Toeko's blog

Daŭrigo de la "Memuaroj" de mia fora parenco, pri la Unua Dispartigo de Pollando.

"Civitanoj ("civitanoj" oni tiutempe nomis nur nobelojn - posedantojn de bienoj kaj aliaj havaĵoj - alskribo mia - T.K.) kolektiĝantaj en guberniaj ĉefurboj, la juĝejajn oficistojn liberavoĉe dum Elektadoj elektis, krom nur kelkaj plej altaj, kiuj estis enificigataj al Senato per ordono de Imperiistino. Pagado de la impostoj ĝis ŝia vivofino kaj ankaŭ donado de homoj al armeo konserviĝis, kiel estis promesite. Procesoj ĉiuj kaj ilia formo iris laŭ la Statuto. Oni ne sentis ajnan ŝanĝon, kaj enkondukante formiĝon de gubernioj oni tiel akomodis ĉion al niaj leĝoj ke unu ne malhelpis la alian.
Fakte pli rapida funkciigo de la dekretoj efektiviĝis; pro tio en Blankrusio malestis malkontentuloj pro ŝanĝo de la registaro, kaj la avantaĝoj per kiuj oni superŝutis permesis forgesi pri kvazaŭa libereco, kiun prefere anarkio oni devus nomi. Oni devas aldoni, ke veturante tra la lando la Imperiestrino al renkontiĝo kun Jozefo Romia Imperiestro, ĉiujn oficistojn transmetis sur tiun rangon en kiu klaso la farata ofico estis starigita laŭetate. Egaliĝis ili do kun la russaj kiuj komencis la servon en niaj gubernioj. Tio stimulis ankaŭ junularon tiel, ke preskaŭ ĉiuj post fino de lernejoj strebis al ĝi (la ofico), nome ke Grafo Ĉernyŝev donis esceptan protekton kaj generalo Michelson, komandanto de "Lejbgvardio" (persona gardistaro de Imperiestrino - T.K.) helpe de Duko Wiazemski Prokuroro de la tuta Ŝtato - do la unua kaj sola Ministro, ĉiujn Blankrusojn tiel favoradis, akceptante ilin por postenoj de ĉefgardistoj kaj baldaŭ farante ilin oficiroj en diversaj regimentoj, donante al ili emeritecon. . De tio ĉi rezultis, ke granda de ili kvanto, havante rangon de leŭtenantoj, jam post unu, aŭ du jaroj revenadis al domoj siaj. De tio ĉi efikis ke en Blankrusio ĉiu ne nur civitano, sed ĉiu nobelo jam pli aĝa estas majoro, kapitano aŭ leŭtenanto kaj portas armean, malnovforman uniformon. Filoj de pli gravaj sinjoroj iris al korpuso de paĝioj. kaj eĉ generalan en mallonga tempo atingis dignon. Ĉiuj korpusoj en la ĉefurbo ne malmulte da kadetoj el Polocka kaj Mohileva nobelaro konsistis kio ankaŭ multobligis demissitajn oficirojn aŭ kun civila rango en ambaŭ gubernioj bonajn okupadis postenojn kaj kaj avancis pli kaj pli alten. Multe helpis ankaŭ ke Poloj unuiĝadis kun Russoj, geedziĝadis kaj ligis kontaktojn, al kio multe helpis kiam la sekvestritajn havaĵojn, kiel estis dirite, disdoni bonvolis la Monarkino al meritplenaj de la feliĉe ĵus finita turka milito, kaj tiamaniere multobligi kuncivitanojn Russaj inter la Polaj. Do ne nur dum la elektoj kreiĝis komunaj opinioj, sed kreskis unueco, amikeco kaj eĉ ekkoniĝado de la lingvoj, por unuj la Russan, por aliaj la Polan. Do nun en Blankrusio oni ne povas eĉ distingo homojn krom la religia diferenco inter la loĝantaro......"
-----------------
Kiel alia opinio pri la dispartigo de Pollando inter la tiea kaj tiutempa homo kaj nun instruata historio!!! Oni instruas nin pri ĝenerala tragedio, subpremo, preskaŭ sklavigo. Fakte la cirkonstancoj komencis ŝanĝiĝadi post morto de la Imperiistino Katarina, post dua kaj tria dispartigo kiam nomo Pollando tute malaperis desur la mapoj. Sed tio ĉi estas temo por pli profunda historia traktado kaj superas miajn konojn,
-----ooo-----

Dalszy ciąg "Pamiętników" o Pierwszym Rozbiorze Polski".

"..... Obywatele (obywatelami była szlachta, posiadacze różnych dóbr) zebrani do stołecznych miast obu gubernij urzędników wolnym głosem na Eklekcyach wybierali, prócz tylko niektórych miejsc najwyższych gdzie od Senatu lub samej Cesarzowej przez ukazy stanowili się. Podatków opłata do końca iej panowania i wolność od dawania do wojska ludzi tak się dochowała jak było przyrzeczone. Procesa wszelkie i forma onych szła wedle Statutu. Nie doświadczono żadnej zmiany, owszem wprowadzając urządzemie gubernijów tak się zastosowano do praw naszych iż jedno drugiemu nic nie przeszkadzało.
Owszem rychlejsza egzekucyja dekretów spełniła się; od tego poszło iż w Białejrusi nie było malkontentów z odmiany rządu, a względy któremi obsypywano w owym panowaniu dawały zapominać mniemnanej wolności, którą nierządem raczej nazwaćby przystało. Dodać jeszcze, że przejeżdżając Imperatorowa przez całą tę krainę, dla widzenia się z Józefem Cesarzem Rzymskim, wszystkich urzędników posunęła na tę rangę w jakiej klasie piastowany od niego urząd był położony w etacie. Porównali się więc oni z rossyjskimi, którzy postąpili z początku do służby w tych gubernijach. Zachęciło też do wojska młodzież tak, iż prawie wszyscy po skończeniu szkół do niego się cisnęli, mianowicie że Graf Czernyszew dawał protekcyą, a generał Michelson, komenderujący w Lejbgwardyi z pomocą Księcia Wiazemskiego Prokurora Państwa całego, czyli pierwszego i jedynego Ministra, wszystkich Białorusinów tyle zaszczycał, przyjmując na Wachmistrzów i wnet robiąc oficerami w różnych pułkch, dawał im odstawkę. Stąd wynikło, iż niezmierna ich liczba, mając rangę poruczników, najniżej powracali w rok lub w dwa do domów swoich. Od tego to wypadło że na Białejrusi każdy nie tylko bywatel lecz szlachcic teraz już podżyty jest majorem, kapitanem lub porucznikiem i nosi wojenny starej formy mundur. Ważnieszych panów synowie weszli do korpusu paziów, i aż generalskiego w bardzo krótkim czasie dosięgli dostojeństwa. Wszystkie takoż korpusy w stolicy nie mało kadetów ze szlachty Połockiej i Mohilewskiej liczyły, co takoż mnożyło dymissyonowanych oficerów lub z rangą cywilną tak w swych jak i w drugich gubernijach dobre zajmowali miejsca i awansowali coraz wyżej. Co mocno pomagało, że się Polacy jednoczyli z Rossyanami, zawierali nawet małżeństwa i konnexye, do czego nie mało pomogło, gdy dobra sekwestrowane, jak się rzekóło, rozdać raczyła Monarchini zasłużonym czasu wówczas tureckiej wojny szczęśliwie dokończonej, a tym sposobem pomnożyć współobywatelów Rossyjskich między Polskiemi. Więc nie tylko podczas elekcyi wspólnie rodziły się w wyborach zdania, ale się urasta jedność, przyjaźń a nawet poznanie języków, dla jednych Rossyjskiego, dla drugich Polskiego. Teraz więc na Białejrusi nie można nawet dostrzedz różnicy oprócz religijnej między jej mieszkańcami..."
---------------
Jakże inna opinia o rozbiorze Polski pomiędzy ludźmi stamtąd i z tamtych czasów a obecnie nauczaną historią!!! Uczy się nas o tragedii, ucisku i prawie zniewoleniu. Rzeczywiście warunki zmieniły się po śmierci cesarzowej Katarzyny, kiedy po drugim i trzecim rozbiorze Polska zupełnie zniknęła z mapy Europy. Ale jest to temat do osobnego traktatu i przekracza moją wiedzę.

Sekva parto de la "Memuaroj" de mia fora parenco, pri la Unua Dispartigo de Pollando.

" Multaj per tiuj rakontoj trapenetritaj ektimiĝis tiel, ke lasis siajn oficojn kaj posedaĵojn, kaj translokiĝis al dua bordo de Dźwina (Daugava) kaj Berezyna ne ĵurinte al la Monarkino. La plej grava estis duko Radziwiłł Sinjor' Karulo (tiel oni lin nomis - alskribo mia - T.K.) Posedante tri distriktojn kaj urbojn Newel Siebież kaj Kopyć kaj ĉe ili grandegajn posedaĵojn, ne kuraĝis ĵuri. Kaj kiam oni diradis ke tiun ĉi lian havaĵon oni sekvestros por la fisko kaj la profitojn forprenos, li kutimis diri: "havu la Moskvana Imperiistrino tiujn profitojn por ŝuoj ". Laŭ lia ekzemplo multaj iris malpli atentaj; ili rezignadis de propra heredaĵo kaj iris al Pollando restinta. Eĉ ekleziuloj estis tiel malzorgemaj, ke permesis preni al la konto de la Monarkio havaĵojn al ili apartenantajn. Episkopoj: Inflanta Gedrojć - paroĥejon en Rzeczyce, kaj Wodzyński de Witebsk perdis riĉvajn donitaĵojn. Kaj Vilna Kapitulo Sorzyce kaj Uświaty perdis, ne sendinte delegiton por fari la ĵuron. Ĉiuj aliaj pli prudentaj restis netuŝitaj en siaj havaĵoj, kiam plenumis ordonon de plitika homagium prere de la ĵuro faritan. Monarkino kiu estis Sinjorino saĝa, novajn regatojn ne per timigo, sed per bonaj rilatoj ligis al si. Ŝi informis per manifesto, ke super 75 kopejkoj poanime de simpla popolo pli da imposto ne bezonos, ke rekrutojn al armeo ne ordonos doni, kaj ke la leĝojn, Litovan Statuton, rilate al juĝado kaj religion netuŝitajn lasos, kaj elekton de oficistoj por la Civitanoj cedas. Ĉio tuj plenumiĝis.
Episkopon oni venigis la Vilnan Siestrzencewicz, kaj ordoninte al li plenan spiritan jurisdikcion ne nur super Belarusaj sed super ĉiuj en la Rusa Ŝtato Katolikoj..."

-------------------------

Dalszy fragment "Pamiętników" dotyczący Pierwszego Rozbioru Polski.

"Wieku takiemi powieściami przeniknionych przestraszyło się tak, iż rzucali swe posady i dobra, i wynosili się za Dźwinę i Berezynę nie przysiągłszy Monarchini. Najważniejszy był Radziwiłł Panie Kochanku. Posiadając całe trzy powiaty i miasta Newel, Siebież i Kopyć i przy nich ogromne dobra, nie determinował się przysiądz. I gdy mówiono, że tę wszystką jego własność na skarb zasekwestrują i intraty zabiorą, zwykł mawiać: "niech ma Moskiewska Cesarzowa te dochody na trzewiki dla siebie".
Za jego przykładem wielu szło mniej bacznych; odrzekali się dziedzictwa swego i uchodzili do Polski pozostałej. Duchowni nawet tak byli nieprzezorni, że dopuścili do wzięcia na rzecz Monarszą dóbr do nich należących funduszowych. Biskupi: Inflantski Gedroyć - plebanii Rzeczyckiej a Wodzyński Witebskiej stracili tak bogate nadania. Kapituła zaś Wileńska Sorzyce i Uświaty utraciła, nie posławszy delegata dla wykonania przysięgi. Inni wszyscy lepiej rozważni pozostali nietykalnemi przy swoich posiadłośćiach, gdy spełnili nakaz politycznego homagium przez przysięgę dokonanego. Monarchini jak była Pani mądra, nowych poddanych nie postrachami, ale względami przywiązywała ku sobie. Ogłosiła manifestem, że nad 75 kopiejek z duszy ludu pospolitego, a rewizyą zapisanej, więcej podatku potrzebować nie będzie, że rekrutów do wojska nie każe dawać, i że prawa, Statut Litewski w sądzeniu i religiję nienaruszenie zachowa, i wybór urzędników samym Obywatelon zostawia. Co natychmiast spełniło się.
Biskupa sprowadzono z Wilna Siestrzencewicza, i kazano mu mieć pełną jurzdykcyę duchowną nie tylko nad Białoruskiemi lecz i nad wszystkiemi po całym państwie Rossyjskim Katolikami."

Unua dispartigo de Pollando.

En siaj "Memuaroj" mia fora parenco, Stanisław August Szantyr, jezuito (1766-1855), rakontas pri siaj rememoroj pri la Unua Dispartigo de Pollando en la jaro 1772. Jen fragmento:
"Anoncita en gazetoj kaj eksterlandaj sciigoj dispartigo de la landoj de Polio fine okazis. Reĝo Prusuja konvinkinte Jozefon la Duan imperiestron kaj patrinon lian Marian Terezan, ke per polaj provincoj multobligu sian regadon, fine ankaŭ Katarinon la Duan al tiu ĉi penso per diplomatiaj agoj persvadis, por el pola anarkio profitu tiuj ĉi tri najbaraj potencoj. Ĉiu do anoncinte siajn dezirojn, jen pri Galicio ĉar iam estis kronumita Hungara reĝo - ankaŭ la Galicia, ke Prusio tuta devas aparteni al reĝo prusa - kiel heredinto de la Glavkavaliroj tie regintaj, kaj post sekularigo de tiuj , fariĝis komencantoj de la dinastioj de reĝoj en Berlino reganta; facile estis ankaŭ al Rusia monarkio elmontri siajn rajtojn al Blankarusio kiel forŝirita de Tutrusio. Tiujn postulojn skribinte, kune kun siaj maltrankviloj rilate al malpacoj, konfederacioj kaj anarkioj, kiujn la ŝtatoj sentis rilate Polion, kaj montrinte ke nur tiamaniere pacigi la boliĝantan reĝlandon per limigo de lia surfaco, pere de ekokupo de diritaj provincoj, kaj tiel estingi revolucian spiriton en la malpaca popolo. Tiu ĉi konsento (beneplacitum) de tri kortegoj estis anoncita en ĉiuj eksterlandaj ŝtatoj, estis ankaŭ al Blankrusio alsendita kun informo, ke Pola Inflantlando de la Polocka Vojevodio ĝis Dzvina-rivero (Daugava), Vojevodioj Vitebska kaj Mscislava, partoj de la distriktoj de Orŝa, Ĵeĉica estas anektataj al imperio Rusia - kiujn oni ĝenerale eknomis Bjelarusio, dividita je du gubernioj: Polocka kaj Mohileva , la unua generalon Kreĉetnikov la dua Koĥovski ricevinte kiel guberniestro kaj super ili starigite superguberniestron Feldmarŝalo Grafo Gregoro Ĉerniŝev. Tiel skribita Ukazo de Rusoj per plakato de latina vorto "placitum" nomita oni publikigis kaj tuj armea korpuso enirinte Bjelarusian limon ĉirkaŭ Daŭgava kaj Berezina aranĝis, kaj kaj la Guberniestroj ambaŭ alvokis Civitanojn al fari ĵuron de fideleco kaj subiĝo. Vorton ĝis nun nekonata por Polo oni komencis diversmaniere interpreti: unuj diradis ke tuj post faro de la ĵuro la Blankrusuloj estos transpoprtitaj ien al Rusa interno kaj la liberajn lokojn oni enloĝigos per denaskaj Rusoj, kiel faris caro Ivano konkerinte liberan Novogrodon, liberan iam respublikon kiu estas Pollando; aliaj asertis ke oni la latinan religion nuligos kaj devigos alpreni la Rusan kaj se iu ne volus - devus formigri kiel tio ĉi okazis kiam Smolensk kaj Kijev transiris sub la Rusian regadon. Tiam preĝejojn oni transformis je ortodoksaj cerkvoj kaj la pastraro eksterlanden forpelita estis. Fine ankaŭ tion oni supozis le la nobela stato estos nuligita, ĉiu enskribita al persona subigeco, oni enkondukos pagon de po-kapan imposto kaj devos servi al la Imperiistino......."

pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Rzeczpospolita_Rozbiory_4.png&filetimestamp=20100111162128
Mi poste tradukos ankaŭ sekvantan fragmenton. Mi provis reteni la barokan, buntan stilon de la aŭtoro kiu mem rimarkis ke skribinte nenion korektis kaj lasis ĉion kiel estis de li spontanee skribite.
-------------------------------------

Pierwszy Rozbiór Polski.
W swoich "Pamiętnikach" mój daleki krewny Stanisław August Szantyr, jezuita (1766-1855), opowiada w swoich wspomnieniach o Pierwszym Rozbiorze Polski w roku 1772. Oto fragment:
" Zapowiadany przez gazety i zagraniczne wiadomości rozbiór krajów Polski nakoniec się uiścił. Król Pruski skłoniwszy Józefa II cesarza i matkę jego Maryą Teressę, aby z prowincyi Polskich swoje pomnożyć panowanie, na koniec i Katarzynę IIą do tejże myśli przez dyplomatyczne negocyacye namówił, aby z nierządu Polskiego profitowały te trzy graniczące potencye. Każda więc ogłosiwszy swe pretensye, tak o Galicyę że Halickim królem Węgierski był koronowanym, jak że Prusy całe powinny należeć do króla pruskiego, jako sukcesora po kawalerach mieczowych w nich panujących, a później po sekularyzacyi onych protoplastów dynastyi w Berlinie królującej; łacno było i Rossyjskiej monarchii swoje prawa wywodzić do Białejrusi jako oderwanej od panowania Wszech-Rossyi. Te pretensye wypisawszy, razem z tym niepokojem jakie nabawia te sąsiedzkie państwa Polska przez niezgody, konfederacye i anarchiją swojego rządu, i ukazawszy w ten sposób do uśmierzenia burzącego się królestwa, ściśnieniem jego obrębu, przez zajęcie rzeczonych prowincyi a ztąd duch rewolucyi ugasić w narodzie do tyle niespokojnym. To beneplacitum trzech dworów ogłoszono po wszystkich zagranicznych państwach przysłano i do Białejrusi z uwiadomieniem, iż Inflanty Polskie Województwa Połockiego część po Dźwinę, Województwo Witebskie i Mścisławskie, i części powiatów Orszańskiego i Rzeczyckiego wcielają się do cesarstwa Rossyjskiego, które nazwano Białorussyją, na dwie gubernije: Połocką i Mohilewską rozdzielono, pierwszej Generała Kreczetnikowa a drugiej Kochowskiego przeznaczając na gubernatorów, a nad nimi Namiestnikiem Feldmarszałka Grafa Grzegorza Czernyszewa. Tak napisany Ukaz od Rossyan plakatem od słowa łacińskiego "placitum" nazwany publikowano, i natuchmiast korpus wojska wstąpiwszy na Białoruś kordon około Dźwiny i Berezyny rozciągniony został, a Gubernatorowie oba przywołali Obywatelów do wykonana przysięgi wierności i poddaństwa. Wyraz dotąd nie znany dla Polaka poczęli różni tłumaczyć: jedni powiadali, iż po przysiędze przeniosą Białorusinów w głąb Rossyi, a wolne po nich dobra osadzą rodowitemi Rossyanami, jak uczynił car Iwan zawojowawszy wolny Nowogród, wolną niegdyś rzeczpospolitą jaką jest Polska; drudzy twierdzili, iż religiją łacińską skasują i każą przyjąć Ruską, a ktoby nie chciał będzie musiał emigrować, jak się to stało, gdy Smoleńsk i Kijów pod panowanie porzechodziły Rossyjskie. Wtenczas kościoły obrócono na cerkwie a duchowieństwo wygnane za granicę zostało. Nakoniec i tego się domyślano: że stan szlachecki będzie unikczemniony, każdy zapisany w poddaństwo osobiste, będzie płacić pogłowne i odbywał służbę Cesarzowej.".................

pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Rzeczpospolita_Rozbiory_4.png&filetimestamp=20100111162128
-------- Dalszy fragment zamieszczę później.

Memoraĵoj el pasinteco.

En siaj "Memuaroj" mia fora parenco, Stanisław August Szantyr, jezuito (1766-1855), rakontas pri sia hejmo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. Jen alia fragmento:
"...Spaco de tiu ĉi loko kaj sur ĝi de du vilaĝoj pli ol du mejlojn okupanta formas longan kaj vastan pejzaĝon, enloĝatan, favoran kaj multkoloran, tra kiu kuras malnova vojo de Połock (ruse Полоцк) al limlando de Rusa Pskova Gubernio. Per dekkelkaj vojoj ĝi atingas la pli kaj malpli proksimajn vilaĝojn kaj tie ĉi kruciĝas. Preskaŭ sur ĉiu vojkruciĝo troviĝas bele pentrita statuo de la Martireco de Jesuo, aŭ almenaŭ kruco pentrita; la pasanto, kutime pia homo, antaŭ ĉiu surgenuiĝas, krucsignas kaj diras preĝon, kaj se nur en malproksimo ekvidas la signon de nia savo - tuj emociiĝas en sia kredo. Ankoraŭ kiam mi estis infano oni min instruis ke mi diru preĝon ekvidinte ajnan krucon, promesante ke se homo estos mortonta, la Anĝelo Gardanto forpelos la Satanon cirklantan ĉirkaŭe tiel malproksimen kiel oni ekvidas la najbaran vojkrucon. Tiun ĉi regulon en Horsple (nomo de la vilaĝo kaj naskiĝbieno de la aŭtoro- aldonaĵo mia - Toeko) kutime ĉiu observis. Mi rimarkis, ke laŭvoja veturanto aŭ piedpasanto senĉese preĝis ĉar apenaŭ finante preĝon ekrimarkis sekvontan krucon kiu admonis pri preĝo. Ho, kiel laŭdinda kutimo! Ho, se ĉie estus observata , la vojaĝanto okupita per interparolo kun Dio, ne pekus per sia senbrida lango.
Tiu ĉi vojo troviĝas apud la preĝejo, maldekstre sur monteto staranta kaj dekstre tuŝas digon, kie bela ripozejo por trapasantoj konstruita estas. La vojo descendas de kruta Awerkowska-monteto, post mejlo preskaŭ ascendas sur monton nomata Świecica ĉe la vilaĝo Sielawszczyzna........... Sinjoro Wojski(pola nobelara ofico - Toeko) avo mia, kutimis esti ege gastama; kiam rimarkis veturilon descendantan de unu aŭ alia monto, konatan aŭ nekonatan, salutis kaj bonvenigis laŭte per granda lada trumpeto la pasantojn : "Jen vi vidas domon mian, pretan vin gastigi; mia gastamo ne toleras ke oni ĝin evitu, kaj kiu ne eniris ĝin travivos malagrablan okazon. Enveturu, mi petas!" Pro tiu ĉi kaŭzo kaj pro granda estimo kiun li havis en la Vojevodio, Horsple estis ĉiam plenplena de gastoj, gastame kaj oportune akceptataj. Estiĝis eĉ diraĵo: "kiu veturas al limlando - havas tranoktejon kaj halton en Horsple". Kiu ne konis afablecon de la mastro? Ofte okazis ke tiu, kiu traveturis ne haltiĝinte - rompis radon aŭ akson kaj devis reveni al la bieno aŭ gastejo kaj ripari sian veturilon. Tiam Wojski triumfis kaj diradis:" invito mia neglektita ne pasas sen puno; neniu devas ĝin neglekti". Estis loko por gastoj, iliaj servistoj, ankaŭ por la ĉevaloj. Ĉiuj ricevis abundan manĝaĵon kaj furaĝon......."

Protekto de la ĉirkaŭanta nin medio... Kiom da kontraŭdirojn ĝi elvokas! Unue - troa produktado de karbonbioksido. Ĉu ĉiam oni tiom ĝin produktis? Certe ne. En pasinteco estis malpli da homoj kaj preskaŭ sola produktado de karbonoksido estis okazanta en la fornoj kaj fajrujoj de hommastrumadoj. Fajron uzis forĝistoj kaj brikfaristoj. Iom da karbonoksido produktiĝis dum elbruligado de herboj, de arbaroj - por akiri teron taŭgan por agrikulturo. Tio ĉi estas preskaŭ solaj fontoj de tiu gaso. Vere komenco de la 19-a jarcento estis la limo kiun homaro trapasis en sia strebado produkti pli multe, pli rapide, pli, pli, pli.Oni inventis vapormaŝinon, lokigis ĝin en domegojn kie ili movigis maŝinojn. Aliajn vapormotorojn oni muntis en veturilojn, starigis ilin sur reloj... Pli da fajro, pli da karbonoksido. Nafto subite aperis por la homaro. Kaj denove la samo. Motoroj funkciantaj surbaze de bruligado de nafto aŭ ĝiaj parencaj produktaĵoj - benzino, gaso.
Iuj konstatis ke komencis kreski kvanto de karbonbioksido en la tera atmosfero. Iuj konstatis - ne nur iuj, sed multegaj homoj, loĝantoj de multaj kontinentoj, ke io malbona fariĝas kun la vetero. Nekutimaj ventegoj, nekutimaj pluvegoj, nekutime varmaj vintroj, malkresko de glaciejoj, kresko de la ĝenerala temperaturo de la aero.
Unuj opinias ke ĉion kulpas la karbonbioksido tiel malavare produktata de la homaro, aliaj diras ke la fenomeno fakte estas rimarkita nur en la daŭro de ĉirkaŭ 200 jaroj - periodo malsignife mallonga por ĝeneraligi ke homaro estas kulpanta tion ĉi.
Tamen la homaro - precipe tiu enloĝanta Eŭropon, Amerikon, parton de Azio, bezonas pli kaj pli da energio diversmaniere akirata. Kaj ja "en la vico" staras aliaj landoj - ankoraŭ ne tiom evoluintaj.
Konstrui pli da elektrejoj ne eligantaj karbonbioksidon! - vokas defendantoj de la medio. Hidroelektrejojn, ventoelektrejojn, atomelektrejojn. Kaj tuj aperas obstakloj konstruataj mem de la medidefendantoj. Fakte - elektrejoj uzantaj karbon por produkti elektron forbruligas neimageblajn kvantojn de la karbo. Mi mem laboris en tiaspeca firmao, eĉ ne tre granda kaj oni en "plej bona periodo" scipovis dum la vintra periodo (kiam oni ankaŭ prooduktis varman akvon por hejtado de la homoj) bruligi 600.000 tunojn de la karbo. Aliaj elektrejoj en Pollando bruligas multe pli. Do - konstrui - oni vokas - hidroelektrejojn! Prave. Sed ekzemple en Pollando malestas grandaj riveroj fluantaj tra montaraj terenoj. Oni kompreneble povas ilin konstrui sur pli ebenaj lokoj. Sufiĉas "nur" neniigi kelkcent vilaĝojn , kelkajn urbojn, translokigi (kien?) kelkmil homojn, konstrui por ili novajn loĝlokojn kaj laborejojn. Nur tion, nur alion. Sed la mediprotektantoj tiukaze ne diras ĉion. Ili prisilentas ekzemple ke por konstrui signife grandan hidroelektrejon bezona estas neimageble granda kvanto de cemento. Produktado de cemento bezonas grandegan kvanton da... elektroenergio. Do oni devas unue produkti grandegan kvanton de karbonbioksido! Sed kiam oni jam trovos lokon por hidroelektrejo, forigos homojn... alia frakcio de mediprotektantoj ekagos: protektantoj de arboj, de la floroj, de birdoj, cervoj, kapreoloj, aproj, leporoj, musoj, serpentoj, lacertoj, ranoj, skaraboj, papilioj.... Tie estas ilia sidejo, ni malpermesas!!! Kiomfoje en Pollando kaj aliloke en Eŭropo estis similaj kampanjoj? Kiomfoje fiaskis projektoj strebantaj plibonigi vivkvaliton de homoj. Venkis iuj ranoj, fazanoj, skaraboj... Kaj la homaro simple bezonas plibonigon de la vivkvalito.
Aliaj diras - konstrui ventoelektrejojn. Prave. Nur - alia frakcio de medidefendantoj protestas - sistemo de 200 aŭ 500 ventgeneratoroj ege aĉigas la pejzĝon! Vere! Kelkaj tiaj maŝinoj la pejzaĝon ne aĉigas, estas eĉ interesa punkto de la pejzaĝo, sed centoj...? Ili bruas - kvankam tio ĉi ŝajnas paradoksa - sed jes! Movado de la ventomaŝino kaŭzas ankaŭ eligon de infrasonoj - neaŭdeblaj por la homoj, sed kaŭzantaj - je sufiĉe grandaj distancoj malbonan efikon je homa organismo - troa laciĝo, nepovo bone mense labori. Do - konstrui ie en la foraj lokoj, en la maro. Ĉu oni iam pensis kiom da energio oni devas eluzi por tian projekton efektivigi? Kaj kiom ajn oni parolas pri energio - bedaŭrinde ĉiam oni parolas pri finala produktado de karbonbioksido.
Atomenergio! Solvo de la problemoj! Pri tio ĉi oni jam tiom diris ke mi eĉ pri ĝi silentos. Cetere mi edukiĝis en medio de karboelektrejoj.
Ĝeneralaĵo fariĝis fakto, ke kiam ajn, kiu ajn, kie ajn oni starigas krajonon sur la mapo kun ideo ion fari - tuj, eĉ antaŭ la diro pri kio oni intencas pensi - aperas "medioprotektantoj" kaj ekprotestas. Bezone, malbezone. Nur por protesti. Kaj post ili venas posedantoj de la terenoj ne dezirantaj sian propraĵon perdi, eĉ por financa rekompenco. (Pri tio ĉi eble mi iam skribos aparte).
Nun pri alia afero: ŝparado de la elektroenergio. Dum lastaj jaroj aperis en vendejoj diversaj elektraj ampoloj kiuj eluzas malpli da elektroenergio por eligi saman kvanton de la lumo. Nur ili estas multe pli kostaj ol simplaj, tradiciaj ampoloj. Kial??? Ĉar produktado de tiaj ĉi modernaj ampoloj... bezonas multe pli da energio. Simpla, tradicia ampolo konsistas vere nur el tri, kvar elementoj: iom da zinko, vitro, guto de plumbo, volframo. Kaj gluaĵo kiu ĉion kuntenas. Moderna ampolo aldone havas venenan "blankan farbon" kiu kovras ĝian internon, kaj tre ofte malgrandan guteton de hidrargo (Hg). Kiamaniere tion ĉi detrui sen malutilo al la medio? Kun simplaj ampoloj problemo estas eta. Kun la modernaj - ne tiom. Multajn malutilajn aŭ eĉ danĝerajn forĵetaĵojn oni ie "entombigas". Sed - kelkaj el la forĵetaĵoj - precipe la radioaktivaj povas ekzisti kaj malutili la ĉirkaŭaĵon - eĉ tiun profunde subteran - dum cent- kaj miljaroj ankoraŭ.
Fakto estas ke la modernaj "energiŝparaj" ampoloj eluzas malpli da energio. Mi mem mezuris - ili eluzas nur ĉ. 30% de energio kiun bezonas simpla ampolo kun volframa lumilo.
Ankoraŭ mi nenion dioris pri sulfurbioksido kiun eligas ĉiuj entreprenoj uzantaj karbon. Ekzistas metodoj forigi ĝin el la "fumo". Jes... Kiam en mia entrepreno (elektrejo) oni komencis eksperimente apliki metodon de forigo de sulfurbioksido... kreskis eluzo de la energio bezona por "propraj bezonoj". Do - oni pli da karbo devis bruligi.
Ankaŭ en lastaj jaroj, jam post mia emeritiĝo, oni komecis en la elektrejo bruligi "energetikan salikon" kaj lignerojn. Ĉu tio ĉi bruliĝante ne eligas karbonbioksidon? Eligas. Nur oni diras - jes, sed kiam la saliko kaj arbo kreskis - ĝi produktis oksigenon. Do - ĉu estas ia ŝparo? La samo kun fornegoj provizataj per pajlo. Antaŭ kelkaj tagoj mi aŭdis en TV, ke tiu ĉi bruligado ne evitas karbonbioksidon!!! Tia speca argumentado estas simpla "sapumado de okuloj" por nesciantoj.
Ŝajnas al mi ke homaro, kompreneble, devas pensi kaj agi por tiujn ĉi problemojn kiel pli rapide solvi. Sed samtempe la homaro, ĝia pli evoluinta ekonomie tavolo, simple devas al la novaj cirkonstancoj alkutimiĝi. Nuntempa vivmaniero jam ne permesas fini labortagon kune kun la sundescendo. Homoj jam ne povas iri dormi "kune kun kokinoj" kiel en antaŭaj jarcentoj kiam kandeloj kaj nafto estis multekostaj. Homaj okuloj devas alkutimiĝi pli kaj pli al arta lumo, al laboro nokte, subtere, en bruo.
Aŭ estas alia solvo: per hakilo dehaki arbojn, konstrui domojn sen uzo de feraj najloj, vekiĝi kune kun la suno, , trinki riverakvon........ ree vivi kiel antaŭ jarcentoj, eĉ antaŭ miljaroj.
Mi dankas por tia ĉi eventualaĵo.

NIKOLAI VESTMAA
Allikas: Vikipeedia
Mine: navigeerimiskast, otsi

Nikolai Vestmaa (15. detsember 1898 Tori vald, Pärnumaa – 18. juuni 1983 Sydney) oli eesti loomaarst.

Õppis 1920 (vabakuulaja) ja 1922–1925 (lõpetas) Tartu Ülikoolis loomaarstiteadust.

Oli 1936–1944 Jõgeva loomaarst, 1944 põgenes Saksamaale, 1949 siirdus Austraaliasse.
---------------------------
Tiun ĉi mencion mi trovis en estonlingva "Vikipeedia". Ĉar la menciita persono estis mia onklo - mi jen provos plivastigi la enhavon. Estonan lingvon mi ne scipovas, sed konante la aferon - mi jenan tie tralegis: Nikolai Vestmaa (15 decembro1898 Tori vald (Estonio) - 18 junio 1983 - Sydney (Aŭstralio). Lernis 1920.........Tartua Universitato... veterinaria fakultato (?). Estis 1936-1944 veterinaro en Jõgeva.1944 fuĝis al Germanio, 1949 translokiĝis al Aŭstralio. Kaj tio ĉi estas ĉio.
Kiel mi menciis supre - li estis mia onklo. Mia avino havis du filinojn. La pliaĝa Valeria fariĝis edzino de Nikolai Vestmaa. La malpliaĝa fariĝis mia patrino. Kiam en 1940 jaro mia familio forlasis Vilnon kaj transloĝiĝis al Estonio - ni ĝuste en la domo de Vestmaa-familio trovis la unuan rifuĝejon. Tiam oni diradis, ke en Estonio - malgranda kaj nesignifa lando milito ne estos... Tamen en la sama 1940 jaro, aŭtune, Estonio "libervole" aliĝis al la Sovetio. Kaj en Junio 1941 germana armeo surbordiĝis en Estonio kaj ekinvadis nordan parton de Sovetio. Miaj unuaj rememoroj devenas el la jaro eble 1940, certe el la jaro 1941. La militagadojn mi jam memoras. Fine de 1941 mi ekloĝis kun gepatroj en Tartu, sed ankoraŭ kelkfoje, en sekvintaj jaroj, mi vojaĝadis kun patrino kaj kun avino al geonkloj al Jõgeva. Kiam en 1944 fariĝis klare ke la germana okupado jam ne daŭros longe - onklo ekdecidis fuĝi el Estonio kune kun germana armeo. Kial? Dum la mallonga periodo de la unua soveta regado li donis al multaj kamparanoj atestilojn ke iliaj ĉevaloj ne taŭgas por militservo kiel tirbestoj. Poste - dum germana okupado - la loka gazetaro priskribis onklon kiel patrioton kiu per siaj agoj malutilis al soveta reĝimo. Kun tiaspeca "laŭdo" li certe ektroviĝis sur unuaj paĝoj de la listo de forportotoj al nordo aŭ al la Siberio. La sorto de liaj geinfanoj kaj edzino estus same terura. Nelonge antaŭ la militagadoj de la aŭtuno de 1944 jaro miaj gepatroj serĉis la familion, sed - ili trovis la domon en Jõgeva terebenigitan kaj provoj trovi ilin en Tallinn estis senfruktaj. La urbo estis plena de forkurantoj, en la haveno ĉiuj provis enŝipiĝi sur germanajn ŝipojn...
Nur en 1949 jaro mia patrino, pere de Ruĝa Kruco, trovis siajn parencojn en Germanio, en la usona zono. En la sama 1949 jaro ili elmigris al Aŭstralio. Onklo kun sia edzino kaj geinfanoj (Elga kaj Erik) feliĉe atingis Aŭstralion kaj tie pli kaj pli bonstate vivis. Post morto de mia patrino(en 1959 jaro) - mia avino kiu kune kun ni venis en 1945 al Pollando - ekdecidis veturi al Aŭstralio. Tio okazis komence de 1961-a jaro. Tie ŝi ĝisvivis 1976 jaron. Pri ŝia morto informis min onklo Nikolao. Mi poste korespondis kun li ruslingve ĝis lia morto en 1983 jaro (pri kiu fakto neniu min informis; la daton de lia morto mi nur el Vikipeedia sciiĝis).Rememoriĝis al mi ankoraŭ io:onklo havis fraton, kiu estis komunisto kaj post la milito ŝanĝis la familian nomon por ne havi saman kiel frato-forkurinto. Ni lasu lin. La nomon mi ne mencios.

Familia foto, 1929

27 de junio 1929 Nikolai Vestmaa kun sia edzino Valeria (fragmento de pli granda foto).

Nikolai Vestmaa. Apude mia patro tenas min (1940 aŭ 1941 jaro).

Veterinaro.

1940 jaro.

FAMILIA FOTO, 1944.

1958

Mi aldonis ankoraŭ du fotojn: Nikolai Vestmaa sur sia motorciklo. Foto farita en 1940 jaro en la korto de lia domo. Malantaŭe la infano estas mi.

Dua foto fariĝis en 1958 jaro en Sydney (Aŭstralio). Tie videblas mia onklo, onklino kaj mia kuzo Erik.


1944 jaro. Nikolai Vestmaa, lia edzino Valeria filino Elga kaj filo Erik. Mi ne scias ĉu la foto fariĝis ankoraŭ en Estonio aŭ jam poste, en Germanio.

Malnovaj memoraĵoj.

Iam mi akiris memoraĵojn kiujn verkis mia fora kaj flanka parenco patrinflanka. Li verkis tion ĉi en la jaro 1846-a, tiutempe aĝante 83 jarojn. Lia patro estis signifa persono inter pola nobelaro en tre fora - orienta parto de tiutempa Polujo. Nun tiu ĉi loko troviĝas en orienta Bjelarusio - proksime al la limo kun Rusio.
La aŭtoro rakontas pri sia vivo, naskiĝloko, kutimoj regantaj en nobela bieno, pri parencoj kaj konatuloj de sia patro. La verko estas ankaŭ interesa el la lingva vidpunkto - skribita en lingvaĵo de la fino de 18-a jarcento. La tuto ne estus interesa al pli vasta legantaro, sed unu fragmenton tamen mi tradukis kaj volas prezenti. La okazaĵo estis verŝajne ĉ. la jaro 1770-a. Jen proksimume kion la aŭtoro skribis:
"... Nome mia patro havis tre bonan konatulon Jezuiton pastron Berent, denaska Varmiano (Varmio - regiono en nordoriento de nuna Pollando - mia alskribaĵo - T.E.K.), tre ne nur edukitan sed ankaŭ konatan Mediciniston, ĉe kiu (mia patro) konsiladis pri siaj difektoj, kiuj lin komencis persekuti. La medikamentoj de li preskribitaj estis tiel bonefikaj, ke sentiĝis granda pliboniĝo de suferoj de mia patro. Estante foje ĉe ni kaj aŭdinte mian ĉirpadon, diris li ke volas fari por mi memoraĵon. Apenaŭ tiam oni komencis scii kio estas vakcinado de variolo, malsano milionojn da geinfanoj formanĝantan. Pastro Berent deziris ĝin al mi vakcini. Panjo estis tre malfacila por konsenti, sed Paĉjo baldaŭ estis konvinkita kaj ŝin ankaŭ konvinkigis tiel ke oni decidis fari la operacion. Ĝuste filo de la bienestro ekmalsanis je variolo do de li pastro Berent deprenis la materion kaj min preparis pere de eta dieto kaj kelkaj medikamentoj; kaj poste vakcinis min je ambaŭ brakoj. La variolo feliĉe bone alpropriĝis kaj post kelkaj tagoj de bruldoloro kaj ekzantemo, poste eksekiĝis. Ekzantemo estis sufiĉe abunda sur la brakoj kaj kruroj, sur vizaĝo tamen nek unu variolo aperis. Post semajno kun duono mi jam estis sana kaj libera de ebleco akiri la naturan kiu de tempo al tempo furiozadis en la regiono. Pro mia ekzemplo oni petis ankaŭ vakcini la geinfanojn de bienestro kaj la servistaron kaj ankaŭ la loĝantojn el la vilaĝoj. Al ĉiuj sukcesis tre bone. Neniu infano mortis nek akiris veran variolon. Tiutempe ankoraŭ la Vakcino ne estis konata en nia regiono. Pastro Berent estas por mi memorinda unue pro tio ke mi danke al li estas sana kaj poste li fariĝis mia granda bonfarinto kaj amiko......."

Memoraĵoj.

Iom pli pri memoraĵoj el Estonio.

Ial la estonaj uzantoj de "Ipernity" ne rapidas rakonti ion interesan pri sia lando - do mi provos ion diri - helpe de propraj materialoj kaj aliaj - trovitaj en la reto.

Memoraĵoj el Estonio.

Iom do pri Tallinn - ĉefurbo de Estonio. La unua skriba mencio pri setlejo kaj kastelo de Estoj troviĝas ĉe Muhammad el-Idrisi en la jaro 1154. Antaŭ ol Tallinn akiris la nunan nomon - dum jarcentoj ĝi nomiĝis Reval (Revel, Reval). Laŭ legendo dana reĝo Valdemaro la Dua dum ĉasado sur deklivoj de monteto kie nun troviĝas la Supra Urbo rimarkis tiel belegan cervon ke li ordonis kapti ĝin vivan. Domaĝe la cervo fuĝis kaj falis de alta deklivo. En germana lingvo "reh-fall" signifas "falo de cervo" kaj de tio ĉi estiĝis nomo de la urbo Reval. Sed kial la nomo estas germandevena kaj ja la cervon provis ĉasi dana reĝo - ne estas sciate.
Kaj la nomo Tallinn devenas de estona "taani linn" - dana urbo. La nunan nomon urbo ricevis post akiro de sendependeco post la Unua Mondmilito.
---------------------/---------------------

Plej grava legendo estas tiu pri Vana Toomas (Olda Tomaso). Ekde la jaro 1530 sur supro de la tallinna Urbodomo troviĝas ventomontrilo en la formo de maljuna viro tenanta lancon. Oni diras, ke en mezepoka Tallinn ĉiujare okazadis pafarka konkuro. Venkanto estis tiu kiu depafis lignan

Olda Tomaso.

papagon starigitan sur alta fosto. Konkuri povis nur riĉaj aristokratoj. Laŭ legendoj neniu scipovis la birdon depafi ĝis sagon pafis Tomaso. Li precize trafis la birdon. Li d evenis de malriĉa familio kaj tiel li faris por si malutilon. Feliĉe anstataŭ esti punita per alkroĉo al la urba hontofosto oni permesis al li fariĝi lernanto de soldata arto. Tomaso fariĝis rapide konata soldato. Post lia morto la urbo honorigis lin per starigo de metala figureto dediĉita al li sur la supro de urbodoma turo. Onidire Tallinanoj kredas ke ĝis Olda Tomaso rigardas sur la urbon de la urbodoma supro - nenio malbona trafos la urbon.

Memoraĵoj el Estonio.

Olda Tomaso.

Olda Tomaso

--------------------------o/\o-------------------------

Tamen eble plej konata estas legendo pri Maljunulo de la lago Ülemiste. Nome - sude de la urbo, sur ioma altaĵo troviĝas sufiĉe granda lago Ülemiste. En la lago loĝas "Ülemiste Vanake" - Maljunulo de Ülemiste. Li kutimis sidiĝi ie ĉe la urba rando kaj observadi kiel la urbo kreskas. Ĉiujare li iras al la urbo kaj pridemandas homojn ĉu la urbo jam estas finkonstruita. Ekde jarcentoj li aŭdas "NE". Kolere li revenas al la lago. Se iam iu respondos al li "jes" - maljunulo malfermos la lagon kaj superverŝos la tutan urbon. Do - se iu maljunulo - iam - demandos Vin ĉu Tallinn estas finkonstruita - nepre respondu "NE"!

:::::::::::::::::::::::---:::::::::::::::::::::::
Dum jarcentoj kulminas super panoramo de Tallinn alta turo de la preĝejo de sankta Olafo. Dum 15-16 jarcentoj ĝi estis plej alta konstruaĵo en la mondo. Onidire regantoj de la urbo decidis konstrui altan turon por allogi al la urbo pli da komercistoj. Sed - kie trovi majstron kiu scipovus konstrui tiel grandan konstruaĵon kaj ne postulos tro da mono? Sed aperis iu konstruisto kiu

Memoraĵoj el Estonio.

promesis altegan preĝejon konstrui. Domaĝe - la pago devis esti pli alta ol la urbo povis doni. Li decidis rezigni de la pago kondiĉe ke la urbanoj divenos lian nomon. La majstro laboris rapide kaj la urbanoj estis pli kaj pli malkvietaj. Fine la urba estraro ekdecidis sendi ŝpionon kiu helpus sciiĝi pri nomo de la majstro. La ŝpiono trovis domon kie loĝis la majstro kaj ekaŭdis patrinon kiu lulkantis al sia infano: "dormu mia infano, dormu. Baldaŭ Olaf alportos tiom da mono ke eblos eĉ lunon aĉeti". La sekvintan tagon la komercistoj starantaj antaŭ la preĝejo kriis: "Olaf, Olaf - la kruco estas alkroĉita malrekte!!!" Kiam Olaf ekaŭdis sian nomon - li perdis la ekvilibron kaj falis de la turo. Rano kaj serpento grimpis el lia buŝo kio devis simboli malbonajn povojn helpantajn konstrui tiel grandiozan konstruaĵon. Ekde tiu tempo la preĝejo portas nomon de Olafo.
Nu vere - la preĝejo imponas per sia grandeco kompare kun aliaj tallinnaj preĝejoj.

Estonio 1997.

Oranĝkolora Alternativo - komence grupo, poste hepeninga movado, ekestinta en Vroclavo, sed aganta en kelkaj aliaj polaj urboj, prefere en la 80-aj jaro de la pasinta jarcento. Ĝi estis certagrade heredinto de la nederlanda movado de "Provo" kaj de la Partio de Koboldoj. La nomo memorigis la ĉie montratan ruĝon de la politika kaj socia vivo kaj montris ke ekzistas ankaŭ alia koloro.
La Oranĝkoloran Alternativon iniciigis komence de 80-aj jaroj personoj ligitaj kun vroclavaj opoziciaj movadoj, plej ofte ankaŭ el la hipisa movado. Baldaŭ rolon de la estro prenis devenanta el Toruń Waldemar Fydrych, kiu mem nomis sin Majoro kaj sub tiu pseŭdonomo agadis.
La unua

Oranĝkolora Alternativo.

agado de Oranĝkolora Alternativo estis pentrado de koboldoj sur blankaj makuloj kiujn faris la milico forŝmirante kontraŭŝtatajn kaj kontraŭkomunismajn sloganojn pentritajn sur la muroj.Aŭtune de 1987 la O.A. disdonadis la necesejan paperon - kiu tiutempe estis raraĵo preskaŭ neaĉetebla en vendejoj. . Oni ankaŭ organizis kampanjojn okaze de ŝtataj kaj elpensitaj festoj. Jen nur kelkaj el ili:
-Tuboj - fumigado de la urbo (memore al gasoj per kiuj la milico dispeladis manifestaciojn(1-a de aprilo 1986);
- Koboldoj ĉe Świdnicka strato (1-a de junio 1987);
- Neceseja papero - la unua disdonado (1-a de oktobro 1987);
-Tago de Milicano (7-a de oktobro 1987);
- Kiu timas la necesejan paperon? - dua disdonado (15 de oktobro 1987);
- Tago de sekreta detektivo,
- Tago de Virinoj finiĝinta per aresto de la Majoro por 2 monatoj;
- Tago de la Venko (9-a de majo 1988);
- Revolucio de Koboldoj ((1-a de junio 1988) - 15 000 ĉeestantoj;
- Frata helpo ĉiam viva - ie apud la monto Śnieżka - du tagojn antaŭ la invado al Ĉeĥoslovakio;
- Oktobra Revolucio (7-a de novembro 1988);
- Antaŭfesta tago de granda datreveno (12 de decembro 1988 antaŭ la datreveno de la militstato);
- Almozula Karnavalo - 5000 ĉeestantoj (12 de februaro 1990).
Kaj aliaj kiujn mi ne mencias ĉi tie. Ĉiuj ili ne havis iajn ideologiajn tekstojn, ofte estis anarkiaj. La milico ofte interrompadis la okazaĵojn, sed vere - unusola "peko" estis ke la aranĝoj ne estis oficiale permesitaj. Kiel aresti kelkmilhoman amason vestitan je koboldaj oranĝkoloraj ĉapoj? Oni arestis homojn vestitajn ekzemple je sanktanikolaaj vestoj kaj eĉ surhavantajn ion ajn oranĝkoloran.
En la jaro 2001 ĉe la strato Świdnicka en Vroclavo, en la kutima loko de oranĝalternativaj agadoj - apud la subtera irejo kaj horloĝo - Agora - eldonanto de "Gazeta Wyborcza" fondis unuan koboldon
Pri la koboldoj la urbo rememoris en 2005-a jaro. Tiam ap-

Papa krasnal = Paĉjo koboldo.

eris kvin unuaj. Ilin projektis Tomasz Moczek - absolvinto de vroclava Belarta Akademio
La koboldoj tuj akiris simpation de Vroclavanoj. Tiel grandan ke kelkaj jam malaperis. Oni devis ilin pli kaj pli forte alkroĉadi al la grundo. Oni parolas ankaŭ pri sendiloj GPS troviĝantaj ene (mi pensas ke estas ŝerco).
Nun - en 2009-a jaro - da koboldoj estas 109 ĝis 126. La cifero ŝanĝiĝas ĉar jen aperas novaj, jen malaperas aliaj.
Mi ĝis nun ne trovis ĉiujn des pli ke multaj troviĝas ene de lernejoj, altlernejoj, naĝejoj ktp. Sed - iom post iom...
Eĉ estas organizataj specialaj porturistaj ekskursoj laŭ la koboldaj vojlinioj.
MI pensas ke tiu mallonga teksto klarigos al la legantoj kaj spektantoj de miaj fotoj esencon de la "koboldiĝo" de Vroclavo.

Dum ĉeesto en la Universala Kongreso precipe ekinteresis min du preĝejoj. Unu troviĝas proksime de la loko kie mi loĝis dum mia restado en Bjalistoko.

Granda barokstila preĝejo sur monteto, apud la ŝoseo kuranta al Varsovio. Preĝejo de Dia Rezurekto estis konstruita ... en la jaroj 1991-96 laŭ "vilna baroka stilo". Intenco konstrui ĝin estis memoro pri ĉiuj Poloj murditaj de diversaj invadintoj. Kiel modelo servis detruita dum soveta regado preĝejo en Berezwecz (nune en Bjelarusio). La interno estas abunde ornamita. Mankas ankoraŭ orgeno. En la preĝejo troviĝas relikvo - ŝtono el la Tombo de Jesuo.

http://www.ipernity.com/doc/32594/5583377

http://www.ipernity.com/doc/32594/5583376

http://www.ipernity.com/doc/32594/5553428

------------------------------------------------

Dua interesa preĝejo estas grupo de la Katedralo de Ĉielpreno de Plejsankta Virgulino Maria. Ĝi konsistas el du kunigitaj preĝejoj: la malnova, malfrurenesanca(en aliaj fontoj - frubaroka) el la jaro 1617 kaj nova preĝejo - neogotika el la jaroj 1901-1905.

En la jaro 1617 tiutempaj posedantoj de Bjalistoko familio Wiesiołowski (denove - en alia fonto - Branicki) komencis konstrui masonitan preĝejon (antaŭe ekzistis ligna preĝejo) de Ĉielpreno de Plejsankta Virgulino Maria kaj Apostoloj Petro kaj Paŭlo. Nun ĝi estas nomata malnova paroĥa preĝejo.

http://www.ipernity.com/doc/32594/5595871

Dum tempo la preĝejo evidentiĝis tro malgranda. Oni klopodis konstrui novan, sed reprezalioj post la januara ribelo (1863 j.) malebligis tion ĉi. Nur en la jaro 1899 la cara povo permesis fari alkonstruaĵon al la baroka preĝejeto. Estis malkonstruita la prezbiterio kaj komenciĝis konstruado de neogotika preĝejo. Ĝia arkitekto estis Józef Pius Dziekoński. Mi ne trovis ian fonton pri la afero, sed oni parolas pri neimageble granda monsumo kiun oni kolektis kaj donis "kie estis bezone" por la caraj oficistoj "ne vidu" kion oni konstruas. Rezulte en la jaroj 1901-1905 ekestis granda konstruaĵo neogotika multfoje pli granda ol la baza preĝejo. Finlaboroj daŭris ĝis la unua mondmilito. Nun la preĝejo havas rangon de Katedralo

http://www.ipernity.com/doc/32594/5595850

Pri ambaŭ preĝejoj bonvolu rigardi paĝojn en mia fotogalerio. Tie - iom dise - estas multaj fotoj pri ambaŭ preĝejoj.

Ke mi skribis pri nur du bjalistokaj preĝejoj ne signifas ke aliaj ne estas interesaj. Mi vidis multajn aliajn katolikajn kaj ortodoksajn preĝejojn, plejparte novajn. Eble ankaŭ en ilia historio estas io interesa. Sed - la Bjalistokanoj mem ion skribu pri tio ĉi..

La 94-a Universala Kongreso en Bjalistoko estis mia tria UK. Mi jam partoprenis la 72-an en Varsovio (1987 j.) kaj la 90-an en Vilno (2005 j.). Sed la lastan, finiĝintan antaŭ kelkaj tagoj mi partoprenis de komenco ĝis fino; la antaŭajn mi forlasis pli frue..

Al Bjalistoko mi alvenis jam vendrede, la 24-an de julio posttagmeze. Luksa situacio - min gastigis mia frato kiu loĝas en Bjalistoko.

Mia celo estis renkonti kiel eble plej multe da homoj kun kiuj mi jam antaŭe konatiĝis persone ,kaj renkontiĝi kun homoj konataj ĝis nun, foje multjare, sole el la babilejoj. Mi devas diri, ke mi eĉ superis la planon. Krom la kongresa identigilo mi alkroĉis ankaŭ tabuleton kun mia kaŝnomo Toeko kaj tio estis bona ideo. Multfoje aldemandis min homoj kiuj iam, eĉ unufoje, kelkfraze parolis kun mi en "lernu"-babilejo aŭ en alia.

Komence la vetero ne allogis: nuboj, pluvetoj. Sed ekde lundo fariĝis varme - temperaturo proksima al pola maksimumo - tridek tri, tridek kvar gradoj en ombro.

Kvankam mi aliĝis al neniu ekskurso - mia frato estis por mi bona gvidanto tra la urbo. Mi vizitis parkojn, preĝejojn, forajn urbopartojn, kiujn kutime turistoj ne vizitas. Multajn fotojn mi faris kaj multajn mi jam enmetis en mian fotogalerion.

Kia estis la etoso de la Kongreso? Laŭ tio kion mi vidis, kion mi aŭdis - ĝi estis bona. Kvankam - estis kelkaj bedaŭrindaj agoj de lokaj loĝantoj, sencerbaj individuoj, kiuj deziris la etoson aĉigi. Ŝajnas tamen al mi ke iliaj fiagoj pasis preskaŭ senreeĥe. Se iu ne scias - mi skribos mallonge pri la "atencoj".

Jen ankoraŭ antaŭ la Kongreso oni ekbruligis la grandegan kongresan tendon. Vere - detruiĝis eta parto de la flanka parto - dum la Kongreso mi ne trovis lokon kiu estis antaŭe difektita.

Iu kreteno faris truojn en pneŭmatikoj de aŭtobuso per kiu estis veturonta ekskurso de kongresanoj.

"Strangmaniere" malaperis esperantaj flagetoj de antaŭ la monumento de Zamenhof kaj lastan vendredon la monumenton iu priverŝis per ruĝeta farbo. Dum la nokto tamen la monumenton urbaj servoj purigis. Pri ĉio ĉi informis loka televido, ankaŭ tutlanda.

Iu ĵetis ŝtonon kontraŭ fenestro en hotelo kie loĝis gekongresanoj kaj unu el ili estis vundita per frakasita vitro. Sed ankaŭ iu knabino dum la dormo(?) falis de la lito kaj rompis iun oston. Sed tio ĉi estas nur malfeliĉa akcidento.

Fia ago kontraŭ la Kongreso estis kiam iu ĵetis botelon kun benzino al la domo de Esperanto Centro. La ulo ŝajne sciis kie troviĝas la kamerao de prizorgo kaj stariĝis tro malproksimel -lia"molotov-koktajlo" ne atingis la domon. Ĝi falis sur trotuaron. Tion ĉi oni ankaŭ kelkfoje montris en televido.

Nu - kaj eble neniu scias pri ankoraŭ unu ago - ĉifoje kontraŭjuda - desegnaĵo sur iu domo (mi ne scias la adreson - ie en flanka strato). La foton mi enmetis en mian fotaron. Ĉu neniu informis la lokan povon? Mi ne scias.

Sed - samtempe amasoj da geesperantistoj, kun kongresaj identigiloj, promenadis tra la urbo - unuope, duope, grupe... Eĉ en sufiĉe malproksima loko mi renkontis du personojn. Kaj neniu ŝajnis esti timigita. Neniu kaŝe ĉirkaŭrigardadis kaj kaŝis sin malantaŭ la arboj kaj muroj.

Tamen kelkaj gazetoj skribis pri "etoso de timo kaj teroro". Oni aldonis moke ke se la kongreso okazos en Teherano - estos pli sekure. IDIOTISMO !!! Sed - mi jam trovis babilanton kiu kredas tion. Ne - li ne partoprenis la Kongreson. Li kredas la redaktorojn!

Ni bedaŭru la homojn kiuj disvastigas tiaspecajn pseŭdosciigojn kaj tiujn kiuj ilin kredas. "Hundoj bojas, karavano iras plu".

Mi revenis hejmen bonorde, plena de bonaj rememoroj, kun aparato plena da fotoj.

Sekvontan Kongreson en Havano mi ne partoprenos. Tio ĉi estas decidite. Sed kiu povas - veturu. Kaj ne atentu tiujn kiuj denove aŭguros malbonon. Tiuj ĉi ĉiam sekvas grandajn eventojn kaj flaras ĉie malbonon.

Eble mi ĉion diris.

En alia loko (artikolo "Memoraĵoj el Estonio") mi mallonge skribis pri mia vivkomenco. Kiel mi tie skribis - nur en 1993-a jaro unuafoje ekestis ebleco senprobleme veturi al jam liberaj baltaj ŝtatoj. Mi tiam vizitis Estonion. Mi skribu mallonge kiel okazanta estis la vojaĝo. El Varsovio mi veturis per trajno - tra Bjalistoko kaj Suwałki al pola-litova limo. Kelkajn kilometrojn post la limo - sur malgranda stacieto la pasaĝeroj kiuj estis veturontaj plu - devis transiri al alia trajno kiu moviĝas sur "rusa" - t.e. pli larĝa relaro. Per tiu trajno oni veturis plu - tra Riga al Tallinn. La revenan vojon ni - mi vojaĝis kun mia pli juna fratino kaj nia amiko - iom ŝanĝis. Nome ni ekveturis al Vilno. La vojaĝo el Tallinn daŭris tutan tagon. Ni havis interesan kunvojaĝanton - Aŭstralianon kun aŭstralia kaj brita pasporto. Kvankam ni triope preskaŭ ne parolas angle - tamen la ulo rakontis al ni ke li - depende de situacio - dum siaj vojaĝoj montras jen aŭstralian (dekstra poŝo) aŭ britan (maldekstra poŝo) - pasporton.. Al Vilno, tute senprepare, ni alvenis ĉ. 22-a horo. La Aŭstraliano kondukis nin al aŭtobusa haltejo kaj - senbilete (!) ni akiris ian turistan malmultekostan hotelon kiun li jam konis.Sekvintan tagon ni iom trakuris stratojn de la urbo kun plano enmane kaj tio estis mia unua konscia renkontiĝo kun mia naskiĝurbo. Sed - ni ja devis plu veturi. En stacidomo - amaso da homoj... En aŭtobusa stacio - simile. Sed ni trovis polan aŭtobuson kaj per ĝi ni malfrunokte akiris Bjalistokon. Kaj tie loĝas mia frato.

Tro mallonge mi troviĝis en Vilno, Tro mallonge. Sed eble en 2004-a jaro sciigo - Universala Kongreso okazos venontjare en Vilno. Tiun okazon mi jam ne povis forlasi. Aliĝo, enpago...Hotelon en Vilno aranĝis por mi esperantisto el Svedio kiu serĉis kunloĝanton en 3-persona ĉambro. Ni renkontiĝis, laŭ antaŭa interkonsento, ĉe lia pola konatulino en Varsovio. La sveda Nederlandano Wim venis al Varsovio per aŭto kune kun siaj svedaj geamikoj kaj japana amiko Takaŝi. Ni kune veturis al Bjalistoko unue, poste al Vilno. Tie ni alvenis malfruvespere. Mi kiel la "mapoposedanto" kondukis preskaŭ senerare ĝis unua hotelo kie ni lasis la svedan paron, kaj al nia hotelo. En la junulara turista hotelo jam troviĝis diversaj esperantistoj - i.a. sved-ĉinaj geedzoj kun du filoj kaj iaj aliaj. Estis sabato. Post aranĝo de kongresaj aferoj mi lasis la societon kaj komencis penetradi la urbon. Mi havis adresojn de diversaj lokoj ligitaj kun mia familio. Eĉ unu foton mi kunhavis - de la domo kie mi loĝis. Ĝia foto estas ie en mia galerio - en fruaj fotoj. Kun urboplano kaj foje demandante pri vojo mi facile trovis preĝejon kie geedziĝis miaj gepatroj. Poste mi serĉia domon kie troviĝis kliniko kie mi naskiĝis. La strato - Roza Aleo - mi ĵus ne memoras litovan nomon, sed ĝi estas samsignifa - estas mallonga kaj tie troviĝas nur du domoj. Unu - malnova - fermita, malzorgita, kreskita per arbustoj kaj herboj. Dua domo - pli nova. Tie troviĝas iaj oficejoj (sabato - fermite). Venis iu viro kaj per raŭka voĉo ion demandis. Mi - ĉu eble ruse? Povas esti ruse - donu du lidojn por biero. Ha! Mi ankoraŭ ne ŝanĝis monon, sed mi havis unu eŭron. Tion mi povas doni. Li akceptis kun granda suspektemo. Sed mi demandis lin pri la domo - li diris ke antaŭe tie estis polikliniko por sportistoj. Nu - se estis polikliniko - domo estas malnova - jen mia naskiĝloko!!!. La viro tiam diris - miaj gepatroj estis Poloj, mi ankaŭ estas. -Por kiu diablo do ni interparolas ruse??? La interparolon ni finis pollingve; ni adiaŭis kaj manpremis.

Tempo estas por tagmanĝo do mi ĉesis serĉadi. Vespere ankoraŭ unu iro al la kongresejo. Sekvinttage - la solena malfermo de la Universala Kongreso. Poste liberaj horoj. Mi sukcesis renkontiĝi kun kelkaj personoj kiujn mi konis el la "ĝangala" babilejo kaj el "Paltalk" kaj ankaŭ personojn kiujn mi jam konis pli frue - el la estoniaj eventoj.

Sed ankoraŭ estas kvar adresoj serĉendaj. Mi trovis facile la straton Konarskio (pole - Konarskiego). Mi iris, iris - longa estas la strato, sed - la domo ne ekzistas. Tie troviĝas postmilite konstruita domaro. Normala afero - domojn oni konstruas, malkonstruas... Do - al la strato "Ŝevĉenkio" (pole ĝi nomiĝis Szeptyckiego). Estas la domo - foto ne mensogas - estas la sama. Nur - strato havas firman surfacon, estas trotuaro, kreskas arboj kiuj iom malfaciligas fotadon.

Domo.

Sed ja mi alvenis al la Universala Kongreso! Iom mi denove kongresumis, iom iradis tra la pitoreska Malnovurbo. Vespera diservo pollingva en la preĝejo de s-ta Roĥo kun ĉeesto de pola pastro-esperantisto. Eĉ mi sukcesis eniri la orgenon kaj interparoli kun litova orgenisto. Ludi mi domaĝe ne povis ĉar mi surhavis gipson sur maldekstra brako - mi rompis ĝin antaŭ tri semajnoj.

Unu domo kie mi mallonge loĝis antaŭ forveturo al Estonio troviĝis tre proksime de mia hotelo - ĉe la strato Uĵupio *) (pole Zarzeczna - malantaŭ-rivera). Ankoraŭ unu loko trovenda - petis min mia maljuna germana onklino. Tiun lokon mi ankaŭ trovis, prifotis.

Limigita per miaj fondusoj mi jam merkrede finis mian kongresumadon, Vespere, adiaŭita de Takaŝi - japana kunloĝanto kaj Wim, mi forveturis al Varsovio. Tie, matene, post mallonga atendado - trajne al Vroclavo.

Dekoj da faritaj fotoj. Ne nur de la UK, ankaŭ pri la urbaj vizitindaĵoj,

Mi povas diri, ke tiu vojaĝo estis mia dua "viv-vojaĝo". Unua estis al Estonio - por rememorigi. Dua - al Vilno - por ekkoni.

Ĉu mi ion devas aldoni ankoraŭ....?

*) Uĵupio - mi ne sukcesis enmeti korektan litovan literon z kun supersigno.

Kial tiom da orgenoj sur mia paĝo ? - povas iu demandi. Vere strange. Laŭ profesio mi estas elektroenergetikisto.
Dum la lernojaroj 1945-52 mi tamen frekventis la muziklernejon kaj finis plenan tiutempan sepjaran bazan edukadon en la klaso de fortepiano. Plu mi ne lernis ĉar mi komencis lernadon en faka mezlernejo kaj vere malestis tempo por paralela lernado en muzika mezlernejo. Tamen en nia loĝejo estis piano kaj mi sufiĉe multe ĝin ludis. Tio ĉi finiĝis kiam en 1966-a jaro mi akiris propran loĝejon... Piano restis en la patra loĝejo kaj bezonis ĝin mia malpliaĝa fratino.
Fine de 1985 jaro mi vizitis mian fratinon kiu tiutempe laboris en paroĥio en urbeto apudmontara kiel orgenistino kaj kateĥistino. Ĉe ŝi mi trovis libron traktantan pri konstruo de orgenoj. Ŝi montris al mi "sian" orgenon en la preĝejo, mi iom ludis ĝin laŭ pianmaniero. Tio funkciis!
Mi komencis iradi al diversaj preĝejoj, aŭskultis, pririgardadis orgenojn, interparolis kun la orgenistoj. Estiĝis multaj fotoj unue nigra-blankaj, poste koloraj. Eĉ mi sukcesis konatiĝi kun kelkaj vroclavaj orgenkonstruistoj. De unu el ili mi povis pruntepreni kelkajn detalajn librojn pri konstruo kaj riparado de orgenoj.
Mi amikiĝis kun kelkaj orgenistoj kiuj permesis iom orgenludi kiam la meso finiĝis. Mi ne aspiras esti bona orgenludanto, nur mi tion faras por plezuro. Tamen - unufoje mi ludis plenan meson - kiam mia fratino nepre devis samtempe okupiĝi pri alia preĝeja afero. Nu - mi esperas, ke denove mi ne devos! Ĝi ne estas io por mi!
Dumtempe mi kolektis aron da fotoj kaj priskriboj de orgenoj, plejparte en Pollando, kelkajn ankaŭ en Estonio. Priskribojn de polaj orgenoj mi aperigis en la paĝo < www.organy.art.pl > .
Ĉar mi ne havas aŭtomobilon - miaj nunaj "orgenaj ekskursoj" certagrade limiĝas al maloftaj forveturoj foje tien, foje alien. Mi devas aldoni ankoraŭ ion: ĉiu orgeno estas konstruita por iu difinita loko kaj ĉiu estas alia. Malestas du samaj. Ĉiun do oni pririgardas kiel io tute nova, alia.
Pro ĉio supre skribita - tiom da fotoj kun komuna titolo: "Orgeno".

Kial tiom da memoraĵoj ĝuste el Estonio? Oni devus komenci de la tempo eĉ de antaŭ mia naskiĝo. Mia familio fondiĝis en 1936 jaro en tiu tempo apartenanta al Pollando Vilno. Mi naskiĝis tie. En septembro de 1939-a jaro Sovetio senanonce ekokupis orientan parton de Pollando kaj jam la 19-an enpaŝis la soveta armeo al Vilno. Post mallonga tempo Sovetio bonkore "redonis" la urbon kaj ĝian regionon al ankoraŭ (preskaŭ) sendependa Litova Respubliko. Pro la antaŭaj konfliktoj polaj-litovaj kaj kreiĝinta situacio - vivo de pola loĝantaro fariĝis sufiĉe neeltenebla. Sed - mia patrino, kiu naskiĝis en Estonio, konservis sian estonan pasporton. La litova povo ne faris multajn obstaklojn ke pola familio forlasu la landon kaj tiele mia familio en marto de 1940 jaro troviĝis en Estonio. Nur - la litova povo ne sciis, ke aŭtune de la sama jaro ĝi "libervole aliĝos" al Sovetunio.
En Estonio ni unue ekloĝis en Jőgeva. Tie loĝis fratino de mia patrino, sufiĉe bonstata. Ŝia edzo estis veterinaro en vasta agrikultura regiono. Patro de ambaŭ fratinoj, antaŭ la unua Mondmilito estis profesoro en la Veterinaria Instituto en Tartu (traserĉante kelkajn dokumentojn oni povas trovi menciojn pri li. Mi trovis kelkajn personojn en la Instituto kiuj ne konis lin - li mortis en 1916 jaro - sed la nomon konis:pola profesoro Ignacy (Ignaco) Szantyr - kreinto de la kliniko de malgrandaj bestoj).
Aŭtune de la 1940 jaro Estonio ankaŭ estis englutita de Sovetio (kune kun Latvio kaj Litovio). Do ni denove troviĝis sub soveta povo.
En junio de 1941 jaro germana armeo surbordiĝis en okcidenta marbordo de Estonio kaj ekiris antaŭen. Mi jam memoras la invadon - ili estas miaj unuaj memoraĵoj el Estonio kaj en la vivo entute. Mi ne priskribos ĉion detale ĝis 1945 jaro - temas ja pri fotomemoraĵoj. Mi nur diros, ke en 1943 jaro naskiĝis tie mia fratino. La 3-an de junio de 1945 vespere ni forveturis al Pollando. La celon ni akiris en rekordece mallonga tempo - veturante per ŝarĝvagonaroj - en nur 9 tagoj.
Dum ĉiuj postmilitaj jaroj mia patrino revis pri vizito en sia "kodumaa" (hejmlando), sed la sovetaj regularoj tion ne permesis. Ŝi mortis en 1959 jaro kaj la revon transprenis mi. Ja mi havis jam 7 1/2 jarojn forveturante.
Nur en 1993-a jaro ekestis la ebleco veturi al jam libera Estona Ŝtato. Mi partoprenis la Renkontiĝon de Esperantistoj el Baltaj Landoj. Kaj tiam komenciĝis: laŭpove mi traveturadis la landon kelkfoje, unue trovante lokojn kiujn mi memoris. Mi ne trovis domon en Jőgeva - ĝi estis en 1944 detruita. Sed mi trovis aliajn domojn kie mi loĝis, mi trovis lokojn kiujn mi memoris. Eĉ mi trovis du personojn kiujn mi memoris el infanaĝo kaj ili min memoris.
Mi heredis pasion de mia patrino - fari fotojn. Kaj jen la fotoj kun komuna titolo: "Memoraĵoj el Estonio".

Laŭ mia scio en Vroclavo troviĝas ĉirkaŭ 90 preĝejojn de diversaj konfesioj. Ĉar ili plejparte estas historiaj monumentoj kaj - estas simple belaj - mi volonte ilin vizitas kaj ne foriras sen iu foto. Mi kalkulis parkere kiom da preĝejoj estas konstruitaj konforme al la arkitekturaj stiloj. Do - da gotikaj mi kalkulis 27 kaj 4 kiuj dum pasintaj tempoj perdis sian sakralan rolon. Estas 6 preĝejoj neogotikaj konstruitaj ekde mezo de 19-a ĝis komenco de la 20-a jarcento.

Estas nur 5 barokstilaj. Oni diras, ke kiam komenciĝis modo je barokaj preĝejoj - oni konstatis ke en la urbo estas tiom da preĝejoj, ke ne estas bezone konstrui novajn. Prefere oni reornamis internojn de ekzistantaj gotikaj preĝejoj laŭ baroka stilo(altaroj, skulptaĵoj).

Estas dekkelkaj preĝejoj konstruitaj dum komenco de la 20-a jarcento laŭ diversaj branĉoj de modernisma stilo.

Kaj fine - post la milito, nur ekde 1970-aj jaroj oni permesis, iom post iom, kun grandaj obstakloj, ekkonstrui tute novajn preĝejojn. Ilia arkitekturo estas tre diversa, ili estas (laŭ mia privata opinio) kaj belaj kaj simple - malbelaj. Sed ĉiuj plenumas sian taskon.

Ankaŭ aliaj, krom romkatolika eklezio havas en la urbo siajn preĝejojn kaj preĝosalonojn. Menciinda estas barokstila sinagogo "Sub Blanka Cikonio". Tiujn diversajn preĝosalonojn mi ve vizitis, ne ĉiuj troviĝas sur la urba listo de sakralaj objektoj. Kaj - estas ankaŭ kelkaj kapeloj en hospitaloj. Tiujn ankaŭ mi ne vizitis.

Havante jam la interesiĝon pri preĝejoj - mi ja ne neglektas la okazon pririgardi kaj foti preĝejojn en aliaj urboj kiujn mi vizitas.

Tiel estiĝis dekoj da fotoj, kiujn laŭpove mi ĉi tie montras.

Restas ankaŭ alia afero ligita kun preĝejoj: la orgenoj. Ne en ĉiu preĝejo estas interesanta min ŝalma instrumento. Sed tiujn mi prifotis - en Vroclavo - eble ĉiujn.

Sed orgenoj - estas jam tute alia rakonto.

Kial mi lernis Esperanton?
Unuafoje la vorton "Esperanto" mi vidis en 1948 jaro. Tiam en urbo Jelenia Góra, kie mi tiutempe loĝis, oni inaŭguris memorŝtonon omaĝe al Ludoviko Zamenhof (foton Vi trovos en la grupo "Zamenhof amikaro"). La afero tute ne ekinteresis min - tiutempe 10-jaraĝan knabon. Gepatroj aligis min al la kurso de angla lingvo kiu estis gvidata en loka filio de YMCA. Mi komencis lerni. Ĝis nun mi posedas la lernolibron de tiu tempo. Post eble duonjaro la povo malpermesis ekziston de YMCA en Pollando kiel "malamikan, imperiisman organizaĵon, neston de usona ŝpionado". Nu - ekde la kvina klaso de baza lernejo mi komencis lerni la rusan lingvon. Tiutempe mi jam delonge konis la lingvon parolan, nun mi eklernis la lingvon skriban - gramatikon, ortografion.
Poste mi transloĝiĝis al Wrocław (Vroclavo), finis teknikan mezlernejon kaj septembre de 1956 komencis labori. Dum ferioj post fino de la lernejo mi pasigis du semajnojn ĉe mia fora onklino en Krakovo. Mi trovis ĉe ŝi malgrandan lernolibreton de Esperanto kies aŭtoro estis Leo Turno. Antaŭmilite mia onklino laboris en firmao produktanta medikamentojn kies posedanto estis iam fama esperantisdo doktoro Odo Bujwid. Mi iom trarigardis la libreton kaj konstatis, ke se iu vorto estas simila al pola, la alia estas simila al germana (mi ankaŭ iom ĝin parolis) kaj ankoraŭ alia estas vorto "internacia". Sed tiutempe mi plu intencis lerni la anglan. Tiam ankaŭ mi aliĝis al la kurso de la angla lingvo kiun gvidis ŝtata eduka organizaĵo. Nun mi devas diri ion pri la mono. Mi perlaboris monate 800 zlotojn. La kurso monate kostis 150 zlotojn. Nu - elteneble. Mi ankaŭ devis subteni 7-personan familion do malmulte restis al mia propra uzo.
Post unu jaro de lernado, aŭtune de 1957-a jaro mi aliĝis al la duagrada kurso. Sed jam mi devis pagi monate 180 zlotojn. Mi grincis per la dentoj, sed pagis. En decembro oni anoncis, ke ekde 1958 la monata kotizo kreskos ĝis 250 zlotoj. Kaj mia salajro dume"ne volis" kreski. Mi rezignis pri plua lernado. Mi pensas ke la kotizaltigo estis ia ŝtata metodo malfaciligi lernadon de okcidentaj lingvoj. Nur en malmultaj lernejoj tiutempe oni instruis aliajn fremdajn lingvojn anstataŭ la rusa.
Kiam mi diris pri mia decido - mia patro diris - aliĝu al la kurso de Esperanto - estis anonco en gazeto. Kaj li diris frazon "inteligenta homo legas multajn librojn" - esperantlingve! Kaj mi - ne demandis de kie li konas la frazon!
Mi iris al la loka sidejo de la Asocio de Esperantistoj en Pollando (Vroclavo, str. Dubois 3) kaj aliĝis al la trimonata kurso. La monata kotizo estis ... 20 zl. La kurson mi finis kun tre bona rezulto. Nu - mi devas konfesi, ke legi mi iom povis kaj helpe de vortaro komprenis, sed la parolan lingvon mi preskaŭ ne komprenis. Mi aliĝis al la Asocio kaj sekvintjare - en marto de 1959-a jaro aliĝis al duagrada kurso. Ĝin mi ankaŭ finis bone. La lingvo ekkomencis esti komprenebla por mi.
Pri mia partopreno en la Asocio estas jam tute alia rakonto kiun eble-eble iam mi skribos. Titolo de tiu ĉi artikoleto estas ja "Kial mi lernis Esperanton".