La planita mortigo de la okcitana aŭ "désolé monsieur, mais j’y peux rien faire"

De 1992 ĝis 1996 mi laboris en Okcitanio kiel grupestro en someraj tendaroj, kies celo estis ke la partoprenantaj adoleskuloj kaj infanoj alkutimiĝu al la okcitana. Kelkaj gepatroj konsideris oportune ke la gefiloj ekkonu kaj komprenu la lingvon de la geavoj, tiel ili povus pli bone interkompreniĝi. Oni serĉis sudkatalunajn grupestrojn pro tre klara kialo: ĉar ili ne estas francianoj, ili ne estas devigitaj scipovi la francan; krome kataluno kapablas paroli la okcitanan post malmulta lernado, ĉar sufiĉas alkutimiĝi al alia akĉento kaj uzi pli da arkaismoj. La du lingvoj estas ege similaj, eĉ laŭ kelkaj fakuloj la kataluna estas okcitana.



En tiu artikolo mi prezentas kelkajn anektodojn, kiuj bildigas la socian situacion de la okcitana lingvo.

Désolé monsieur, mais j’y peux rien faire

Post iom da tempo en Okcitanio mi rimarkis, ke okcitanlingvanoj ŝajne kondutas pli malĝentile. Ili ege uzas fivortojn kaj sakrojn kaj parolas laŭtvoĉe. Male, kiam oni uzas la francan, oni estas ekstreme ĝentila.Viro salutinta per ĝentila “bonan tagon sinjoro”, same salutis okcitane per esprimo kiel: “Mil dioj! He! Vi!, Ĉu ĉio bone? Fek’ al Di’! putinista putinido!”. Ĉio dependas de la uzata lingvo.

Ĉiukaze, dum mi bonvole petadis interkomprenon en la okcitana pro mia nescio de la franca, kutime oni respondis al mi per la sama esprimo: “désolé monsieur, mais j’y peux rien faire” En la okcitana tio sonus pli rekte kaj trafe: "forfikiĝu"! Tiun esprimon mi ofte aŭdis.

“Est-ce-que vous toujours parlez comme ça?” aŭ repertuaro de koleriĝoj

Tre ŝokis min ke la okcitanlingvanoj tute ne konscias, ke la okcitana estas lingvo. Ili kredas ke ili parolas nur unu lingvon: la francan. Oni konsideras la okcitanan lingva tavolo. Kaj oni ne konas la nomon de la lingvo, oni nomas ĝin “patois” [patŭa’] france aŭ “patoés” [patues’] okcitane. Tiu vorto signifas dialekteron, lingvaĉon, fiĵargonon aŭ aĉan parolmanieron.

Tia socia situacio igas la homojn koleriĝi se oni alparolas iun okcitane ĉar oni taksas la agon malĝentila. Homoj ŝajnigas ne kompreni, kelkaj kritikas aŭ insultas, aliaj krias kolere kaj la plej kleraj homoj pedagogie instruis al mi ke mia agado estas tute maldemokratia.

Unu el la plej kortuŝaj anekdotoj mi spertis en lengadoka urbeto. Mi eniris malnovan panvendejon, kies aspekto montris ke ĝia pano ja estas tradicie farita kaj bongusta. En la vendejo troviĝis nur nigre vestita maljunulino. Mi mendis al ŝi grandan panon kaj, ĉar mi ne kunportis sakon, bonvole petis paperpecon por porti la panon envolvita. Ŝi donis ĉion al mi dum ŝi emocie ripetadis miajn okcitanajn frazojn kaj klopodis konversacii pri kio ajn; ŝiaj okuloj malsekiĝis kaj tre simpatie adiaŭis min per ĝentila okcitana esprimo “adissiatz “ (ĝis revido). Mi ne havis tempon eliri la vendejon kiam mi aŭdis virinon kiu kuris kapti min kaj diris laŭtvoĉe kaj kolere: “Est-ce-que vous toujours parlez comme ça?” (ĉu vi ĉiam parolas tiel?) kaj subite aperis ŝi, kvardekkelk-jarulino, kiu ŝajne estis la filino. Franclingve kaj kolere ŝi riproĉ-admonis min. Ŝiadire multajn jarojn ili bezonis franclingvigi la avinon, ili penadis por ke ŝi ne plu parolu okcitane. Kaj nun mia fia ago forfuŝigis la cerbolavadon de la oldulino.


La francigo de la toponimoj estas perfekte elpensita por senkulturigi la loĝantaron



Honto kaj moko

Tamen, la plej ofta reago kiam mi eniris kiun ajn publikan ejon kaj ekparolis la okcitanan estis ridetoj, oni ripetis miajn vortojn ridante, kvazaŭ mi iun mokus.

Iun tagon mi vidis maljunan paron transportantan pezan sakon kun siaj aĉetoj. Mi proponis mian helpon sed ili reagis forkurante dum la viro diris al la virino ke mi mokis ilin. Mi ne mokis, mi nur parolis en la okcitana.

Alian tagon, amiko kaj mi estis perditaj en vojkruco kaj ni tute ne sciis kiun direkton preni. Antaŭ domo staris viro, al kiu tre ĝentile, sed okcitane, mi klarigis nian situacion, nian nekonon de la franca kaj nian helpbezonon. Li akceptis klarigi la vojon, sed li vokis la edzinon por ke ŝi parolu. Li ne povus elteni la honton paroli okcitane kun nekonatoj.

Tiu honto estas mirinde disvastiĝinta, kaj ĝi ofte ligiĝas al forta malestimo por la lingvo, kiun parolantoj ensorbadoj. Viro, kiun mi jam antaŭe konis kaj ĉiam asertadis tute ne paroli la okcitanan, flue regis la lingvon de la trubaduroj, kiam mi renkontis lin en bovin-foiro. Denove li asertis, ke li tute ne parolas la lingvon, krom en tiu ĉi momento, ĉar bovino ne aĉeteblas per la franca. Stranga lingvo estas tiu, kiun oni laŭdire lernas kaj perfekte regas nur en bestofoiroj.

“In uino ueritas” aŭ la aferoj ŝanĝiĝas post kelkaj glasoj da vino

Bordelha estas urbeto en la regiono Perigòrd, proksime de Limoĝo, kie ni iris ĝui ĝiajn festojn kaj aŭdi la lokan dialekton de la okcitana lingvo. De la mateno ĝis la vespero ni trapromenis la tutan urbon, vizitis ĝiajn mirindaĵojn, parolis kun la homoj, manĝis en restoracioj, kafumis en kafejoj, trinkis en trinkejoj kaj eĉ aĉetis en vendejoj. Nenie ni aŭdis la okcitanan.

Nokte, post la unua koncerto, aperis la unuaj ebriuloj parolantaj, kantantajn kaj festantaj en perfekta okcitana. Ju pli oni ebriiĝis, des pli la okcitana estis aŭdebla. Estis plezurego paroli kun ĉiuj, kunkanti kaj kunfesti. La limoĝan dialekton mi tre ŝatis. Kelkaj vokis la junulojn por montri kiel malkleraj ebriaj plenkreskuloj kapablis interkompreniĝi kun eksterlandanoj kaj ili ne. Olduloj fieris.

La morgaŭon ni denove trapromenis la urbeton. Neniu parolis la okcitanan. La homoj hieraŭ parolintaj la okcitanan absolute neis la fakton. "Hieraŭ ni parolis france samkiel ĉiam, eble vi tro drinkis" ili asertis.

Tiu starpunkto ne estas stranga. La sekreton de la vino mi jam sciis de antaŭe kaj eĉ foje uzis ĝin, t. e. paroligi la homojn okcitane dum ebrio. En la plimulto de la okazoj, kiam iu konstatas, ke li parolis la okcitanan, kutime tiu asertas, ke neniam antaŭe parolis tiun lingvaĉon. Tamen, la perfekta rego de la lingvo, ties akĉento kaj neniomo da franceco klarigas ke tiu homo sufiĉe ofte uzas la lingvon familie.

La bedaŭra senespero de sinjorino Margarida

Amiko mia kaj mi troviĝis surstrate en tre malgranda urbeto en la pirenea valo Aspa. Ni interparolis kaj unu el ni diris proverbon dum urbano hazarde preterpasis. La viro ne povis kaŝi lian miron kaj ni ekbabilis pri okcitanaj proverboj. La konversacio estis tre interesa kaj ni fine komparadis la gaskonan kaj la katalunan proverbaron. Post tio, ni translokiĝis al la trinkejo de la urbo kaj tie estis sinjorino Margarida, kies lingva penado kortuŝis min tre.

S-ino Margarida estas maljuna virino estranta la nuran trinkejon de la urbeto. Ŝi manĝigis kaj trinkigis la lokulojn dum multaj jaroj kaj ŝi konis ĉiujn homojn de la regiono. Kiam ŝi vidis ke ni, dudekkelk-jaraj junuloj el Barcelono, parolis la okcitanan tute nature ŝiaj okuloj pleniĝis je larmoj.

Post la emocio, s-ino Margarida dekroĉis la telefonon kaj tuj venigis sian filon. Ŝi montris al ni la filon, "jen li", ŝi diris. Poste ŝi malfermis fenestron kaj montris al ni urbeton starantan sur antaŭa monto. "Ĉu vi vidas tiun ĉi vilaĝon?" ŝi demandis. "do li, mia filo, kaj knabino el tie geedziĝis. Ĉu vi povas kredi ke mia filo kaj mia bofilino interparolas france? Ĉu vi povas kredi ke miaj nepoj alparolas min france?"

Ŝi riproĉis la filon. Eksterlandanaj junuloj estas al ŝi malpli fremdaj ol ŝia filo.

Neniel telefone!

Eble la plej ŝoka anekdoto okazis al mi tre proksime de Tuluzo. Mi akompanis s-rinon Leà viziti sian fratinon. Revene, s-rino Leà konstatis, ke ŝi forgesis sian mansakon ĉe la fratino kaj decidis telefoni ŝin. Post la telefonvoko mi demandis al ŝi, kial ili parolis france telefone, kvankam antaŭ kelkaj minutoj ĉe la fratino ili komunikis en la okcitana. Ŝi klarigis, ke ili ja interparolas okcitane, sed telefone pli bone ne fari, ĉar la telefono povus panei.

Lingvo de malkleruloj

Bonŝance niaj tendaroj estis sukcesaj kaj ĉiun jaron aliĝis pli kaj pli da homoj. Ni bezonis plian animatoron kaj ni publikigis anoncon en gazeto. La reklamo petis junan grupestron regantan la okcitanan. Pluraj homoj respondis la anoncon kaj ni intervjuis ĉiujn. Multaj el ili lernis la okcitanan en mezlernejo; ĝi estas fakte nedeviga elektebla lernero en manpleno da lernejoj. La intervjuitoj ne scipovis la lingvon sed nur kelkajn vortojn. Tamen aperis knabo, kiu honte diris al ni, ke li ne scipovas la okcitanan sed hejme li parolas “fiĵargone” La tutan intervjuon ni faris okcitane, li parolis perfekte.

Kaj la fakto estas ke la okcitana estas la lingvo de la malkleruloj, la lingvo uzata de la lernejaj malsukcesintoj (kaj eble la fakto, ke ili estas nefranclingvaj ne fremdas al tiu malsukceso). Ĝi ankaŭ estas la lingvo de la ebriuloj kaj de la malkleraj krudaj kamparanoj.

En la regionoj, kie la lingvo ankoraŭ estas sufiĉe viva, la pastroj en katekezo instruadas, ke paroli “fiĵargone” estas peko kaj en la lernejoj oni instruas, ke paroli tiun lingvaĉon estas afero malpura, maldeca, kaj maldemokratia.

« Soyez propres, parlez français » aŭ la malboniga influo de “l’Education naZionale”

Francio estas la lando de la demokratio kaj la homaj rajtoj. La lando de la libereco, la egaleco kaj la frateco. Francio fakte estas la plej perfekta lando de la mondo; ĝi havas harmonian heksagonan formon, ĝi havas tiom da monta surfaco kiom da ebena, ĝi havas tiom da kontinenta landlimo kiom da mara. Krome ĝi situas en latitudo meze meza inter la norda poluso kaj la ekvatoro. Tion oni instruas en la franciaj lernejoj.




Parolu france, estu puraj



En kelkaj regionoj, kie lingvo ne franca mirakle ankoraŭ pene transvivas, lernejoj ankoraŭ konservas la devizon “soyez propres, parlez français” (estu puraj, parolu france). Per grandaj literoj ĝi legeblas en lernejaj kortoj. Krome, la devizo "liberté, egalité, fraternité" (libereco, egaleco, frateco) legeblas ĉie ajn. Ĝi memorigas al la loĝantaro unu el la plej gravaj instruoj de la franca eduksistemo: Francio estas la lando de la demokratio.

Lernejanoj klare lernis ke paroli okcitane estas maldemokratia afero, ĝi disigas la francojn kaj memorigas la tempojn antaŭrevoluciajn de la tiranio.

La franca registraro neniam malpermezis la okcitanan. Ne. Tutsimple la nacia eduksistemo marteladas, ke ne estas konvena afero ĝin paroli. La registaro ne kontraŭas ĝian instruadon; sed se oni instruas ĝin, oni faru demokratie, t.e. ekster la lernotempo, partoprenu nur la interesatoj, kaj se patro kontraŭas oni nuligu la lerneron. Se iam en bazlernejo finfine oni sukcesas ĝin instrui, la instuisto estos sendita venontkurse en ne-okcitanlingvan regionon de Francio, pro kiu ajn demokratia kialo.

En mezlernejoj oni rajtas instrui la okcitanan, se oni elektas tion. Pasintjare 20 instruistoj estis bezonitaj laŭ petoj de mezlernejanoj. Tamen nur 4 postenoj estis oficiale malfermitaj.

En Okcitanio ekzistas la t.n. “Calandretas”, t.e. lernejoj kie oni instruas okcitane. Ili malmultas, unu por ĉiu 350.000 okcitanoj, kaj ricevas neniun monhelpon de la ŝtato. Oni subtenas instruadon en eksterlandaj lingvoj, sed okcitana ne estas eksterlanda, oni subtenas la francan instruadon, sed la okcitana ne estas la franca. “Désolé monsieur, mais j’y peux rien faire”, t.e. forfikiĝu!




En valo Aran, la okcitana laŭ propra gaskona dialekto, estas oficiala lingvo, kaj tial okcitana fariĝis tria oficiala lingvo en Katalunio.