en grafika, tio estas skribita formo, tamen ĝi estas popolverko, en simila senco kiel popolkantoj kaj popolfabeloj. Oni devas kolekti ilin – kaj ne speciale per la traduko de ŝerckolektaĵoj, sed kunigi la purajn formojn de la buŝa tradicio. Ni volas kolekti ilin, kaj evidente ankaŭ la pli bonajn pecojn de la tradukita literaturo, ja ofte la samaj ŝercoj trakuras Eŭropon, eĉ la tutan mondon – en malsamaj lingvaj uniformoj. Do, ŝercoj estas internaciaj sopirantaj nian Inter-nacian Lingvon.
Ŝerco estas verŝajne la plej vortŝpara verko. Pri troe priskribita ŝerco oni ridas malofte. Se tro malmultas aŭ malĝustas, malprecizas la vortoj, ne eblas kompreni la fajnajn aludojn. Do, la praa Zamenhofa devizo: „sufiĉo kaj neceso” gvidu nin!
Ŝercoj estas sinceraj. Ili primokas ofte bazajn, homajn malvirtojn. La komprenon aŭ la nekomprenon maleblas kaŝi. Do ankaŭ por mezuri la lingvokonon ili estas elstare konvenaj. Sekve ankaŭ por lerni la lingvon.
Anstataŭ longe litaniadi pri la ecoj, mi volas prezenti kelkajn postulojn, kiujn pretendojn ni tamen volas realigi en nia GRANDA ŜERCENCIKLOPEDIO, kiu estos granda nur pere de vi!
Tiuj estas
  1. Maldecaĵo (en si mem) ne estas ŝerco.
  2. Ofendado de nacioj, religioj, rasoj, seksoj aŭ politikaj konvinkiĝoj same ne estas ŝerco.
  3. Ŝerco estas inventaĵo, la poento ne estas rekta dedukto de la anticipaĵoj.
Mi nur iniciatis tiun ĉi laboron.
Espereble baldaŭ ni havos ankaŭ propran korespondan liston. Espereble venos ankaŭ sindediĉaj ŝercemuloj, kiuj rekonos la gravecon de tiu ĉi orfa ĝenro por fortigi nian orfan idiomon.
Bonan amuziĝon, lernadon kaj verkadon, kolektadon mi deziras al vi ĉiuj!
Estime kaj kore
Imre Szabó
 
 
AKCIDENTO
n       Panjo, pasis jam noktomezo, kaj Steĉjo ankoraŭ ne venis hejmen. Eble li estas ĉe iu virinaĉo!
n       Ho, kara filino! Ne pensu tuj pri la plej malbona! Eble li nur mortis en akcidento.
 
AMORADO
Maljuniĝa sinjoro rakontas al la amika rondo:
n       Mi devas konfesi, ke lastatempe mi jam ekŝvitas inter du amoradoj.
n       Kiel do?
n       Sciu, inter ili estas ĉiam la somero.
 
BOPATRINO
Geedzoj aĉetas. Edzo demandas edzinon:
n       Kara mia, panjo morgaŭ havos naskiĝtagon. Kion aĉeti por ŝi? Ŝi ŝatus ion elektran.
n       Ĉu seĝon?
*
La bopatrinon de s-ro Forĝisto hufobatas ĉevalo, kaj la maljunulino mortas pro la vundiĝo. Al la entombigo venas multaj sepultantoj, ankaŭ el iom foraj vilaĝoj.
n       Kiom da homoj! – miras amiko de s-ro Forĝisto. – Tre multaj ŝatis ŝin.
n       Tute ne, ili ĉiuj volas aĉeti la ĉevalon.
 
CERBO
n       Mi testamentis mian cerbon al la hospitalo.
n       Kaj kiel reagis la hospitalo?
n       Ili estas tre dankemaj pro ĉiuj bagatelaĵoj.
 
DANCADO
n       Diru, ĉarma fraŭlino, ĉu vi havas partneron por la sekva danco?
n       Ankoraŭ ne.
n       Do, tiel bonvolu gardi mian bieron ĝis mi revenos.
 
PANTALONO
n       Kun unusola ĉifona pantalono mi alvenis en Ameriko. Kaj nun mi havas milionojn.
n       Kaj kion vi komencas pri milionoj da ĉifonaj pantalonoj?
 
PAPAVO
Steĉjo eniras fruktovendejon:
n       Ho, kiel belegajn fruktojn vi havas! Ho, tiuj ridetantaj pomoj! Ĉu mi povus aĉeti kvar?
n       Tamen ne metu ilin en komunan saketon, sed bonvolu aparte paki ilin per silkopapero!
n       Ho kiel manĝindaj estas tiuj piroj! Ĉu mi povus ricevi kvin? Bonvolu aparte paki ilin!
n       La salivo ekfluis, kiam mi ekvidis tiujn prunojn! Mi petas dekunu! Bonvolu aparte paki ilin!
n       Kaj tiu papavo estas mirinda! Mi pet…
Sed nun la vendisto fulme intervenas:
n       Ho-ho!! Ĝi ne estas por aĉeti!
 
PARLAMENTANOJ
Parlamentano eliras al la koridoro:
n       Ĉu li parolas ankoraŭ?
n       Jes.
n       Pri kio?
n       Li ankoraŭ ne diris.
 
PSIKIATRIEJO
Fremdulo enamblas en la psikiatrian akceptejon, kaj falinte en fotelon li diras:
n       Sinjoro doktoro, mi forgesas čion. Konsilu: kion fari?
 
RINGO
n       Kiel vi povis perdi la geedziĝan ringon?
n       Vi kaŭzis, ke mi perdis ĝin.
n       Kiel do? – demandas la edzino.
n       Ĉar ĉiuj miaj poŝoj estas truaj.
 
RIVERO
Promenante en malseka riverkuŝujo Peĉjo demandas Steĉjon:
n       Kiu portis tiujn multajn ŝtonojn ĉi tien?
n       La rivero mem.
n       Kaj kie estas nun la rivero?
n       Ĝi iris por ŝtonoj.
 
RUINO
Policisto haltigas ŝoforon:
n       Ĉu vi asertas pri tiu ruinaĉo, ke ĝi estas aŭtomobilo?
n       Ne, ne, tute ne! Tiel mi bezonus por ĝi ankaŭ stirpermeson.
 
SKIMASKO
n       Kara, nova patrino! La bebo havas belajn, rufajn harojn. Ĉu la patro havis tiajn?
n       Mi ne scias, kara sinjoro kuracisto. Li surhavis skimaskon.
 
STATISTIKO
n       Kiajn planojn vi havas por la sekva jaro – demandas festantoj Avinon Maria, kiu havas naskiĝtagon, la 103-an.
n       Mi preparas min por la 104-a naskiĝtago. Vi scias, mi kontrolis la statistikojn. Inter la 103-a kaj la 104-a vivojaroj tre malmultaj mortas.
 
SUBLUOTA ĈAMBRO
n       Kaj vizitantinon vi ne rajtas akcepti!
n       Kaj vizitanton, ĉu jes?
n       Jes!
n       Karulino, vi luos la ĉambron!
ŜAFO
n       Tiun belan puloveron ni povas danki al la stulta ŝafo – instruas filinon la patrino.
n       Ĉu vere aĉetis ĝin paĉjo?
 
ŜANĜIĜO
n       Saluton Eva! Kiel multe vi ŝanĝiĝis. Antaŭe vi estis blonda, svelta kaj alta.
n       Mi ĉiam estis bruna, dika kaj malalta. Kaj krome mi ĉiam estis Julia!
n       Ĉu vi ŝanĝis ankaŭ la nomon?
 
UNGOMAĈADO
n       Imagu panjo, mi dekutimigis avinon de la ungomaĉado!
n       Nu Steĉjo, vi estas lerta! Kiel vi sukcesis?
n       Mi kaŝis ŝian dentoprotezon.
 
VICOSTARADO
n       Kial vi ne aĉetis kinobiletojn?
n       Ĉar staris longa vico ĉe la giĉeto.
n       Kial vi ne staris al la fino de la vico?
n       Ĉar iu staris jam ankaŭ tie.