จิตที่เป็นเดิมๆ ของมนุษย์นั้นมีลักษณะเป็นประภั สสร ประดุจน้ำใสบริสุทธิ์ แต่ได้สูญเสียความใสกระจ่างไป เพราะนิวรณ์ 5 ประการนิวรณ์ แปลว่า เครื่องห้าม หรือ เครื่องกั้น ในที่นี้หมายถึง เครื่องกั้นจิตใจมิให้บรรลุถึงธ รรมที่สูงขึ้นไป

นิวรณ์ ได้เข้าไปแทรกแซงปรุงแต่งใน 5 สถานะ อันได้แก่
1.กามฉันทะ หมายถึง ความกลัดกลุ้มด้วยความพอใจกำหนั ดในกาม จนมืดมัว ไม่แจ่มใส ไม่เห็นแจ้ง ในธรรมตามที่เป็นจริง ท่านเปรียบอุปมาเหมือน น้ำใสแต่มีสีต่างๆมาเจือปน จนหมดความใส

2.พยาบาท หมายถึง ความกลัดกลุ้ม อยู่ด้วยความไม่พอใจ โกรธแค้น เกลียดชัง ซึ่งทำความมืดมัว ในลักษณะหนึ่ง ซึ่งท่านเปรียบด้วยน้ำใสแต่ถูกท ำให้เดือด พลุ่งพล่านอยู่ ไม่อาจทำให้ผู้มอง เห็นสิ่งต่างๆที่มีอยู่ภายใต้น้ ำนั้นได้

3.ถีนมิทธะ ความที่จิตหดหู่ เคลิบเคลิ้ม ไม่ร่าเริง แจ่มใส ทำให้ จิต ไม่มีสมรรถภาพ ในการที่จะเห็นแจ้งในธรรม ท่านเปรียบเหมือน น้ำใสแต่มีตะไคร่เกิดอยู่เต็ม ก็ไม่อาจจะมองเห็นสิ่งต่างๆใต้น ้ำได้เช่นเดียวกัน

4.อุทธัจจกุกกุจจะ หมายถึง ความฟุ้งซ่าน รำคาญ กระสับกระส่าย ในลักษณะที่ ตรงกันข้าม จากถีนมิทธะ ท่านเปรียบอุปมาไว้เหมือนน้ำใสแ ต่ถูกทำให้เป็นละลอกคลื่น หรือ กระเพื่อมอยู่เป็นนิจ ทำให้ไม่สามารถจะมองเห็นสิ่งใต้ น้ำ

5.วิจิกิจฉา ข้อสุดท้ายนั้น หมายถึง ความสงสัย เพราะไม่รู้ หรือ มีอะไร มารบกวน ความอยากรู้ ไม่มีความสงบลงได้ ทำให้เกิดความมืดมัวแก่จิต ไม่อาจจะเห็นแจ้ง ในสิ่งที่ควรเห็นแจ้ง ท่านเปรียบเหมือน น้ำใสแต่เกิดวังวน วกไปวนมาย่อมเป็นอุปสรรคต่อการม องเห็นสิ่งต่างๆ ในน้ำนั้นได้

ฉะนั้น ในวันพระนี้ เราจึงควรที่จะละนิวรณ์ ทำจิตให้ผ่องใส
เพราะการทำจิตให้ผ่องใส ย่อมมีสุคติเป็นที่ไป
ดังภาษาบาลีที่ว่า
จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐ สุคติ ปาฎิกงฺขา
จิตที่ผ่องใส ไม่เศร้าหมอง สุคติเป็นที่ไป
บุคคลผู้ไม่ประมาท จึงควรเตรียมจิตให้ผ่องใสอยู่เส มอ

ข้อมูลจาก http://www.dmc.tv/forum/ index.php?showtopic=21818
เติมความสุข กำลังใจ สู่ความสำเร็จในการดำเนินชีวิตท ี่ดีงาม
ได้ทุกวันที่เพจ www.facebook.com/ ThanavuddhoStory
(เพจนี้จัดทำโดยทีมงานการศึกษา)